Η μεγάλη επιβράδυνση της AI;

Στον πυρήνα της παγκόσμιας τεχνολογικής συζήτησης, το σύνθημα «όσο πιο γρήγορα, τόσο καλύτερα» αρχίζει να χάνει τη δυναμική του. Το αφήγημα της αδιάκοπης και επιταχυνόμενης ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ), που κυριάρχησε ανεξέλεγκτο τη διετία 2023-2025, δέχεται ταυτόχρονα πιέσεις από τρία μέτωπα: τη γεωπολιτική ασφάλεια, τις κλονισμένες αποτιμήσεις των αγορών και τις επιφυλάξεις της οικονομικής επιστήμης.

Για πρώτη φορά μετά την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης, οι ηγέτες της βιομηχανίας

και της πολιτικής αναγκάζονται να παραδεχθούν ότι η τυφλή πίστη στην ταχύτητα δεν είναι στρατηγική, αλλά ρίσκο. Στο μέτωπο της τεχνολογικής διακυβέρνησης, η συζήτηση έχει μετατοπιστεί από το «πότε θα φτάσουμε στην υπερνοημοσύνη» στο «πώς θα επιβιώσουμε μέχρι τότε».

Η νέα πρόταση «AI 2040: Plan A», που δημοσιοποιήθηκε από το AI Futures Project, θέτει ένα ριζοσπαστικό αίτημα: τη συνειδητή και ελεγχόμενη επιβράδυνση της πορείας προς την τεχνητή υπερνοημοσύνη (ASI). Αντί για έναν επικίνδυνο αγώνα δρόμου με χρονικό ορίζοντα το 2030, όπου οι κίνδυνοι απώλειας ελέγχου πολλαπλασιάζονται, προτείνεται η μεταφορά του στόχου στο 2040. Αυτό σχεδιάζεται να επιτευχθεί μέσω:

Μιας ιστορικής, αν κι εύθραυστης, συμφωνίας, μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Οι δύο υπερδυνάμεις, αναγνωρίζοντας το αδιέξοδο και για τις δύο, συμφωνούν σε καθεστώς διαφάνειας.

Εισάγεται για πρώτη φορά η έννοια των διεθνώς επαληθεύσιμων περιορισμών (compute caps) στην υπολογιστική ισχύ που διατίθεται για την εκπαίδευση μοντέλων.

Παράλληλα, η έκθεση συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία οι χρηματιστηριακές αγορές θέτουν παρόμοιο ερώτημα από την πλευρά του οικονομικού ρίσκου. Η αισιοδοξία για άμεσες αποδόσεις από τις επενδύσεις σε AI υποδομές δοκιμάζεται σκληρά, καθώς τα δεδομένα του τελευταίου χρόνου είναι αποκαλυπτικά:

Η Oracle, ο κολοσσός του cloud, έχει απολέσει σχεδόν το 50% της χρηματιστηριακής της αξίας, καθώς οι επενδυτές συνειδητοποιούν ότι η υποδομή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε κέρδη.

Ο Λάρι Ελισον, ιδρυτής της Oracle, συνεπεία αυτής της πτώσης, διολίσθησε από τη 2η στην 8η θέση της λίστας των πλουσιότερων ανθρώπων στον κόσμο.

Η SpaceX, στον απόηχο της πρόσφατης εισαγωγής της στο χρηματιστήριο, κατέγραψε ιστορικό χαμηλό, καθώς η αγορά επανεξετάζει με σκεπτικισμό την αποτελεσματικότητα των επενδυτικών της σχεδίων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Την ίδια στιγμή, η θεωρητική θεμελίωση του «AI boom» αμφισβητείται ανοιχτά από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Ο νομπελίστας οικονομολόγος του LSE, Χριστόφορος Πισσαρίδης, με παρεμβάσεις του στο Bloomberg και στο ετήσιο συνέδριο της Βασιλικής Οικονομικής Εταιρείας, προειδοποιεί ότι η αναμενόμενη εκτόξευση της παραγωγικότητας ενδέχεται να μην υλοποιηθεί ποτέ και να αποδειχθεί μύθος.

Σύμφωνα με τον κ. Πισσαρίδη, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τρεις δομικές πραγματικότητες:

Δομικοί περιορισμοί: Εως και το 40% των θέσεων εργασίας στη Βρετανία, σε κρίσιμους τομείς όπως η νοσηλευτική, η φροντίδα και ο τουρισμός, παραμένουν ουσιαστικά ανεπηρέαστες από την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς απαιτούν ανθρώπινη επαφή και φυσική παρουσία. Κι αυτό γιατί η AI μπορεί να γράψει κώδικα, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ενσυναίσθηση και τη φυσική παρουσία.

Ιστορική σύγκριση: Αμφισβητεί αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προκαλέσει μια οικονομική άνθηση συγκρίσιμη με την ψηφιακή επανάσταση των δεκαετιών του 1980 και 1990, η οποία άλλαξε άρδην τον τρόπο παραγωγής αγαθών.

Η νέα πραγματικότητα: «Οφείλουμε να αποδεχθούμε ότι οι ημέρες της ταχείας και θεαματικής αύξησης της παραγωγικότητας ανήκουν πιθανότατα στο παρελθόν», τονίζει, προειδοποιώντας για μια εποχή σταδιακής, γραμμικής βελτίωσης και όχι εκρηκτικής ανάπτυξης.

Το αίτημα, λοιπόν, για απεριόριστη και ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης βρίσκεται πλέον εγκλωβισμένο. Από τη μία πλευρά, υιοθετείται μια επιβράδυνση μέσω διπλωματικών συνθηκών. Από την άλλη, η πορεία της επαφίεται στη λογική των αγορών για βίαιη προσαρμογή στην οικονομική πραγματικότητα όταν διαισθάνονται (και τιμωρούν) την έλλειψη ρεαλιστικών αποδόσεων. Είτε η επιβράδυνση στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης επιβληθεί τελικά μέσα από διπλωματικές συνθήκες και ρυθμιστικούς κανόνες, είτε επιβληθεί από τη διορθωτική αγωνία των αγορών, ένα είναι βέβαιο: η τυφλή πίστη στην ανεξέλεγκτη ταχύτητα δεν αποτελεί πλέον το μοναδικό αφήγημα στον τεχνολογικό και οικονομικό χάρτη.

Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών