Μεταξύ γεω- και εγω-στρατηγικής

Ο 19ος αιώνας χαρακτηρίστηκε από τη γεωστρατηγική διαμάχη για την Κεντρική Ασία και την πρόσβαση στην Ινδία. Το «Μεγάλο Παιχνίδι» μεταξύ της Βρετανικής και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ενέπνευσε τον Κίπλινγκ και καταδίκασε τους κατοίκους του Αφγανιστάν, ποινή που συνεχίζει να εκτίεται μέχρι σήμερα. Στις μέρες μας, η (ως γνωστόν, «ανύπαρκτη») κλιματική αλλαγή λιώνει τους πάγους, ανοίγει τον Αρκτικό Ωκεανό στη ναυσιπλοΐα και μεταθέτει το Μεγάλο Παιχνίδι βορειότερα.

Κάποιοι μάλιστα ερμηνεύουν τον όρο κυριολεκτικά. Ο Πρόεδρος το 2021 ήταν αφοπλιστικά σαφής: «Δραστηριοποιούμαι στα ακίνητα. Κοιτάζω

μια γωνιά, και λέω, “Πρέπει να εξασφαλίσω αυτό το μαγαζί για το κτίριο που χτίζω”. Ξέρεις, δεν διαφέρει και πολύ. Λατρεύω τους χάρτες. Και πάντα έλεγα, “Κοίτα μέγεθος! Είναι τεράστιο, και γι’ αυτό θα έπρεπε να είναι τμήμα των Ηνωμένων Πολιτειών”. Δεν διαφέρει από συμφωνία ακινήτων. Είναι λιγάκι μεγαλύτερο, αλλά, τέλος πάντων».

Η μεταμόρφωση από στρατηγική της Αρκτικής σε παιχνίδι δημοτικού σχολείου φέρνει την υψηλή γεω-στρατηγική σε επαφή με την εγω-στρατηγική του γοήτρου και την ανάπλαση ακινήτων – τουλάχιστον σε εκδοχή Νέας Υόρκης. Η συνάντηση μεταξύ γεω- και εγω- τροφοδοτεί παρεξηγήσεις. Τις παρεξηγήσεις αυτές πληρώνουμε.

Τι λέει η γεωστρατηγική; Τα τελευταία 100 χρόνια η ασφάλεια της Αρκτικής είχε εργαλείο την εκτόνωση και τη συνεργασία. Ετσι, το νορβηγικό αρχιπέλαγος Svalbard (γνωστό παλαιότερα ως Σπιτσβέργη) φιλοξενεί τουρίστες, ρωσικές επιχειρήσεις και ρώσους πολίτες με αποτέλεσμα η ασφάλεια να απειλείται κυρίως από τις πολικές αρκούδες (δηλαδή από τους ιθαγενείς). Η συνεργασία στο πλαίσιο του Αρκτικού Συμβουλίου (γνωστού και από το Borgen) είχε ατονήσει λόγω της εισβολής στην Ουκρανία. Η λογική διόρθωση ήταν η υπενθύμιση της σημασίας της αρκτικής ασφάλειας και η ενδυνάμωση της συλλογικής άμυνας της Γροιλανδίας. Αυτό επιτυγχάνεται με την ενίσχυση στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ. Αυτό και έγινε.

Τι λέει, αντιθέτως, η εγω-στρατηγική; Σύμφωνα με το νέο Δόγμα, δεν ενδιαφέρει η ασφάλεια της Αρκτικής αλλά η άμυνα του δυτικού ημισφαιρίου (τα όρια του οποίου μετατοπίζονται με ευκολία). Αν το δεις έτσι, τότε βλέπεις μια πολυτελή πολυκατοικία, της οποίας την είσοδο έχει αναλάβει αδιάφορος δανός θυρωρός. Αυτός είναι ετεροδημότης, οι δε πολεμικές επιδόσεις του είναι καταγέλαστες (φτάνει μόνο να ξεχαστεί η εθελοντική του συμμετοχή στο Αφγανιστάν).

Με εγω-στρατηγική ματιά αντιλαμβάνεσαι την αποστολή των ολίγων νατοϊκών φαντάρων όχι ως σύμβολο διαφύλαξης της αρκτικής ισορροπίας αλλά ως αμφισβήτηση της ανάπλασης του ακινήτου. Το μικρό μέγεθος της αποστολής ερμηνεύεται ως κοροϊδευτική υποτίμηση της σοβαρότητας των προεδρικών απόψεων. Η ενδεικνυόμενη αντίδραση είναι οργή και τιμωρία εκείνων που αυθαδιάζουν.

Το νέο Μεγάλο Παιχνίδι αρχίζει λοιπόν με μια Μεγάλη Παρεξήγηση. Η διαλλακτικότητα της μιας πλευράς ερμηνεύτηκε ως κοροϊδία από την άλλη. Το ότι η εγω-στρατηγική αντίδραση περιορίζεται σε δασμούς και σε τρολαρίσματα, θα μπορούσε να ερμηνευτεί και ως αυτοσυγκράτηση. Κρίνοντας όμως από την ιερή αγανάκτηση των άλλων, το θερμόμετρο ανεβαίνει.

Στην αυλή των δημοτικών σχολείων, όταν μαζεύονται τα παιδιά για ποδόσφαιρο (ή παλιότερα για «γερμανικό») δεν είναι σπάνιο να γίνονται τσακωμοί μέσα στην κάθε ομάδα, πριν ακόμη αρχίσει το παιχνίδι. Μέθοδοι επίλυσης αυτών των θεμάτων διδάσκονται στις παιδαγωγικές σχολές. Οταν μπλέκονται τα γεω– με τα εγω-, ίσως, λοιπόν, είναι καιρός για λίγη παιδο-στρατηγική.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά