Κοινωνικές εκρήξεις

Για να μη μιλάμε όλη την ώρα για την Ελλάδα, ας πούμε δυο λόγια για τη Γαλλία.

Το τελευταίο διάστημα ζει μεγάλες μαθητικές διαδηλώσεις – γύρω στους 250.000 υπολόγιζε τους διαδηλωτές την Τρίτη (6/7) η αστυνομία ενώ σε 400.000 ανέβαζαν οι ίδιοι τους εαυτούς τους.

Εγιναν

Γιατί όλα αυτά; Για μάλλον αδιευκρίνιστους λόγους. Κάτι σαν έκφραση κοινωνική δυσφορίας.

Υπερασπίζονται, λέει, «τα δικαιώματα των μαθητών». Δεν ξέρω τι είναι αυτά τα δικαιώματα, πάντως δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι υπάρχει περιστολή οιωνδήποτε δικαιωμάτων σε μια από τις παλαιότερες και ωριμότερες δημοκρατίες του πλανήτη.

Είδα όμως έναν νεαρό μαθητή στην τηλεόραση να διεκδικεί «λιγότερα μαθήματα», μεταξύ μας πιο λογικό μου ακούγεται.

Φυσικά η αναταραχή επεκτάθηκε και  πέρα από τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς. Η δυσφορία δεν έχει περιορισμούς.

Πού; Σε μια χώρα της οποίας η θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας ολοκληρώνεται σε έξι, επτά μήνες και τη διαδοχή του διεκδικούν καμιά εικοσαριά υποψήφιοι.

Της οποίας τα δημόσια οικονομικά είναι σε μαύρο χάλι, το έλλειμα και το χρέος κτυπούν κόκκινο. Οι αγορές αντιμετώπισαν τον στόχο περιορισμού του ελλείμματος που ανακοίνωσε η κυβέρνηση κατά… 0,4 (!) για το 2027 περίπου σαν ανέκδοτο.

Η οποία σχεδόν δεν έχει κυβέρνηση, ούτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Και όπου προηγούνται στις δημοσκοπήσεις για την Προεδρία μια ακροδεξιά κι ένας ακροαριστερός υποψήφιος. Δεν νομίζω πως κάποιος από τους δύο έχει την παραμικρή ιδέα για δημοσιονομική εξυγίανση και κοινωνικό εξορθολογισμό.

Αλλά να μην κοροϊδευόμαστε. Η Γαλλία είναι μεγάλη χώρα, δεν είναι η Ελλάδα της περασμένης δεκαετίας.

Κι αν τώρα βιώνει μια κατάσταση «μπορντελοποίησης» ή ακόμη κι αν δίνει κάπως εντύπωση σούργελου διατηρεί μεγάλα περιθώρια και δυνατότητες ανάκαμψης.

Πάμε στα δικά μας. Προφανώς η κατάσταση στην Ελλάδα σε σχέση με τη Γαλλία είναι καλύτερη, σχεδόν δεν υπάρχει σύγκριση. Κι αυτό αποτελεί μια πειστική απόδειξη του δρόμου που έχουμε διανύσει από την περασμένη δεκαετία.

Από την άλλη πλευρά όμως την αφήνει εκτεθειμένη στον ίδιο κίνδυνο που ζει σήμερα η Γαλλία. Την κοινωνική αναταραχή.

Ακόμη και μια εντελώς ακατανόητη αναταραχή επειδή κάποιοι μπορεί να διεκδικούν «λιγότερα μαθήματα».

Η κοινωνική δυσφορία δεν είναι πάντα βάσιμη, ούτε δικαιολογημένη. Η Γαλλία το ξέρει καλά αφού συνηθίζει να βιώνει τέτοια ξεσπάσματα με τελευταία και χαρακτηριστική πρόσφατη περίπτωση τα «Κίτρινα Γιλέκα».

Αυτό που όντως αποτελεί νέο στοιχείο είναι η συχνότητα τέτοιων κοινωνικών εκρήξεων σε πολλές ευρωπαϊκές δημοκρατίες.

Την ίδια στιγμή που οι γάλλοι μαθητές «διεκδικούσαν τα δικαιώματά τους», οι Ισπανοί οδηγούσαν σε πτώση την κυβέρνησή τους για το στεγαστικό.

Και πριν από ενάμιση χρόνο οι Ελληνες γέμιζαν τις πλατείες για τα Τέμπη χωρίς καν συγκεκριμένο αντικείμενο διαμαρτυρίας.

Η ανάκριση για το δυστύχημα  συνεχίστηκε κι ολοκληρώθηκε κανονικά στο ανώτερο ανακριτικό επίπεδο. Και η δίκη ξεκίνησε.

Δεν ισχυρίζομαι φυσικά ότι τα σχολεία στη Γαλλία, τα νοίκια στην Ισπανία ή ένα σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ελλάδα έχουν κάποια κοινή βάση.

Αυτό που έχουν κοινό όμως είναι ο αναβρασμός που προκαλούν στις κοινωνίες τους.

Και κυρίως κοινή είναι η διαπίστωση πως αυτού του τύπου οι εκρήξεις αποτελούν πλέον μονιμότερο στοιχείο στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες. Με ή χωρίς άμεσες και σοβαρές επιπτώσεις κατά περίπτωση, αδιάφορο.

Ετσι, για να θυμίσουμε πάλι τη Γαλλία, μπορεί όλη τη δεκαετία του ’60 και του ’70 να αντιμετώπισε μόνο έναν Μάη του ’68 αλλά στη συνέχεια οι κοινωνικές εκρήξεις πολλαπλασιάστηκαν.

Ακόμη και για περιπτώσεις λιγότερο προφανείς όπως η εναντίωση στον «Γάμο για όλους» που αφορούσε τα ομόφυλα ζευγάρια (2013) και τα προαναφερθέντα «Κίτρινα Γιλέκα» (2018).

Είναι απορίας άξιο λοιπόν ότι ενώ οι εκρήξεις αυτές αποκτούν πλέον σταθερό χαρακτήρα δεν έχουν ενσωματωθεί στην προβληματική της ευρωπαϊκής δημοκρατίας. Εξακολουθούν να θεωρούνται «εξαιρετικές καταστάσεις».

Φυσικά δεν έχουν καταγραφεί  περιπτώσεις όπου τέτοιου τύπου κοινωνικές εκρήξεις διαμορφώνουν τα πολιτικά δεδομένα πέρα από τη συγκυρία και, αν το κάνουν, το κάνουν έμμεσα.

Μπορεί βεβαίως συγκεκριμένοι πολιτικοί χώροι, τα άκρα κυρίως, να θωπεύουν ή να κολακεύουν τον ανατρεπτικό ή αποσταθεροποιητικό χαρακτήρα μιας κοινωνικής έκρηξης. Στο μυαλό τους είναι κάτι σαν πολιτική ατζέντα ή μέθοδος που θα τους φέρει στα πράγματα.

Οι εκλογικές διαδικασίες όμως αποτελούν πάντα κι έως τώρα την κυρίαρχη μέθοδο διαμόρφωσης του δημοκρατικού δεδομένου.

Ακόμη κι ο Μάης του ’68 στη Γαλλία κατέληξε σε μια εκλογική κάλπη.

Η «Monde» άλλωστε κατηγορούσε την κυβέρνηση όχι γι’ αυτό που συμβαίνει σήμερα ή για την κατάσταση στα σχολεία που έχει ξεφύγει αλλά επειδή βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση «που δεν είδε να έρχεται» (7/10).

Μεγάλη κουβέντα. Διότι αν μπορείς να δεις μια κρίση να έρχεται είναι προφανώς εξαιρετικά δύσκολο να προβλέψεις μια έκρηξη. Και το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των κοινωνικών εκρήξεων είναι ακριβώς το αναπάντεχο.

Είναι λοιπόν απροστάτευτες οι δημοκρατίες μας; Είναι άραγε έρμαια δυσανάγνωστων κι απρόβλεπτων εκρήξεων;

Δεν θα κάνω φυσικά τέτοια διάγνωση. Η πολιτική ευτυχώς δεν έχει μόνο συναισθήματα και συγκινήσεις. Εχει και πραγματικά μεγέθη.

Η δημοσκοπική πορεία της κυρίας Καρυστιανού μετά τις διαδηλώσεις για τα Τέμπη αλλά και όλων των «ηρώων της μιας στιγμής» στα κινήματα κοινωνικής έκρηξης που έχει γνωρίσει η δημοκρατική Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Δεν ξέρω αν η Γαλλία ή η Ισπανία ή ακόμη και η Ελλάδα θα οδηγηθούν και σήμερα σε μια τέτοια εξέλιξη.

Αλλά δεν θα με εξέπληττε καθόλου.