Η νέα μάχη των γενεών

Εκείνα τα χρόνια τα παλιά, οι ηλικιωμένοι ήταν το πιο καταπιεσμένο κομμάτι της κοινωνίας. Συνήθως μόνοι και αβοήθητοι, είχαν να αντιμετωπίσουν και έναν ευρέως διαδεδομένο ρατσισμό. Ομως σήμερα οι άνθρωποι ζουν πιο πολύ, μένουν περισσότερο υγιείς και πολλοί από αυτούς αποκτούν μεγαλύτερη οικονομική άνεση όσο μεγαλώνουν.

Το αποτέλεσμα, γράφει ο Σάμιουελ Μόιν στο βιβλίο του «Γεροντοκρατία στην Αμερική», είναι η μοίρα και ο χαρακτήρας του έθνους να διαμορφώνονται όχι από νέους ανθρώπους που κοιτάζουν μπροστά, αλλά από ανθρώπους που διάγουν το τελευταίο ένα τρίτο της ζωής τους και κοιτάζουν

Ο τίτλος του βιβλίου – γράφει ο Τζόσουα Ρόθμαν στο New Yorker – αποτελεί προφανή παράφραση του διάσημου βιβλίου του Αλεξίς ντε Τοκβίλ «Δημοκρατία στην Αμερική». Και οι στατιστικές που επικαλείται ο καθηγητής στο Γέιλ για να αποδείξει τη σεισμική αλλαγή στην Αμερική είναι αποκαλυπτικές. Το 1980, η διάμεση ηλικία στην Αμερική ήταν τα 30 χρόνια, κάτι που σημαίνει ότι οι μισοί Αμερικανοί ήταν μικρότεροι και οι μισοί μεγαλύτεροι από τα 30.

Σήμερα ο δείκτης αυτός έχει αυξηθεί στο 40 (για λόγους σύγκρισης, στην Ελλάδα η διάμεση ηλικία είναι τα 47,2 χρόνια, κατά 3,8 χρόνια μεγαλύτερη σε σχέση με πριν από μια δεκαετία). Το 1920, κάτω από το 5% των Αμερικανών ήταν μεγαλύτεροι από 65 ετών. Το 2060, το ποσοστό αυτό θα φτάσει το 25%. Η ηλικία του μέσου ψηφοφόρου είναι τα 52 χρόνια, ενώ στις primaries (όπου στην πραγματικότητα αποφασίζεται το μέλλον) είναι τα 65. Οι περισσότεροι χορηγοί διάγουν την έβδομη ή όγδοη δεκαετία της ζωής τους.

Ενδεικτικές είναι και οι δημοσκοπήσεις. Οι ηλικιωμένοι ενδιαφέρονται περισσότερο για την ασφάλεια παρά για μέτρα που βοηθούν τη νεολαία. Τους ανησυχεί περισσότερο η τρομοκρατία από την κλιματική αλλαγή. Επιπλέον, πολλοί από αυτούς συνεχίζουν να δουλεύουν μετά τα 70, στερώντας θέσεις που θα μπορούσαν να καταλάβουν οι νέοι. Το αποτέλεσμα, γράφει ο Μόιν, είναι να διευρύνεται το οικονομικό χάσμα των γενεών: η ηλικιακή ομάδα που είναι πιθανότερο να έχει σπίτι στην Αμερική είναι από 70 ως 75 ετών, με την αμέσως επόμενη να είναι οι άνω των 75.

Είναι πράγματι η γεροντοκρατία η πηγή των προβλημάτων μας; Ο Νέιθαν Ρόμπινσον, διευθυντής του Current Affairs, διαφωνεί. Δεν είναι όλοι οι ηλικιωμένοι πλούσιοι και ισχυροί, γράφει σε ένα πρόσφατο άρθρο του με τίτλο «Το πρόβλημα δεν είναι οι ηλικιωμένοι». Ο πλούτος στην Αμερική δεν είναι συγκεντρωμένος στους ηλικιωμένους ή στους νέους, αλλά στους πλούσιους. Ο άνθρωπος που έχει συμβάλει περισσότερο από κάθε άλλον στη διάδοση των προοδευτικών ιδεών είναι 84 ετών και λέγεται Μπέρνι Σάντερς. Θα ήταν πράγματι καλύτερος ο κόσμος αν είχε βγει στη σύνταξη;

Οι ταξικοί αγώνες μπορεί να τέμνονται κάπου με την ηλικία, σημειώνει o ιδρυτής του αριστερού περιοδικού, αλλά η πολιτική που πρέπει να υιοθετηθεί είναι ίδια: η ανακατανομή του πλούτου και της εξουσίας. Σε αντίθετη περίπτωση, θα διαπιστώσουμε απλώς ότι μας εκμεταλλεύεται μια νεότερη κυρίαρχη τάξη. Και δεν υπάρχει καν ένας δόκιμος όρος για να περιγράψει αυτό το φαινόμενο…

Ο αρθρογράφος του New Yorker, που είναι 45 ετών με δύο παιδιά, τοποθετείται κάπου στη μέση αυτής της συζήτησης. Στη γειτονιά του Λονγκ Αϊλαντ όπου μένει, ο σχολικός προϋπολογισμός καταψηφίστηκε γιατί πολλοί από τους ηλικιωμένους κατοίκους είπαν ότι οι υπηρεσίες που προβλέπει δεν υπήρχαν στα χρόνια τους. Σε πολλά άδεια κτίρια στην πόλη θα μπορούσε να κτιστούν κατοικίες, αλλά οι κάτοικοι είναι γαντζωμένοι στις περιουσίες τους και φοβούνται την ανάπτυξη.

Ομως δεν είναι μόνο οι ηλικιωμένοι προσκολλημένοι στο παρελθόν. Σχεδόν κανείς δεν τρέφει ελπίδες για το μέλλον. Αν λοιπόν η γεροντοκρατία αποτελεί κοινωνικό βάρος, όπως φαίνεται να συμβαίνει, η λύση δεν είναι ο πόλεμος των γενεών, ούτε η ανατροπή των ηλικιωμένων από τους νέους, αλλά η συνειδητοποίηση ότι προχωράμε όλοι μέσα στον χρόνο, με διαφορά μόλις μερικών δεκαετιών, και όλοι θέλουμε να αφήσουμε πίσω μας έναν κόσμο καλύτερο από αυτόν που βρήκαμε.

Aδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη από αυτή που περιγράφει ο Σάμιουελ Μόιν στο βιβλίο του για τη γεροντοκρατία είναι ότι στη φρενίτιδα για την τεχνολογική υπεροπλία, που πολλοί φοβούνται ότι θα οδηγήσει στην καταστροφή του ανθρωπίνου γένους, αυτοί που κρατούν το τιμόνι και υποστηρίζουν ότι ο παλιός κόσμος, με τις απαιτήσεις του για σκέψη σε ανθρώπινη κλίμακα και ταχύτητα, έχει πια πεθάνει, είναι οι νέοι.

Οπως γράφει ο Τζόσουα Ρόθμαν, τα σχέδια για την τεχνητή νοημοσύνη χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1950, όμως τη σημερινή τους εκδοχή τη διαχειρίζονται άνθρωποι γύρω στα σαράντα, ή και νεότεροι. Ο επικεφαλής της OpenΑΙ Σαμ Αλτμαν, ο μόνος άνθρωπος που κατάφερε να νικήσει τον Ιλον Μασκ στην αγωγή που του έκανε ο τελευταίος, είναι στα 41 του ήδη «ηλικιωμένος».