Ηττήθηκε ο Τραμπ, όχι ο τραμπισμός

Υστερα από 20 χρόνια γεμάτα περιπέτειες και ανατροπές, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα των ΗΠΑ βρίσκεται ξανά εκεί που βρισκόταν το 2006: θανάσιμα πληγωμένο έπειτα από συντριβή στις τελευταίες ενδιάμεσες εκλογές της οκταετούς θητείας ενός βαθιά αντιδημοφιλούς προέδρου που ηγείτο ενός ακόμα πιο αντιδημοφιλούς πολέμου. Τότε ήταν ο Τζορτζ Μπους και το Ιράκ, σήμερα είναι ο Ντόναλντ Τραμπ που είδε να γίνεται το ίδιο με τον πόλεμο στο Ιράν.

Ακόμα μεγαλύτερη

ειρωνεία είναι ότι ο Τραμπ τελειώνει την πολιτική του καριέρα όπως ο πρώτος μεγάλος του αντίπαλος στην πορεία για την κατάκτηση της εξουσίας. Αν και λίγοι το θυμούνται σήμερα, ο πρώτος στόχος της λαϊκιστικής ρητορικής του Τραμπ ήταν η οικογένεια Μπους και ο πόλεμος στο Ιράκ, χτίζοντας έτσι το αντισυστημικό του προφίλ στους κόλπους του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στη μάχη για το προεδρικό χρίσμα το 2016.

Ο Τραμπ θα περάσει έτσι τα τελευταία δυο χρόνια στην προεδρία ακριβώς όπως ο Μπους το 2006-08. Αν και η ήττα του Τραμπ εύλογα προκάλεσε έκρηξη χαράς διεθνώς, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, οφείλουμε να την αναγνώσουμε χωρίς υπερβολές και ευσεβείς πόθους. Οι Αμερικανοί δεν ψήφισαν ξαφνικά με γνώμονα τη «σωτηρία της δημοκρατίας» και λοιπές υψιπετείς αρχές.

Ο Τραμπ έχασε σήμερα ακριβώς για τους ίδιους λόγους που κέρδισε το 2024: γιατί ένα ολοένα μεγαλύτερο κομμάτι της αμερικανικής κοινωνίας νιώθει να συνθλίβεται οικονομικά. Οι εκλογές δεν ανέδειξαν κάποια μεγάλη ιδεολογική μετατόπιση των ψηφοφόρων αλλά πόσο ο ίδιος ο Τραμπ είχε εγκαταλείψει τις θέσεις που τον έφεραν στην εξουσία.  Και το 2016 και το 2024 οι Αμερικανοί επιζητούσαν μια ηγεσία που θα έβαζε τέλος στους αέναους πολέμους και θα προστάτευε την κοινωνία από απρόσωπες οικονομικές δυνάμεις που φαίνονταν να είναι εκτός ελέγχου.

Στα δυο χρόνια μετά την επανεκλογή του, ο Τραμπ έκανε ακριβώς το αντίθετο: όχι μόνο ξεκίνησε έναν αχρείαστο πόλεμο στο Ιράν, αλλά ενθουσιωδώς, σχεδόν σαδιστικά υιοθέτησε όλη την ατζέντα των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) που χωρίς αιδώ «υπόσχονται» εξαφάνιση θέσεων εργασίας και εξάντληση φυσικών πόρων για την κατασκευή τερατωδών κέντρων επεξεργασίας δεδομένων. Οι Δημοκρατικοί, στην εποχή Ομπάμα το εκλεκτό κόμμα της Σίλικον Βάλεϊ, οπορτουνιστικά οργάνωσαν όλη τους την καμπάνια ενάντια στην ΑΙ και τους αντιπαθείς στον κόσμο «γκουρού» της όπως ο Ιλον Μασκ. Κέρδισαν έτσι υιοθετώντας αυτοί τα βασικά σημεία του τραμπισμού.

Σε συνδυασμό με τις ήττες των Ορμπαν, Βούτσιτς και Νετανιάχου τις προηγούμενες εβδομάδες, κάποιος θα έμπαινε στον πειρασμό να μιλήσει για ένα παγκόσμιο αντιλαϊκιστικό κύμα. Ομως αυτό που έχουμε είναι απλά άλλος ένας εκλογικός κύκλος που τιμωρεί τους κυβερνώντες και ανταμείβει τις αντιπολιτεύσεις, οι οποίες εδώ και χρόνια έχουν πάψει να διατυπώνουν ένα θετικό όραμα και πολιτεύονται με βάση την εκδικητικότητα έναντι της εξουσίας. Η ίδια δυναμική που έριξε τους λαϊκιστές αλλού κατά πάσα πιθανότητα θα τιμωρήσει σε μερικές εβδομάδες και τον Πέδρο Σάντσεθ στην Ισπανία για παράδειγμα.

Οι ευρωπαϊκές ελίτ που πανηγυρίζουν για την ήττα του Τραμπ μάλλον θα πρέπει να σκεφτούν ότι ακριβώς οι ίδιες συνθήκες που βοήθησαν τους Δημοκρατικούς στις ΗΠΑ φέτος – οργή, απογοήτευση, φόβος – θα ευνοήσουν πολύ διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις στις εκλογές στην Ευρώπη του χρόνου. Ξανά και ξανά οι ψηφοφόροι στέλνουν το μήνυμα για το τι θέλουν: οικονομική ασφάλεια και προβλεψιμότητα, προστασία των συνόρων και ασφάλεια, αποφυγή περιπετειών, έλεγχο των προνομίων της ολιγαρχίας. Και ξανά και ξανά οι πολιτικοί κάθε απόχρωσης αποδεικνύεται ότι ή δεν θέλουν ή δεν μπορούν να το πραγματοποιήσουν.

Υπό αυτές τις συνθήκες, το δίπολο της εποχής μας πλέον δεν είναι Δεξιά – Αριστερά, ούτε καν λαϊκισμός – δημοκρατία, αλλά απλά και ωμά κυβέρνηση – αντιπολίτευση, με τη δεύτερη να κερδίζει πια σχεδόν νομοτελειακά παντού – στις ΗΠΑ πρέπει να πάμε πίσω στο 2012 για να βρούμε εκλογές όπου κέρδισε το κόμμα εξουσίας! Οι δυτικές δημοκρατίες βρίσκονται σε ένα διαρκές σπιράλ απογοήτευσης, όπου οι εκλογές δεν χρησιμεύουν για αλλαγή πορείας (ελάχιστοι ψηφοφόροι το ελπίζουν αυτό στα σοβαρά) αλλά σαν μια καθαρτήρια τελετή εξευτελισμού των κυβερνώντων, με τον κύκλο να επαναλαμβάνεται για τους επόμενους.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι αναπληρωτής καθηγητής διεθνών σχέσεων στο London Metropolitan University.