Η Πολωνία στα πρόθυρα της έκρηξης

Το μεσημέρι του Σαββάτου, γύρω στις 15.00 τοπική ώρα, ένας 24χρονος Πολωνός ονόματι Μίχαλ Οκσίνσκι, που φέρεται να είχε «γοητευτεί από τις ιδεολογίες της Ακροδεξιάς», εισέβαλε με το αυτοκίνητό του στην κεντρική πλατεία της Κρακοβίας, ένα από τα σημαντικότερα τουριστικά αξιοθέατα της Πολωνίας, και άνοιξε αδιακρίτως πυρ με ημιαυτόματο όπλο, σκοτώνοντας τουλάχιστον έξι ανθρώπους, ανάμεσά τους ένας βρετανός υπήκοος, και τραυματίζοντας άλλους 15, οι πέντε ξένοι, από την Αυστρία, τη Βρετανία, τη Γερμανία, την Πορτογαλία και τη Ρωσία,

Πολύ γρήγορα, δύο τηλεοπτικοί σταθμοί συνεχούς ενημέρωσης που πρόσκεινται στην εθνικιστική Δεξιά, στο κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), το οποίο κυβερνούσε από το 2015 έως το 2023, κατηγόρησαν την αστυνομία ότι καθυστέρησε να επέμβει, υποστηρίζοντας ότι οι διαθέσιμες δυνάμεις είχαν σταλεί στη Βαρσοβία ώστε να «καταστείλουν» την αντιπολίτευση, η οποία διαδήλωνε κατά της κυβέρνησης στο πλαίσιο της κρίσης που έχει ξεσπάσει γύρω από το Συνταγματικό Δικαστήριο.

Οι ίδιοι σταθμοί μιλούσαν για αλλοδαπούς δράστες. Οι ισχυρισμοί αυτοί διαψεύστηκαν από τις Αρχές και τον Τύπο. Η αστυνομία επενέβη μέσα σε τρία λεπτά από τους πρώτους πυροβολισμούς, μάλιστα δύο αστυνομικοί περιλαμβάνονται στους τραυματίες. Το συμβάν είναι ωστόσο ενδεικτικό της ακραίας πολιτικής πόλωσης στην Πολωνία: μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα, λένε πολλοί αναλυτές, τα βίαια περιστατικά είναι αναπόφευκτα.

Τη νύχτα του Σαββάτου προς Κυριακή, η παραπληροφόρηση επικεντρώθηκε στην πολιτική ταυτότητα του δράστη. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πολυάριθμοι ρωσικοί και πολωνικοί λογαριασμοί επιχείρησαν να συνδέσουν τον Μίχαλ Οκσίνσκι με την Ουκρανία, τις ΗΠΑ ή την πολωνική Αριστερά, αφήνοντας να εννοηθεί ότι επρόκειτο για επιχείρηση χειραγώγησης από την κυβέρνηση.

Το Σάββατο το βράδυ, οι Αρχές ανακάλυψαν στο σπίτι του δράστη, στην Οστρόβιετς Σβιεντοκρίσκι, μια πόλη βορειοανατολικά της Κρακοβίας, νεκρούς και τους γονείς και την 21χρονη αδερφή του. Στο αυτοκίνητο και το σπίτι του 24χρονου εντοπίστηκαν συνολικά 11 όπλα: μαζί με τον πατέρα του φέρεται να ήταν μέλη σκοπευτικής λέσχης.

Οι φονικές επιθέσεις με όπλα είναι σπάνιες στην Πολωνία. Και εντούτοις, πολλοί σχολιαστές επισημαίνουν ότι, ανεξάρτητα από τα κίνητρα που οδήγησαν τον δράστη στην επίθεση, το περιστατικό δεν μπορεί να εξεταστεί έξω από το πλαίσιο της εντυπωσιακής αύξησης της βίας.

Από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως τις αρχές Οκτωβρίου σημειώθηκαν τρεις επιθέσεις με μαχαίρι σε σχολεία της χώρας, με δράστες μαθητές ηλικίας 11-19 χρόνων. Τα κίνητρά τους παραμένουν ασαφή και φαίνεται να συνδέονται, μεταξύ άλλων, με τη γοητεία που ασκεί η βία στο Διαδίκτυο καθώς και με το φαινόμενο της μίμησης.

Στις 11 Οκτωβρίου αποτράπηκε επίσης σχέδιο επίθεσης κατά του πολωνού πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ και του υπουργού Αμυνάς του: ο φερόμενος ως υπεύθυνος, που συνελήφθη, ανήκε σε μια μικρή υπερεθνικιστική ομάδα. Η αίσθηση ότι η χώρα περνάει ένα κρίσιμο κατώφλι είναι πλέον διάχυτη.

Η πολιτική ένταση βρίσκεται στα ύψη στην Πολωνία, ανάμεσα στον φιλευρωπαίο Τουσκ και την εθνολαϊκιστική αντιπολίτευση του PiS, που υποστηρίζει τον πρόεδρο Κάρολ Ναβρότσκι. Η σύγκρουση αφορά και τον έλεγχο της Δικαιοσύνης: η κυβέρνηση επιχειρεί να αποκαταστήσει την ανεξαρτησία της, ενώ η αντιπολίτευση την κατηγορεί για πραξικόπημα. PiS και Ακροδεξιά καταγγέλλουν διαρκώς ως «δικτατορία» την κεντροδεξιά κυβέρνηση, η οποία, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, «καταστρέφει» τη χώρα, την οδηγεί σε οικονομική, κοινωνική και πολιτική «καταστροφή» και την «ξεπουλάει» στην ΕΕ.

Ο πολωνός πρωθυπουργός κάλεσε το Σάββατο τους πολιτικούς να «μην εκμεταλλευτούν αυτή την τραγωδία για δικούς τους σκοπούς». Θα αρκέσουν όμως οι εκκλήσεις του για εθνική ενότητα ώστε να εκτονωθεί η ένταση; Μια πρώτη απάντηση θα δοθεί, όπως σημειώνει η εφημερίδα «Le Monde», μεθαύριο, 11 Νοεμβρίου, ημέρα της εθνικής εορτής της Πολωνίας, κατά την οποία πραγματοποιείται παραδοσιακά η Πορεία της Ανεξαρτησίας, με τη συμμετοχή της ριζοσπαστικής Δεξιάς. Μέχρι τότε, χθες και σήμερα, οι σημαίες κυματίζουν μεσίστιες σε όλη τη χώρα λόγω του διήμερου εθνικού πένθους.