Και δεν χτυπάει το τηλέφωνο

Οχι, ο τίτλος που παραπέμπει στο σουξέ της Αννας Βίσση «Δώδεκα» δεν έχει να κάνει με την κόντρα μεταξύ της τραγουδίστριας και του Νίκου Καρβέλα που, μεταξύ μας τώρα, παίρνει περισσότερους πόντους ειδησεογραφικής δημοφιλίας από την επίσκεψη στην Αθήνα του Μάρκο Ρούμπιο (ή Μάκη Ρούμπιο όπως μου τον είπε ο ταξιτζής βρίζοντας για την κίνηση που είχαν προκαλέσει οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις). Το τηλέφωνο είναι το θέμα μου. Χτυπάει, δεν χτυπάει. Αν και τότε που γράφτηκε το τραγούδι – 1985 παρακαλώ, δηλαδή πάνω από 40 χρόνια – τα τηλέφωνα

Σήμερα, λοιπόν, είναι μία κομβική ημερομηνία σε ό,τι αφορά το τηλέφωνο. Κατ’ αρχάς, το 2026 θα έπρεπε να είχε ανακηρυχθεί χρονιά τηλεφώνου. Πριν από 150 χρόνια, στις 7 Μαρτίου 1876, ο Γκράχαμ Μπελ κατοχύρωσε στο όνομά του το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τη συσκευή.

Τρεις μέρες αργότερα, ο Μπελ κατόρθωσε να κάνει την πρώτη στην Ιστορία καταγεγραμμένη τηλεφωνική κλήση. Στην πραγματικότητα, τηλεφώνησε στον συνεργάτη του Γουότσον που βρισκόταν στο διπλανό δωμάτιο (και δεν ξέρω αν είναι η συνωνυμία με τον επιστήθιο βοηθό του Σέρλοκ Χολμς που δίνει στο χρονικό σασπένς) και του είπε: «Κύριε Γουότσον, θέλω να σας δω. Ελάτε εδώ».

Βέβαια, ο Γουότσον δεν μπορούσε να απαντήσει, διότι η κλήση δεν ήταν αμφίδρομη. Σαν σήμερα όμως, οι δυο τους μπόρεσαν και μίλησαν κανονικά από απόσταση τριών, περίπου, χιλιομέτρων στη Βοστώνη. Και κάπως έτσι, ο Μπελ που είχε κωφάλαλη μητέρα και σύζυγο, κατόρθωσε να εκμηδενίσει την απόσταση μεταξύ της φωνής των ανθρώπων.

Θεωρώ ότι, μαζί με τον ηλεκτρισμό και τη φωτογραφία, το τηλέφωνο είναι από τις εφευρέσεις που άλλαξαν ριζικά την καθημερινότητα των ανθρώπων. Για παράδειγμα η δραματουργία θα ήταν διαφορετική αν υπήρχε τηλέφωνο σε προηγούμενους αιώνες από τότε που ο Μπελ λανσάρισε την πατέντα του. Φαντάζεστε, για παράδειγμα, να μπορούσαν να είχαν τηλεφωνική επικοινωνία ο Ρωμαίος με την Ιουλιέτα; Ή ο Ερωτόκριτος και η Αρετούσα; Για να μη μιλήσω για την Ιστορία.

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν το τηλέφωνο έγινε αναφορά με κοινωνικές και ηθογραφικές συνεκδοχές· η ίδια η συσκευή που, από τα τηλέφωνα τοίχου με την μανιβέλα έως τα κιτσάτα ασύρματα σε σχήμα χειλιών της δεκαετίας του 1980, ήταν διαπιστευτήριο της κάθε εποχής· οι τηλεφωνικές φάρσες που στα μικράτα μας διηγούμασταν ως κορυφαίες επιτυχίες· κι εκείνα τα τηλεφωνήματα μακράς διαρκείας από τα περίπτερα· και το τηλέφωνο στο ψιλικατζίδικο ή στην ΕΒΓΑ που εξυπηρετούσε τη μισή γειτονιά, εξού και ουδέν κρυπτόν υπό τον ψιλικατζή ή τον Εβγατζή άρα και τις υπόλοιπες γειτόνισσες. Για να μην ανοίξω το κεφάλαιο ελληνικό τραγούδι. Από το «Ενα λεπτό περιπτερά» με τον Στράτο Διονυσίου έως το «Στο τηλέφωνο σε παίρνω απ’ τη γωνία κι όλο βγαίνουν κάτι άσχετοι».

Και μετά ήρθαν τα κινητά, σχεδόν 35 χρόνια στην Ελλάδα πια. Και άλλαξαν τα πάντα. Εκείνη η πρώτη συσκευή του Μπελ από τα σημερινά smartphones είμαι σίγουρη ότι έχει σαφώς περισσότερες διαφορές απ’ όσες ο homo erectus από εμάς. Δεν θα κάτσω να απαριθμήσω πόσες συσκευές έχει αντικαταστήσει σήμερα το τηλέφωνο, σας το προτείνω ωστόσο ως παιχνίδι συναναστροφών. Θα εντυπωσιαστείτε.

Τι έγινε όμως; Αυτή η «συσκευή φωνής» που εφηύρε ο Μπελ, πιθανότατα ως φόρο τιμής στις κωφάλαλες γυναίκες της ζωής του, εξελίχθηκε πολύ γρήγορα, στην κινητή εκδοχή της, σε «συσκευή εικόνας», εγκαινιάζοντας έτσι μια εποχή που καθορίζεται από το συγκεκριμένο φαινόμενο. Το ακουστικό έγινε οθόνη και μάλιστα «μαγική». Ολα φτιάχνονται, όλα ρετουσάρονται, στα πάντα μπορούν να γίνουν επεμβάσεις, κάθε εκδοχή της πραγματικότητας μπορεί να αλλοιωθεί. Και ούτε καν με το πάτημα ενός κουμπιού που λέγαμε κάποτε, αλλά με το απαλό άγγιγμα της οθόνης. Και νομίζω ότι ο Γκράχαμ Μπελ, κάπου στον τάφο του, άλλαξε πλευρό.