Παρακρατικές οντότητες

Το μνημόνιο με το Ιράν επικυρώνει την ιρανική ηγεσία ως νόμιμο εκπρόσωπο του ιρανικού λαού, επιβεβαιώνει το Ιράν ως καθοριστικό νομέα των Στενών του Ορμούζ (αλλά και διά των Χούθι, ως ρυθμιστή των στενών Bab el Mandeb στις απολήξεις της Ερυθράς Θάλασσας). Επίσης, βάζοντας το θέμα του μετώπου Νοτίου Λιβάνου, αποδέχεται και νομιμοποιεί την οργανική σύνδεση του Ιράν με τους πολεμικούς παρακρατικούς εκπροσώπους του (Χεζμπολάχ) και συγχρόνως παρατείνει την ομηρεία (και ερήμωση) του Βορείου Ισραήλ. Επίσης, βγάζει το Ιράν από οικονομικό αδιέξοδο, τόσο με την απελευθέρωση παρακρατηθέντων κεφαλαίων όσο με την αναφορά σε 300 δισ. αποζημιώσεων, ενισχύει (συνομιλώντας και νομιμοποιώντας) τους Φρουρούς της Επανάστασης στο εσωτερικό μέτωπο, κάνοντάς τους ακόμα πιο ακραίους και αδίστακτους προς τον ιρανικό λαό και την αντιπολίτευση. Ο κατάλογος των σκοτεινών επιπτώσεων του μνημονίου δεν κλείνει εύκολα.

Ουσιαστικά αλλάζει η πολιτική και δικαιική δομή κάθε στενού, κάθε θαλάσσιου περάσματος, στον κόσμο. Κάθε δρων, κρατικός ή – το χειρότερο – παρακρατικός, μπορεί να κάνει ένα ρεσάλτο και να επιβάλει διόδια. Και μόνο η απειλή θα γίνεται αφορμή για να εκτοξεύονται τα ασφάλιστρα, άρα να επιβαρύνεται υπέρμετρα το διεθνές εμπόριο και να θίγεται πρωτίστως ο λαϊκός καταναλωτής. Μην εκπλαγεί κανείς, αν αύριο υπάρξει αποσταθεροποίηση του Μαρόκου (που σημειωτέον είναι μια εκ των χωρών που προσυπέγραψαν τις Συμφωνίες του Αβραάμ) και κάποια φατρία επιβάλει αλλαγή του καθεστώτος διέλευσης στο Γιβραλτάρ.

Να πούμε ότι εν γένει οι Συμφωνίες του Αβραάμ αντί να επεκτείνονται (όπως θα συνέβαινε με τη Σαουδική Αραβία το 2023) σχεδόν ακυρώνονται. Ο κλονισμός της σχέσης των ΗΠΑ, με την έννοια «συμμαχική ασφάλεια», θα διασαλεύσει όλες τις στρατηγικές – τουλάχιστον των χωρών του Κόλπου. Θα αναπροσανατολίσει τις διεθνείς πολιτικές επενδύσεις τους.

Μια στρατιωτική επέμβαση που, στον σχεδιασμό της, προεξοφλούσε κατάρρευση του καθεστώτος (κάνοντας προφανώς λάθος ανάλυση της πραγματικότητας), έχει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα. Η ιρανική δημοκρατική αλλαγή δυσκολεύει (αν δεν ματαιώνεται). Η επικύρωση του αποδυναμωμένου στρατιωτικά, αλλά ενδυναμωμένου γεωστρατηγικά, ιρανικού καθεστώτος, είναι μια εξέλιξη που θα έχει εξαιρετικές συνέπειες και στην περιοχή της Μέσης Ανατολής αλλά και στο υπόδειγμα «Προστασία».

Το δόγμα της αγοράς προστασίας που διέτρεχε τις διεθνείς σχέσεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και κουτσά-στραβά επιβίωνε μεταψυχροπολεμικά διαλύεται. Το έχουμε δει και στην περίπτωση της Ρωσίας όπου, εκτός της Ουκρανίας, χάνει σημαντικούς συμμαχικούς πόρους (π.χ. Αρμενία), πέραν της ούτως ή άλλως φθοράς της «υδρογονανθρακικής» οικονομίας της.

Από τον πολυπολικό κόσμο περνάμε σε μια φάση υπερκρατικού κόσμου, όχι πια μόνο με τους όρους της «παγκοσμιοποίησης» ή της «πολυπολιτισμικότητας», αλλά και με την ανάδυση ανεξάρτητων, παρακρατικών σχημάτων που αποτελούν ισχυρές ρυθμιστικές οντότητες. Εκτός από τις υπερεταιρείες του ούτως ή άλλως αντιθεσμικού καπιταλισμού, αναδεικνύονται συνεχώς και νέες στρατιωτικοπειρατικές συμμορίες. Τα υπουργεία Εξωτερικών των χωρών θα πρέπει να διαπραγματεύονται με εγκάρσιους, του διεθνούς συστήματος, δρώντες.

Πάντως, στη Λατινική Αμερική οι ναρκομαφίες είναι η άτυπη πραγματικότητα σε πολλές χώρες. Η δράση των σομαλών πειρατών στην Αραβική Θάλασσα, όπως και των Χούθι, πέραν όλων των άλλων, αναδιέταξαν την ασφαλιστική τάξη και τις τιμές των προϊόντων.

Η δομή του έθνους-κράτους υποκαθίσταται, είτε από μια διαρκή κρατικογένεση είτε από μια κρατικοδιάλυση. Το Νότιο Σουδάν, π.χ. η Σομαλιλάνδη και η διπλή Λιβύη, είναι δυο παραδείγματα ανασχεδιασμού του Χάρτη. Τούτων δοθέντων, το μνημόνιο με το Ιράν δεν είναι η έναρξη της νέας περιόδου διεθνών σχέσεων, αλλά απλώς ένα επεισόδιο στον μακρύ δρόμο της διεθνούς απορρύθμισης.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος και καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