Οι μάχες του μέλλοντος

Ενας ηγέτης κερδίζει στις εκλογές μια γιγάντια κοινοβουλευτική πλειοψηφία, με ένα κόμμα που είχε μείνει 14 ολόκληρα χρόνια εκτός εξουσίας. Κι όμως πριν περάσουν δύο χρόνια από τον θρίαμβο, παραιτείται. Συνέβη στη Βρετανία. Και το δράμα του Κιρ Στάρμερ έχει κάτι μοναδικά και ιδιότροπα βρετανικό. Μα, από την άλλη, έχει κάτι που καθρεφτίζει τη σημερινή μοίρα της πολιτικής, γενικότερα. Διδακτικό, συνεπώς, και για τα δικά μας πράγματα.

Ο Στάρμερ ήταν ο

6ος πρωθυπουργός που παραιτήθηκε στη δεκαετία του Brexit. Μα δεν παραιτήθηκε επειδή διέπραξε μια επικών διαστάσεων ανοησία, όπως ο Κάμερον με το δημοψήφισμα. Ούτε επειδή ενεπλάκη σε σκάνδαλα όπως ο ανοικονόμητος Μπόρις Τζόνσον. Ή επειδή κόντεψε να ρίξει στα βράχια την οικονομία, όπως εκείνη η Λιζ Τρας. Υποχρεώθηκε να παραιτηθεί επειδή ήταν χαμηλά στις δημοσκοπήσεις και οι βουλευτές του είχαν χάσει την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητά του να κυβερνά και (προπάντων) στη δυνατότητά του να τους οδηγήσει σε νίκη στις επόμενες εκλογές – έστω κι αν αυτές είναι προγραμματισμένες τον Αύγουστο του 2029.

Δημοφιλής, βέβαια, δεν είναι κανείς από τους σημερινούς ηγέτες των χωρών που κάποτε συγκροτούσαν τη δημοκρατική «Δύση». Ο Μερτς είναι ακόμη πιο χαμηλά στις δημοσκοπήσεις από ό,τι ο Στάρμερ. Ο Μακρόν, η Μελόνι ή ο ίδιος ο Τραμπ τον συναγωνίζονται επάξια σε αρνητικές αξιολογήσεις. Το ρήγμα ανάμεσα στον κόσμο της πολιτικής συνολικά και μεγάλα τμήματα των ευρωπαϊκών κοινωνιών έχει γίνει αβυσσαλέο και τείνει να γίνει αγεφύρωτο.

Η εξουσία φθείρει με μεγάλες ταχύτητες πια και χωρίς περίοδο χάριτος, παντού. Απλώς, ειδικά στη Βρετανία, η παράδοση και το εκλογικό σύστημα των μικρών μονοεδρικών περιφερειών επιτρέπει στους βουλευτές να περιφρονούν την έννοια της «κομματικής πειθαρχίας» και να απολύουν τον πρωθυπουργό, όταν αισθάνονται ότι δεν τους κάνει πια, με μια ευκολία που θα ήταν αδιανόητη οπουδήποτε αλλού.

Η αρετή του Στάρμερ ήταν πως είχε καταφέρει να μετατοπίσει το Εργατικό Κόμμα προς το Κέντρο, τόσο ώστε να το κάνει εκλέξιμο ξανά. Κέρδισε τις εκλογές, καθώς το Συντηρητικό Κόμμα, από το μοιραίο δημοψήφισμα κι ύστερα, είχε μπει σε μια δίνη αυτοκαταστροφής. Η νίκη του συνοδεύτηκε από μια υπόσχεση ανάταξης της βρετανικής παρακμής – οικονομική αναζωογόνηση, αποκατάσταση κοινωνικής συνοχής, εκσυγχρονισμός και διάσωση του κοινωνικού κράτους και των υποδομών. Η υπόσχεση αποδείχθηκε αδύνατον να εκπληρωθεί. Μα ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει πετύχει, κάπου στην Ευρώπη, εκεί που εκείνος απέτυχε; Μόνον που, και πάλι, η Βρετανία είναι αλλιώς. Εχει όλα τα προβλήματα των ευρωπαϊκών δημοκρατιών συν ένα σοβαρότερο. Πως το τίμημα του Brexit έχει αποδειχθεί πολύ υψηλό και οι υποσχέσεις που δόθηκαν στο όνομά του έχουν απαξιώσει ηθικά την πολιτική πολύ χειρότερα απ’ ό,τι αλλού. Γι’ αυτό και ο ρυθμός της φθοράς εκεί είναι μοναδικός και μοναδικά ξέφρενος.

