Περί δημοκρατικής αλλαγής

Υπάρχει μια διάσταση των πρόσφατων κοινοβουλευτικών εκλογών στη Σερβία που δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει: Η Φοιτητική Λίστα που κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών στη νέα Βουλή αναμετρήθηκε με ένα πολιτικό κόμμα, το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, που κυβερνούσε τη χώρα για τα τελευταία 14 έτη και είχε επιβάλει έναν σχεδόν απόλυτο έλεγχο στην κοινωνία, την οικονομία και την πληροφόρηση. Τα έβαλε δηλαδή με ένα πανίσχυρο καθεστώς.

Καθώς

Αλλά είναι αξιοσημείωτο, γιατί μας διδάσκει πώς οργανώνεται η δημοκρατική αλλαγή σε ημι-αυταρχικά καθεστώτα. Το σοβαρότερο εμπόδιο που πρέπει να ξεπεράσει μια αντίπαλη πολιτική δύναμη είναι η απάθεια της μεγάλης πλειοψηφίας.

Ακόμη και αν διατηρούν το δικαίωμα να ψηφίζουν σε περιοδικές εκλογές και απορρίπτουν την πορεία που έχει πάρει η χώρα, πολλοί νιώθουν ανήμποροι να επηρεάσουν τα πράγματα. Τι διαφορά μπορεί να κάνει μία ψήφος ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλες;

Μια τέτοια αίσθηση την ενισχύει όχι μόνο η διαρκής διάψευση στην εκλογική κάλπη, αλλά κυρίως η εδραιωμένη πεποίθηση μεταξύ των πολιτών ότι απέναντί τους έχουν ολόκληρο τον κρατικό μηχανισμό που ευνοεί το κυβερνών κόμμα, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας που προβάλλουν ως μονόδρομο την κατίσχυσή του και τους γύρω τους που έχουν αποδεχθεί την κρατούσα κατάσταση.

Όπως χαρακτηριστικά υποστήριζε ο αμερικανός πολιτικός φιλόσοφος George Kateb, η πραγματική δημοκρατία μας κάνει να φοβούμαστε λιγότερο αυτούς που μας κυβερνούν γιατί μας εθίζει στην ιδέα ότι η παραμονή τους στην εξουσία είναι στο χέρι μας. Αυτήν την ιδέα προσπαθούν να σβήσουν τα ημι-αυταρχικά καθεστώτα. Δεν είναι τυχαίο ότι κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας του Βούτσιτς, η αντιπολίτευση ήταν καταδικασμένη σε μια μόνιμη καχεξία.

Για να κλονίσει αυτή τη μοιρολατρική στάση, η Φοιτητική Λίστα χρειαζόταν να πείσει τους σέρβους πολίτες ότι η πολιτική κινητοποίησή τους έχει νόημα. Το κατάφερε στέλνοντας τους πολυάριθμους, πρόθυμους εκπροσώπους της πόρτα – πόρτα να μιλήσουν μαζί τους, ακόμη και στις αγροτικές περιοχές που αποτελούσαν το προπύργιο του Βούτσιτς.

Σημαντικό ρόλο έπαιξε επίσης ότι παρέκαμψε το μεροληπτικό μιντιακό σύστημα της χώρας και χρησιμοποίησε πιο άμεσες μορφές διαδικτυακής επικοινωνίας για να περάσει το μήνυμά της, να διοργανώσει εκδηλώσεις διαμαρτυρίας και να εμψυχώσει. Με αυτόν τον τρόπο σιγά σιγά κατανίκησε τον φόβο, έδειξε στους καθημερινούς ανθρώπους ότι δεν είναι ανίσχυρες μονάδες, τους μετέτρεψε σε μέλη ενός συλλογικού πολιτικού υποκειμένου.

Η Φοιτητική Λίστα έκανε και κάτι ακόμη, εξίσου καταλυτικό για τη σύμπηξη αυτού του συλλογικού υποκειμένου: Εδωσε μεγαλύτερο βάρος στην ενότητα δράσης παρά στην ιδεολογική καθαρότητα, θέτοντας ως προτεραιότητα την απομάκρυνση από την εξουσία του προηγούμενου καθεστώτος. Τα μέλη της διαφωνούν για πολλά θέματα, αλλά αποδέχθηκαν ότι το πιο επείγον είναι να αποκατασταθούν το κράτος δικαίου και η ομαλή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Τα υπόλοιπα, φυσικά, τα έχουν μπροστά τους τώρα που θα κληθούν να κυβερνήσουν.

Ενόψει των μεγάλων μαχών για τη φιλελεύθερη δημοκρατία που έρχονται στην Ευρώπη και τον κόσμο, καλό είναι να θυμόμαστε ορισμένα βασικά για την πολιτική οργάνωση και κινητοποίηση. Η επιτυχία της Φοιτητικής Λίστας στη Σερβία έχει να δώσει και σε μας μαθήματα.

Ο Δημήτρης Κυρίτσης είναι αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας του Δικαίου και Συνταγματικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Εσεξ στο Ηνωμένο Βασίλειο