Ενα παράθυρο ευκαιρίας;

Τελικά ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην επίσκεψή του στην Κύπρο και στις συνομιλίες που είχε εκεί με την πολιτική ηγεσία (πρόεδρο Ν. Χριστοδουλίδη, ηγέτη Τουρκοκυπρίων Τουφάν Ερχιουρμάν) αλλά και την κοινωνία των πολιτών άνοιξε ένα (έστω μικρό) παράθυρο ευκαιρίας για πρόοδο στη διαδικασία επίλυσης του κυπριακού προβλήματος που επί 52 χρόνια παραμένει στην ατζέντα του ΟΗΕ αναζητώντας λύση.

Και κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις οι έστω μικρές ευκαιρίες μπορεί να εξελιχθούν στις κρίσιμες και κομβικές στιγμές που φέρνουν τα θετικά αποτελέσματα λύσης σε ένα φαινομενικά δισεπίλυτο χρονίζον πρόβλημα. Μετά τις συνομιλίες τους και τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν, ο Γενικός Γραμματέας ανακοίνωσε: «Για τα επόμενα βήματα αποφάσισα ότι θα συγκαλέσω νέα συνάντηση σε σύνθεση 5+1, έπειτα από επαρκή προετοιμασία όσον αφορά την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και την ουσία, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί».

Είναι πολύ σημαντική η απόφαση του Αντόνιο Γκουτέρες να προχωρήσει στη σύγκληση της διευρυμένης πενταμερούς με τη συμμετοχή των εγγυητριών δυνάμεων (Ελλάδα, Βρετανία, Τουρκία και οι δύο κοινότητες του νησιού) και εξίσου σημαντικό το πλαίσιο προετοιμασίας της, το οποίο θα καλύπτει την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και την ουσία καθώς και συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί. Προς τον σκοπό αυτό Ν. Χριστοδουλίδης και Τ. Ερχιουρμάν θα συνεχίσουν να συνεργάζονται με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα Μαρία Ολγκίν.

Η γλώσσα του Γενικού Γραμματέα στις δηλώσεις είναι εκ των πραγμάτων σιβυλλική λόγω των δεδομένων επί του εδάφους αλλά η προσεκτική ανάγνωση/αποκωδικοποίησή τους παραπέμπει στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη λύση του Κυπριακού στη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής οποσπονδίας (ΔΔΟ). Εχει ιδιαίτερη σημασία εν προκειμένω η αναφορά ότι θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι συγκλίσεις του παρελθόντος. Πρόκειται για τις συγκλίσεις που οι δύο πλευρές πέτυχαν στη διαπραγματευτική διαδικασία Κραν Μοντανά (2017) αλλά και στις συνομιλίες Χριστόφια – Ταλάτ (2008-2012). Οι συγκλίσεις αυτές ουσιαστικά συνθέτουν το ομοσπονδιακό πρότυπο στο σύνολο σχεδόν των επίμαχων σημείων. Ας σημειωθεί ότι ο ΓΓ ΟΗΕ έχει καταγράψει 6 σημεία ως βάση για τη διαπραγμάτευση. Και δεν αποκλείεται ο Γενικός Γραμματέας να υποβάλει με τη μορφή take or leave πλαίσιο λύσης με βάση τα 6 σημεία.

Με την προϋπόθεση ότι πραγματοποιείται η διευρυμένη 5μερής – και ο ΓΓ του ΟΗΕ έχει ισχυρούς λόγους να προχωρήσει στην υλοποίησή της εάν προετοιμασθεί κατάλληλα – το μείζον ερώτημα είναι εάν η Τουρκία θα εγκαταλείψει την προσέγγιση των δύο κρατών, η οποία δεν συνάδει με τις αποφάσεις του ΟΗΕ και δεν εξυπηρετεί τη βασική θέση του Αντόνιο Γκουτέρες για την ανάγκη (αλλά και βούληση) ειρηνικής συμβίωσης των δύο κοινοτήτων, όπως εκφράστηκε από τις πολιτικές ηγεσίες και κυρίως την κοινωνία των πολιτών. Αν και δύσκολη η άσκηση, το πολιτικό περιβάλλον για μια αναπροσαρμογή της τουρκικής θέσης δεν θα πρέπει να θεωρείται εντελώς εξωπραγματικό. Πέραν από τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις, ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης προς την κατεύθυνση αυτή μπορεί να είναι σημαντικός.

Η Τουρκία επιδιώκει ανάπτυξη των σχέσεών της με την Ενωση με τη συμμετοχή της σε ενωσιακές πολιτικές, περιλαμβανομένης και της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας. Ενώ η Ενωση επιθυμεί την επίλυση του κυπριακού προβλήματος για σειρά ισχυρών πολιτικών κυρίως λόγων. Τοποθέτησε έτσι τον εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Επιτροπής Ρ. Φίτο ως ειδικό εκπρόσωπο για το θέμα (την Παρασκευή θα βρίσκεται στην Κύπρο). Εάν η Λευκωσία αξιοποιήσει ευρηματικά τη δυναμική στις ευρωτουρκικές σχέσεις τώρα μπορεί να προκύψει μια καλή ευκαιρία στη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού στη βάση της ομοσπονδίας (χαλαρής ή συγκεντρωτικής) με πολιτική ισότητα, μια κυριαρχία, ιθαγένεια και διεθνή παρουσία.

Ισως λοιπόν να βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα πρόκληση για τη λύση προς όφελος και των δύο κοινοτήρων σ’ ένα ανεξάρτητο ομόσπονδο κράτος της Κύπρου.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα στερεότυπα. Νέα προοδευτική εξωτερική και ευρωπαϊκή πολιτική»