Η «πονηριά της Ιστορίας»

Ο Χέγκελ θεωρούσε ότι η Ιστορία αποτελείται από στάδια που διακόπτονται από περιόδους αναταραχής. Σε αυτά τα μεσοδιαστήματα της Ιστορίας εμφανίζονται πρόσωπα με προσωπικά πάθη, φιλοδοξίες και συμφέροντα. Δεν είναι φύλακες αλλά ανατροπείς του κατεστημένου, του status quo. Καταπατούν ηθικούς κανόνες χωρίς να αντιλαμβάνονται απαραίτητα τη σημασία των πράξεών τους. Οι ενέργειές τους οδηγούν σε διαφορετικά αποτελέσματα από αυτά που επεδίωκαν και μόλις εκπληρώσουν τον ιστορικό τους ρόλο συνήθως έχουν κακό τέλος.

Μια

Οπως είχε αναφέρει και ο Henry Kissinger, σε μια συνέντευξή του στους «Financial Times» το 2018, ο Τραμπ «μπορεί να είναι μία από εκείνες τις προσωπικότητες που εμφανίζονται κατά καιρούς για να σηματοδοτήσουν το τέλος μιας εποχής και να μας αναγκάσουν να εγκαταλείψουμε τις παλιές παραδοχές. Αυτό δεν σημαίνει ότι το κατανοούν ή ότι έχουν κάποιο εναλλακτικό σχέδιο».

Οταν ο Τραμπ εμφανίστηκε στην πολιτική σκηνή, η μεταπολεμική συναίνεση εμφάνιζε ήδη ρωγμές. Η woke ατζέντα των φιλελευθέρων στο εσωτερικό, οι ανισότητες και τα μεταναστευτικά ρεύματα δοκίμαζαν τη συνοχή της αμερικανικής αλλά και των δυτικών κοινωνιών. Στην εξωτερική πολιτική, η Αμερική είχε οδηγηθεί σε αδιέξοδα και στρατηγική υπερέκταση.

Για τον Τραμπ και τη νέα αμερικανική Δεξιά, η Αμερική και η Δύση συνολικά βρίσκονταν ήδη σε βαθιά πνευματική και κοινωνική παρακμή. Η αιτία για αυτή την παρακμή ήταν το ιδεολόγημα του φιλελευθερισμού.

Η απάντηση, σε αξιακό επίπεδο, αναζητήθηκε στην ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα και στην αναβίωση αξιών, όπως το κλέος, η ρώμη, ο θυμός, η ισχύς. Ηταν η αναγωγή του έξωθεν φόβου και του αντίπαλου δέους ως συγκολλητικού στοιχείου της πολιτείας. Η ουτοπία ενός κόσμου ειρήνης, ισότητας και συνεργασίας είναι μια δυστοπία για τη νέα αμερικανική Δεξιά. Αντιστρατεύεται έναν κόσμο που διέπεται από καθολικά ιδανικά ή από ηθικά και νομικά συστήματα που εδραιώνουν τη συνεργασία.

Ο Τραμπ συμπύκνωσε την πολιτική της νέας αμερικανικής Δεξιάς σε τέσσερις άξονες: οικονομικό εθνικισμό, κοινωνικό συντηρητισμό, αυστηρή μεταναστευτική πολιτική και μια πολιτική αναδίπλωσης και αυτοσυγκράτησης στην εξωτερική πολιτική.

Η υλοποίηση, όμως, αυτής της πολιτικής από τον Τραμπ αποδείχθηκε αναποτελεσματική ή ήταν τόσο ακραία, που έφερε το χάος. Η πολιτική του οικονομικού προστατευτισμού της δεύτερης διοίκησης Τραμπ δεν οδήγησε στον επαναπατρισμό του κατασκευαστικού και μεταποιητικού κεφαλαίου. Η υπερβολική αύξηση δασμών μάλλον έβλαψε τον μέσο αμερικανό καταναλωτή. Και η ακραία αντιμεταναστευτική πολιτική με τις αυθαιρεσίες του ICE αποδοκιμάστηκε από την αμερικανική κοινωνία. Παράλληλα, οι αλυσιδωτές επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν έχουν οδηγήσει στην αύξηση του πληθωρισμού, στην άνοδο των επιτοκίων και σε τριγμούς την αμερικανική αγορά ομολόγων.

Στην εξωτερική πολιτική τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα.

Στον πόλεμο με το Ιράν η Αμερική οδηγείται, χωρίς σχέδιο και στρατηγική, σε μια στρατηγική ήττα. Στο δε Ουκρανικό, με την επαμφοτερίζουσα πολιτική της, οδηγεί τη Δύση συνολικά σε μια στρατηγική ήττα. Οι σύμμαχοι της Αμερικής, από την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Αυστραλία, τον Καναδά μέχρι την Ευρώπη, έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στην αμερικανική ηγεσία, ενώ οι αντίπαλοι της Αμερικής ενισχύθηκαν.

Αυτές οι αποτυχίες, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, οδηγούν το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, σε ήττα στις επικείμενες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Η «πονηριά της Ιστορίας» είναι ότι ο Τραμπ με τη φιλοδοξία του «να κάνει την Αμερική και πάλι μεγάλη» κινδυνεύει να παραδώσει τα πρωτεία της Αμερικής και της Δύσης, συνολικά, στην Ασία και στην Κίνα. Ο επόμενος ένοικος του Λευκού Οίκου θα κληρονομήσει μια διχασμένη Αμερική, έναν ρηγματωμένο ευρωατλαντικό χώρο, μια παγκόσμια οικονομία στα πρόθυρα της ύφεσης, διαλυμένες συμμαχίες και αποχαλινωμένους αντιπάλους.

Ο Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, διευθυντής του Ιδρύματος «Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής», πρώην υπουργός