Διπλή αποτυχία

Το Τέταρτο Κύμα της Ακροδεξιάς, που έγινε ιδιαίτερα αισθητό από τις αρχές του 21ου αιώνα, έχει οδηγήσει στην έκρηξη του φαινομένου και στην είσοδο των ακροδεξιών κομμάτων στην κυρίαρχη πολιτική τάση. Αυτό το γεγονός συνιστά σοβαρή πολιτική ήττα των συστημικών κομμάτων. Βρισκόμαστε μπροστά στην καθολική αποτυχία στην πολιτική αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς.

Πρόκειται για μια διπλή αποτυχία των στρατηγικών που εφαρμόστηκαν. Τόσο η μαχόμενη στρατηγική του αποκλεισμού τους από τα κέντρα

Εμπειρικές μετρήσεις έχουν δείξει ότι ο αποκλεισμός των ακροδεξιών κομμάτων από την κεντρική πολιτική σκηνή είναι ατελέσφορος. Πώς μπορείς να αποκλείσεις από το πολιτικό γίγνεσθαι κόμματα που έχουν ψηφιστεί από εκατομμύρια ψηφοφόρους; Η πρακτική αυτή έχει οδηγήσει στην ηρωοποίηση και τη θυματοποίηση των ακροδεξιών κομμάτων.

Το ίδιο αναποτελεσματική είναι και η ανεκτική αντιμετώπιση με στόχο την κανονικοποίησή τους. Η πρακτική αυτή συνήθως συνοδεύεται από την υιοθέτηση της ακροδεξιάς ατζέντας από τα συστημικά κόμματα. Οπως έχουν δείξει τα αποτελέσματα των εκλογών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι ψηφοφόροι προτιμούν το πρωτότυπο από το αντίγραφο.

Πλέον, μετά τη διπλή αποτυχία, «η Ακροδεξιά ήρθε για να μείνει, αφού είναι η κύρια εκπροσώπηση μιας υποκείμενης ξενοφοβικής αντίδρασης στις ολοένα και πιο πολυπολιτισμικές κοινωνίες», επισημαίνει ο Κας Μούντε («Εφ.Συν.» 13/9).

Είμαστε τυχεροί στην Ελλάδα (για πόσο;) που η απουσία μιας χαρισματικής ακροδεξιάς προσωπικότητας έχει οδηγήσει σε κομματικό κατακερματισμό του χώρου. Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός, το εύφορο κοινωνικό υπόστρωμα είναι δεδομένο.

Βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορικών διαστάσεων πρόκληση για τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Υπάρχουν άραγε περιθώρια για ανάταξη;

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν είναι εύκολη. Γνωρίζουμε πολλά για το ακροδεξιό φαινόμενο, όμως δεν είναι αρκετά για να συγκροτηθεί μια επιτυχημένη στρατηγική. Γνωρίζουμε ποιοι είναι, αλλά δεν ξέρουμε τι ακριβώς είναι, σύμφωνα με την επιτυχημένη φράση του Klaus von Beyme. Γνωρίζουμε ότι τα βασικά ζητήματα στα οποία πρέπει να ρίξει το βάρος της η δημοκρατία είναι ο σεβασμός των θεσμών και η συνεπής εφαρμογή του κράτους δικαίου. Παράλληλα, η μεγάλη μάχη πρέπει να δοθεί στο επίπεδο των ιδεών, στο επίπεδο της ιδεολογικής ηγεμονίας. Η δημοκρατία διαθέτει έναν εξαιρετικό μεταϋλιστικό βιότοπο αξιών και προταγμάτων που μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τη λαίλαπα της ακροδεξιάς ρητορικής του μίσους.

Υποστηρίζουμε ότι χρειάζεται να αλλάξουμε τα μυαλά, τις αντιλήψεις και τα στερεότυπα των ανθρώπων. Οι διαδικαστικές αυταπάτες έχουν οδηγήσει σε αδιέξοδο. Εχουν εκθρέψει το αβγό του φιδιού, έχουν δώσει έδαφος στον λαϊκισμό, τον εξτρεμισμό, τον αντισημιτισμό και τον αντισυστημισμό. Ομως, η μεγάλη πλειονότητα των ευρωπαίων πολιτών υποστηρίζει τη δημοκρατία. Παράλληλα, διαμαρτύρεται για το πώς εφαρμόζεται και ζητά μεγαλύτερη συμμετοχή στα κοινά.

Ιστορικά, βρισκόμαστε μπροστά στη μεταπολεμικά μεγαλύτερη πρόκληση στις αξίες και τον τρόπο ζωής μας. Οπως υποστήριζε προφητικά ο Αντόνιο Γκράμσι, ας έχουμε την απαισιοδοξία του λόγου και την αισιοδοξία της πράξης.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι διδάκτωρ Βαλκανικών Σπουδών, εκδότης και συγγραφέας