Οι άγνωστες αφροαμερικανίδες ποιήτριες

Το βιβλίο «Αγαπημένες αφροαμερικανίδες ποιήτριες» του Γιώργου Σχορετσανίτη (εκδόσεις Οδός Πανός, 2026) φέρνει στο φως τη ζωή και το έργο τριών αφροαμερικανίδων ποιητριών του 18ου και του 19ου αιώνα: της Φίλις Ουίτλεϊ (Phillis Wheatley, 1753-1784), της Λούσι Τέρι Πρινς (Lucy Terry Prince, περ. 1733-1821) και της Φράνσις Χάρπερ (Frances Ellen Harper, 1825-1911). Πρόκειται για μορφές που άφησαν σημαντικό αποτύπωμα στην αμερικανική λογοτεχνία και βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του κινήματος υπέρ των δικαιωμάτων της μαύρης φυλής και των μαύρων

Αγορασμένες σκλάβες οι δύο πρώτες από την Αφρική και μεταφερμένες σε πολύ τρυφερή ηλικία στις ΗΠΑ, παιδί ελεύθερων μαύρων η τρίτη, κατάφεραν να πρωτοπορήσουν παρά τον ρατσισμό και τις αντιξοότητες που βίωσαν. Η Φίλις Ουίτλεϊ ήταν η πρώτη Αφροαμερικανίδα που εξέδωσε ποιητική συλλογή (1773). Προδρομική μορφή του μαύρου φεμινισμού, με τη δύναμη της γραφής και την ηθική της ακεραιότητα διεκδίκησε αξιοπρέπεια σε εποχή σκλαβιάς. Χαρισματική αφηγήτρια, η Λούσι Τέρι Πρινς έμεινε στην Ιστορία ως η δημιουργός του «Bars Fight» (1746), του παλαιότερου γνωστού ποιήματος μαύρης Αμερικανίδας.

Το ποίημα διαφυλάχθηκε από γενιά σε γενιά για περισσότερο από έναν αιώνα χάρη στην προφορική διάδοση και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1855. Αφηγείται τη θανάσιμη παγίδα που έστησαν οι Ινδιάνοι εις βάρος των λευκών αποίκων στο Ντίρφιλντ της Μασαχουσέτης το 1746. Η Πρινς διεκδίκησε εκπαίδευση των παιδιών της και υπερασπίστηκε το δικαίωμα στην περιουσία. «Μητέρα της αφροαμερικανικής δημοσιογραφίας», η Φράνσις Χάρπερ αγωνίστηκε μέσω των άρθρων της κατά της δουλείας. Συνέγραψε το συγκλονιστικό ποίημα «Η σκλάβα μάνα» και με τον εμβληματικό της λόγο στο Εθνικό Συνέδριο για τα Δικαιώματα των Γυναικών το 1866 κατήγγειλε τον διπλό ρατσισμό (της φυλής και του φύλου) των μαύρων γυναικών.

Ο Γιώργος Σχορετσανίτης παραθέτει λεπτομερείς βιογραφικές πληροφορίες, δίγλωσση (ελληνικά – αγγλικά) απόδοση ποιημάτων τους και αναλυτικό σχολιασμό. Με τον τρόπο αυτό αφενός αναδεικνύει την παιδεία, τη θρησκευτική πίστη και τα προβλήματα των μαύρων γυναικών, αφετέρου φωτίζει τα θέματα ζωής, εκπαίδευσης, προστασίας, γυναικείας αρετής που πραγματεύτηκαν. Ανασυνθέτει παράλληλα την εποχή της αποικιοκρατίας και του δουλεμπορίου, των θρησκευτικών κοινοτήτων και των απελευθερωτικών κινημάτων, των λογοτεχνικών εκδόσεων και της κριτικής.

Η ποίηση των τριών γυναικών αποτελεί μαρτυρία των δυσκολιών που βίωσαν οι Αφροαμερικανίδες αλλά και των αγώνων τους. Από τη μια αποτυπώνει τον πόνο της μαύρης φυλής – της μάνας που παρακολουθεί την αγοραπωλησία του παιδιού της γνωρίζοντας ότι δεν θα το ξαναδεί, του παιδιού που ξεριζώνεται από την αγκαλιά της, των βασανιστηρίων, των κατατρεγμών, των θανάτων – και από την άλλη την επιθυμία των μαύρων γυναικών για έκφραση, ελευθερία, ισότητα και εκπαίδευση.

Προσεγγίζοντας με σεβασμό και ανθρωπιά τη ζωή και το έργο των τριών ποιητριών, ο Σχορετσανίτης προβάλλει τη σημασία της ποίησης ως μέσου έκφρασης αλλά και αντίστασης, τη δυνατότητα της τέχνης να διασώζει μνήμες, να ενώνει ανθρώπους και εποχές. Με κατανοητή γλώσσα προσφέρει σφαιρική εικόνα της πρώιμης αφροαμερικανικής γυναικείας ποίησης όπως και του κοινωνικοπολιτικού πλαισίου τον 18ο και τον 19ο αιώνα. «Οι ξεχασμένες εν πολλοίς αφροαμερικανίδες ποιήτριες Φίλις Ουίτλεϊ, Λούσι Τέρι Πρινς και Φράνσις Χάρπερ είχαν πολλά κοινά χαρακτηριστικά, αλλά εκείνο που τις ένωνε πέρα από την ακτιβιστική τους δραστηριότητα, τη συμπεριφορά τους, τους κοινωνικούς τους αγώνες και την αγάπη για τους ανθρώπους της μαύρης φυλής τους ήταν το εστιασμένο ενδιαφέρον και η ξεχωριστή αγάπη τους για την ποίηση», σημειώνει στο εισαγωγικό του σημείωμα.

Το βιβλίο «Αγαπημένες αφροαμερικανίδες ποιήτριες» του Γιώργου Σχορετσανίτη έρχεται ως συνέχεια δύο ακόμη έργων του που αφορούν την αμερικανική κουλτούρα: «Το πιο διάσημο πρόσωπο που κανένας δεν ήξερε, Μάργκαρετ Γουώκερ (1915-1988)» (Οδός Πανός, 2017) και «Η Αντζελίνα Ουέλντ Γκρίμκι και ο κόσμος της» (Οδός Πανός, 2021). Εργο με ιστορική και πολιτισμική σημασία, εμπλουτίζει το ελληνικό αναγνωστικό κοινό και την ελληνική βιβλιογραφία με λογοτεχνικές φωνές που σπάνια μεταφράζονται. Προσδίδει οικουμενική διάσταση στην αφροαμερικανική ποίηση και οικοδομεί κουλτούρα αλληλοκατανόησης εν μέσω παγκόσμιας κρίσης και βιαιοτήτων.