Πέντε σενάρια ρωσικών υβριδικών επιθέσεων

Στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, στο πλαίσιο της ομιλίας της για την Κατάσταση της Ενωσης, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε ένα ευρωπαϊκό playbook για την καταπολέμηση των υβριδικών απειλών και ένα Πρωτόκολλο Εκτακτης Ανάγκης για την Ασφάλεια. Στην πράξη, ένα κράτος – μέλος που αντιμετωπίζει περιστατικό υβριδικής επίθεσης θα μπορεί να ενεργοποιεί διαβουλεύσεις με τα υπόλοιπα για κοινή αντίδραση.

Η συγκεκριμένη αναφορά έρχεται σε μια περίοδο γενικής ευρωπαϊκής ανησυχίας για υβριδικές επιθέσεις από τη Ρωσία.

Το Συμβούλιο της ΕΕ περιλαμβάνει στις ρωσικές υβριδικές δραστηριότητες τη δολιοφθορά, τη διατάραξη κρίσιμων υποδομών, τις κυβερνοεπιθέσεις, τη χειραγώγηση της πληροφορίας και τις απόπειρες υπονόμευσης δημοκρατικών διαδικασιών. Τι μορφή θα μπορούσαν να έχουν υβριδικές επιθέσεις από τη Ρωσία;

1. Διατάραξη στον τομέα της ενέργειας

Μια κυβερνοεπίθεση ή πράξη δολιοφθοράς θα μπορούσε να προκαλέσει τοπική διακοπή ή να δυσχεράνει τη λειτουργία ενός κρίσιμου παρόχου. Πριν ακόμη αποσαφηνιστεί η έκταση του περιστατικού, ένα δίκτυο λογαριασμών θα μπορούσε να διαδώσει τον ισχυρισμό ότι επίκειται γενικευμένη ενεργειακή κρίση ή ότι οι Αρχές αποκρύπτουν την πραγματική κατάσταση. Ετσι, μια περιορισμένη επιχειρησιακή διαταραχή θα αποκτούσε ευρύτερες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες, καθώς επιχειρήσεις και πολίτες θα λάμβαναν αποφάσεις υπό την πίεση ανακριβών πληροφοριών.

2. Παρεμβολές στις μεταφορές και τις επικοινωνίες

Παρεμβολές στη δορυφορική πλοήγηση ή διαταραχές σε συστήματα επικοινωνίας θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αεροπορική και τη θαλάσσια κυκλοφορία σε μια ευρύτερη γεωγραφική περιοχή. Η πληροφοριακή εκμετάλλευση θα μπορούσε εδώ να πάρει τη μορφή αντικρουόμενων ισχυρισμών για την ασφάλεια των μετακινήσεων, την προέλευση του περιστατικού ή την επάρκεια των αρμόδιων Αρχών.

3. Παρέμβαση σε εκλογική διαδικασία

Η δημοσιοποίηση πλαστών εγγράφων ή παραποιημένου οπτικοακουστικού υλικού, ιδιαιτέρως deep fake, ενδεχομένως σε συνδυασμό με επιθέσεις DDoS σε ενημερωτικές ή δημόσιες υπηρεσίες, θα μπορούσε να δημιουργήσει σύγχυση λίγο πριν από την ψηφοφορία. Ο στόχος μιας τέτοιας ενέργειας δεν θα ήταν απαραίτητα να αλλάξει άμεσα την ψήφο μεγάλου αριθμού πολιτών. Θα μπορούσε να είναι η αμφισβήτηση της ακεραιότητας της διαδικασίας και η ενίσχυση της πόλωσης μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος.

4. Διαδοχικές διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες

Περιστατικά περιορισμένης κλίμακας σε αποθήκες, μεταφορικούς κόμβους ή υπηρεσίες εφοδιασμού, ακόμη και σε διαφορετικά κράτη – μέλη, θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος και να επιβαρύνουν τις αρμόδιες υπηρεσίες. Αν συνοδεύονταν από συντονισμένους ισχυρισμούς περί επικείμενων ελλείψεων βασικών αγαθών, η κοινωνική τους επίδραση θα μπορούσε να υπερβεί την πραγματική έκταση των διαταραχών. Η δυσκολία έγκαιρης σύνδεσης των επιμέρους περιστατικών θα αποτελούσε μέρος της πρόκλησης για τις Αρχές.

5. Χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) κοντά σε κρίσιμες υποδομές

Επαναλαμβανόμενες πτήσεις άγνωστων drones κοντά σε αεροδρόμιο, ενεργειακή εγκατάσταση ή λιμάνι θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε προσωρινή αναστολή λειτουργίας, ακόμη και χωρίς να εκδηλωθεί επίθεση. Η αβεβαιότητα για την προέλευση και τον σκοπό τους θα δημιουργούσε πρόσφορο έδαφος για πληροφοριακή εκμετάλλευση: εικόνες χωρίς επιβεβαιωμένο τόπο ή χρόνο, υπερβολικοί ισχυρισμοί για τις συνέπειες και αντικρουόμενες ερμηνείες για την αντίδραση των Αρχών. Η πρόκληση για το κράτος θα ήταν να εξακριβώσει γρήγορα τι συμβαίνει, να προστατεύσει τη λειτουργία της υποδομής και να ενημερώσει με ακρίβεια το κοινό, χωρίς να αποδώσει πρόωρα την ευθύνη.

Σε επίπεδο ΕΕ, η αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών αποκτά πιο συντονισμένο και επιχειρησιακό χαρακτήρα. Η πρόταση της προέδρου της Επιτροπής δεν έχει ακόμη εγκριθεί ως επιχειρησιακός μηχανισμός, αποτυπώνει όμως τη μετατόπιση από την αντιμετώπιση μεμονωμένων περιστατικών προς την έγκαιρη αναγνώριση συνδυασμένων ενεργειών και τον συντονισμό της ευρωπαϊκής απόκρισης. Το κρίσιμο ζήτημα θα είναι να συνδεθούν στην πράξη η προστασία των κρίσιμων υπηρεσιών, η κυβερνοασφάλεια και η αντιμετώπιση της πληροφοριακής χειραγώγησης.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, επιστημονικός συνεργάτης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)