Για μια προοδευτική Εκκλησία

Η επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα προκάλεσε μια σειρά πικρόχολων και απαξιωτικών γι’ αυτόν σχολίων. Δεν αξίζει να αφιερώσω ούτε μια λέξη σ’ αυτά, είτε προέρχονται από τα δεξιά είτε, τα περισσότερα, από τα αριστερά. Η εμπάθεια είναι πολιτική γραμμή, αλλά δεν είναι πολιτική.

Ο καθένας – δυστυχώς όχι και η καθεμία και αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε όταν γράφουμε ή μιλάμε για το Άγιον Όρος – έχει δικαίωμα να επισκέπτεται ιερούς τόπους. Ακόμη και αν ο ίδιος δεν είναι πιστός. Ακόμη και ο άνθρωπος που δεν έχει μεταφυσικές αγωνίες,

αν υπάρχει άνθρωπος χωρίς τέτοιες αγωνίες, κάποιες στιγμές της ζωής του αναρωτιέται για το νόημα της ύπαρξής του. Επομένως, το δικαίωμα της συνομιλίας με το μεταφυσικό για μερικούς ή με το θείο κατ’ άλλους το έχουν όλοι. Και δυστυχώς για τους εμπαθείς το έχει και ο Αλέξης Τσίπρας.

Η συζήτηση, όμως, πρέπει αλλού να εστιάσει. Μπορεί η Εκκλησία να εκπέμπει προοδευτικά μηνύματα, όπως λέγεται ότι εκπέμπουν οι μοναχοί της Σιμωνόπετρας; Γιατί στο βάθος η επίσκεψη Τσίπρα αυτό ήθελε να νοηματοδοτήσει. Να δείξει δηλαδή πως η Εκκλησία μπορεί να είναι – και στο βάθος αυτό είναι – μια ηθική κοινότητα που εκφράζει αφενός την ανάγκη στέγασης του θρησκευτικού συναισθήματος και ταυτοχρόνως ένα οικουμενικό-αντι-εθνικιστικό πνεύμα. Ο Θεός είναι για όλους. Αυτό εκφράζει και στα καθ’ ημάς ο μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Ανθιμος, αλλά και οι δύο τελευταίοι Πάπες και ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Βεβαίως, η Εκκλησία και η Ιστορία της βρίθουν και από τα αντίθετα παραδείγματα.

Είναι λάθος οι προοδευτικές και αριστερές δυνάμεις να αδιαφορούν για ένα θεσμό όπως η Εκκλησία που συγκινεί τους μη ευνοημένους των αγορών. Ενα θεσμό που ακόμη και την εποχή του νιτσεϊκού «θανάτου του Θεού» παραμένει πανίσχυρος. Ο «θάνατος του Θεού» δεν σήμαινε τον θάνατο της πίστης, αλλά ότι ο Θεός δεν ήταν αρχή του καπιταλισμού. Στις προκαπιταλιστικές κοινωνίες ο Θεός και οι ιερείς του ήταν η αρχή συγκρότησής τους. Αυτές δεν μπορούσαν να λειτουργούν χωρίς στρατιώτες και ιερείς. Στις καπιταλιστικές κοινωνίες η κυκλοφορία του χρήματος και όχι ο Θεός είναι η κύρια αρχή συγκρότησής τους. Αυτή ακριβώς η εξέλιξη κάνει ακόμη πιο σημαντική την ανάγκη η Εκκλησία σε μια εποχή κυριαρχίας των αξιών του χρήματος, να μεταμορφωθεί σε ισχυρό όπλο στη μάχη κατά των ανισοτήτων. Επομένως, ανεξαρτήτως τού αν υπάρχει ή όχι η ουράνια ζωή, το πνεύμα της ισότητας και της δικαιοσύνης, που είναι το μήνυμα του Χριστού, ισχύει και σήμερα.

Ο Αυγουστίνος πίστευε πως το ερώτημα του νοήματος της ζωής και του θανάτου απαντάται μόνο στην Ουράνια Πόλη. Αντιθέτως, ο Ακινάτης θεωρούσε πως αυτό το ερώτημα απαντάται στην Επίγεια Πόλη. Οι πολιτικές προοδευτικές δυνάμεις χρειάζονται μια Εκκλησία στο πνεύμα του Ακινάτη, όχι του Αυγουστίνου. Μια Εκκλησία που ενδιαφέρεται για τα βάσανα και τις αγωνίες των ανθρώπων της Επίγειας Πόλης, είναι μια προοδευτική Εκκλησία. Να γιατί οι προοδευτικοί πολιτικοί δεν μπορούν να αδιαφορούν γι’ αυτήν. Η θρησκεία είναι και «ο στεναγμός του καταπιεσμένου», όχι μόνο «το όπιο του λαού», έγραφε ο Μαρξ. Αυτό νομίζω βγήκε από την επίσκεψη του Τσίπρα. Γι’ αυτό και αυτή ξεπέρασε τη θεολογική ρηχότητα των επικριτών της.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι κοινωνιολόγος, συγγραφέας

Keywords
Τυχαία Θέματα