Γράμματα, σπουδάγματα

Το άκουγα εδώ και μέρες όπως ακούς κάποια σποτ στην τηλεόραση χωρίς να έχεις συνειδητοποιήσει περί τίνος ακριβώς πρόκειται, κάποιες διαφημίσεις που τις ξέρεις απέξω αλλά δύσκολα θυμάσαι το προϊόν το οποίο διαφημίζουν. Πρόκειται για ένα υποστηρικτικό σποτ για τους μαθητές που δίνουν Πανελλήνιες. Στιγμιότυπα ενδοοικογενειακής έντασης, πόρτες που βροντάνε, εριστικές φωνές εφήβων. Και στο τέλος, η παραπομπή σε τηλεφωνική γραμμή βοήθειας για παιδιά και γονείς.

Αρχικά, το θεώρησα

κάτι εξαιρετικά θετικό και η αλήθεια είναι ότι έτσι το θεωρώ ακόμη. «Πολύ χρήσιμο» σκέφτηκα. «Αν το έβλεπα πριν από είκοσι χρόνια, θα έλεγα ότι αυτά δεν γίνονται στην Ελλάδα». Και είναι όντως σημαντικό να μπορούν οι οικογένειες που αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα να τα συζητήσουν με ειδικούς ανέξοδα και ανώνυμα. Το θέμα μου ωστόσο είναι γιατί οι πανελλήνιες εξετάσεις να προκαλούν σήμερα προβλήματα και αντιδράσεις που χρήζουν ψυχολογικής υποστήριξης.

Αν και κάποιες φορές, για συναισθηματικούς κυρίως λόγους, πέφτω στην παγίδα, δεν μου αρέσει να κρίνω και να συγκρίνω εποχές. Δεν έχει, δηλαδή, νόημα να αναφερθώ στα χρόνια που η δική μου γενιά έδινε «εισαγωγικές» όπως τις λέγαμε τότε. Που, εντάξει, υπήρχε κάποιου είδους «επιφυλακή» στο σπίτι, αλλά δεν είχαμε και την ανάγκη εκατό ενωμένων οικογενειακών συμβούλων. Αλλες εποχές και άλλες απαιτήσεις και προσδοκίες των γονιών και της κοινωνίας ολόκληρης από τα παιδιά. Τα οποία, σήμερα, στην πλειονότητά τους μεγαλώνουν, ακόμη και σε οικογένειες με περιορισμένα οικονομικά, ως «παιδιά αυτοκράτορες». Ή, για να το πω πιο σκληρά, ως μια «επένδυση» ονείρων, προσδοκιών, φιλοδοξιών. Από τη μία υπερπροστατευμένα και από την άλλη «εκτεθειμένα» σε κοινωνικές προκαταλήψεις και οικογενειακά απωθημένα. Εχω την εντύπωση ότι μια προσωπική αποτυχία ερμηνεύεται, σήμερα, από ένα παιδί ως «προδοσία» προς την οικογένεια και το περιβάλλον του. Αυτό δεν καταλάβαμε από το γράμμα που άφησε το κορίτσι στην Ηλιούπολη που πήδηξε μαζί με τη φίλη της από την ταράτσα;

Ακούω αυτές τις μέρες από φίλους μου γονείς που τα παιδιά τους δίνουν εξετάσεις να προσπαθούν, επηρεασμένοι από τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων, να αποδραματοποιήσουν την κατάσταση. Στο ίδιο μήκος κύματος και οι δηλώσεις των αρχηγών των κομμάτων (δεν θυμάμαι αν γινόταν αυτό στη δική μας εποχή). Ακόμη όμως κι αυτό έχει διπλή ανάγνωση που δεν περνά απαρατήρητη από τα «ραντάρ» των εφήβων. Η προσπάθεια αποδραματοποίησης, είναι μια ένδειξη ότι κάπου υπάρχει ένα «δράμα». Τόσο σοβαρό ώστε να αναφέρεται σε αυτό κοτζάμ πρωθυπουργός και κομματικοί αρχηγοί.

Οι απαιτήσεις, λοιπόν, ακόμη και όταν εκφέρονται ως ψίθυρος ή ως υπονοούμενο, απαιτήσεις οικογενειακές και κοινωνικές, είναι δυσβάσταχτες για τους ώμους ενός δεκαεφτάχρονου παιδιού που πρέπει να προσαρμόσει τις δικές του ανάγκες στα «παπούτσια» κάποιων άλλων. Και να πιαστώ από το πιο απλό, το, ίσως, λίγο χιουμοριστικό αλλά, ταυτόχρονα και σημαντικό; Αυτή η μόδα με τα μεγαλοπρεπή ονόματα. Οταν, για παράδειγμα, ένα αγόρι το λένε Φιλοκτήτη, από τότε που ακούει το όνομά του το μυαλό του πηγαίνει στον Τρωικό Πόλεμο. Φιλοκτήτης και ηλεκτρολόγος γίνεται; Δύσκολο. Ενώ Κωστάκης, μια χαρά.

Αντισυστημικά

Το τριήμερο έγινε viral το βίντεο με έναν μαθητή ΕΠΑΛ που δήλωνε, στα 17 του λέμε τώρα, ότι δεν κατάφερε να αλλάξει το σύστημα αλλά είναι αποφασισμένος να μην επιτρέψει στο σύστημα να αλλάξει τον ίδιο και ότι στις Πανελλήνιες έδωσε τις δικές του απαντήσεις στις δικές του ερωτήσεις, ότι, δηλαδή, μας κυβερνούν βιαστές και κλέφτες και ότι θα πάει στο εξωτερικό.

Η άλλη όψη του ίδιου ακριβώς νομίσματος. Ενα παιδί που οι γονείς του επένδυσαν πάνω του τα επαναστατικά τους γραμμάτια. Και νομίζει ότι πολεμάει το σύστημα επειδή θα ταλαιπωρήσει δύο δύσμοιρους φιλόλογους που θα διαβάσουν το γραπτό του σε μία αίθουσα χωρίς κλιματισμό. Ποιος θα πει σε αυτό το «εγκλωβισμένο» παιδί ότι η γνώση δεν είναι σύστημα, αλλά το πιο ισχυρό «όπλο» για να το αλλάξεις;