Ο διάδοχός του, ο Αντι Μπέρναμ, έρχεται με τρία ατού στα χέρια του. Προγραμματικά δεν έχει πει πολλά, ούτε έχει διατυπώσει νέες ιδέες. Εχει, όμως, πίσω του το επιτυχημένο παράδειγμα του Μάντσεστερ, όπου ήταν δήμαρχος για μια δεκαετία. Στα χρόνια του, το Μάντσεστερ έγινε η ταχύτερα αναπτυσσόμενη περιοχή της Βρετανίας, χάρις σε ένα μοντέλο που δίνει έμφαση στην αποκέντρωση, την καινοτομία και μια επανάσταση στις δημόσιες συγκοινωνίες – γρήγορες, φθηνές και αξιόπιστες – που επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία στην αγορά εργασίας. Πρέπει να αποδειχθεί, βέβαια, πως η μέθοδος του Μάντσεστερ μπορεί να μεταφερθεί σε εθνικό επίπεδο και είναι ικανή να ανατάξει την οικονομική και κοινωνική φθορά των χρόνων του Brexit.

Πολιτικά, ο διάδοχος φέρνει το ταλέντο του να επικοινωνεί, να γίνεται αγαπητός, να συνδέεται με τα λαϊκά ακροατήρια, να σφίγγει χέρια και να κερδίζει καρδιές. Ο,τι δηλαδή έλειπε από τον σοβαρό, στεγνό και κάπως άχαρο προκάτοχό του. Η ικανότητα ενός πολιτικού να κάνει τους ανθρώπους να ταυτίζονται μαζί του, να κερδίζει την εμπιστοσύνη τους, η ικανότητα να αφηγείται την πολιτική του ως ιστορία που οι άλλοι μοιράζονται, ένα «ταλέντο πωλητή» δηλαδή, ήταν πάντα πολύ σημαντικό στην πολιτική. Πολύ περισσότερο σε μια συγκυρία, όπου η κοινωνική εμπιστοσύνη βρίσκεται στα τάρταρα, οι ιδέες έχουν χάσει μεγάλο μέρος της δύναμης να συγκινούν και να κινητοποιούν και όπου τα social media μηδενίζουν τους χρόνους απόκρισης. Χωρίς αυτό, δεν πας πουθενά. Αλλά μόνον με αυτό είναι μάλλον αδύνατο να γεμίσεις το προγραμματικό κενό.

Μα το βασικό πλεονέκτημα του Μπέρναμ, αυτό που του εξασφαλίζει την άνευ αντιπάλου, όπως φαίνεται, εκλογή, είναι ότι μοιάζει ο μόνος ικανός να δώσει με επιτυχία τις νέου τύπου πολιτικές μάχες που έρχονται. Οπου η Κεντροαριστερά των Εργατικών δεν θα έχει απέναντί της το αξιοσέβαστο, παραδοσιακό Συντηρητικό Κόμμα, αλλά μία ριζοσπαστική, «αντι-συστημική», ξενοφοβική Ακροδεξιά. Κι όπου η μάχη δεν δίνεται πια «στο Κέντρο», για το προβάδισμα μεταξύ εκείνων των ψηφοφόρων, που νιώθουν «εντός των τειχών». Η δεξαμενή αυτή έχει γίνει πολύ μικρή για να χωρέσει δύο ανταγωνιστές, στο πλαίσιο ενός παραδοσιακού δικομματισμού. Χρειάζεται, για να κερδηθεί η μάχη, μια συμμαχία που να υπερβαίνει τη διαχωριστική γραμμή «εντός» – «εκτός».

Στις αναπληρωματικές εκλογές που έγιναν σε μια μικρή εκλογική περιφέρεια του Μάντσεστερ, όπου το ακροδεξιό Reform είχε έρθει δεύτερο στις εκλογές του 2024, προηγείτο άνετα στις δημοσκοπήσεις και έκανε μεγάλη κινητοποίηση για να κερδίσει την έδρα και να κάνει επίδειξη δύναμης, ο Μπέρναμ νίκησε κατά κράτος. Αύξησε τα ποσοστά των Εργατικών από 45% σε 55% και μεγάλωσε τη διαφορά τους από την (ενισχυμένη) Ακροδεξιά. Εκείνοι που θα τον ψηφίσουν για αρχηγό τους, ελπίζουν ότι μπορεί να επαναλάβει το κατόρθωμα και σε εθνικό επίπεδο. Αν δείξει πως το μπορεί, το κατόρθωμα θα είναι εξαγώγιμο. Θα μας ενδιαφέρει όλους. Γιατί όλες οι πολιτικές μάχες του μέλλοντος, λίγο-πολύ παντού, κάπως έτσι θα μοιάζουν.