Εκλογικές τρικυμίες

Η Ελλάδα μαζί με το ήμισυ περίπου των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ενωσης εισέρχονται σε μια εκλογική χρονιά. Την αρχή θα κάνουν οι Ισπανοί λίγο πριν, στις 29 Νοεμβρίου, με υπαρκτό τον κίνδυνο να επικρατήσει μια συμμαχία δεξιών – ακροδεξιών δυνάμεων. Κρίσιμες χώρες θα είναι η Ιταλία και η Πολωνία και, πάνω από όλα, η Γαλλική Δημοκρατία, η οποία ενδέχεται να αντιμετωπίσει τον μεγαλύτερο κίνδυνο μετά τον πόλεμο.

Οι εκλογές στην Ισπανία έχουν βραχυπρόθεσμα το μεγαλύτερο για εμάς ενδιαφέρον. Θα θέσουν ένα βασικό ερώτημα: μπορεί να επικρατήσει ένα κεντροαριστερό μανιφέστο, με έμφαση στην απειλή που δέχεται στις μέρες μας το κοινωνικό μοντέλο πρόνοιας και με αφορμή τη στεγαστική κρίση; Αλλά και με ιδέες που μπορεί να είναι θελκτικές στην εντελώς νέα κοινωνική διαστρωμάτωση σε σχέση με τα παραδοσιακά στρώματα που το υποστήριξαν στο παρελθόν. Μπορούν λοιπόν νέες ιδέες να εκφραστούν από τον κεντροαριστερό χώρο; Ή μήπως αυτός ο χώρος είναι εγκλωβισμένος σε συνθήματα της δεκαετίας του 1970 (Αριστερά ή σοσιαλδημοκρατία) και, σε μας, σε εκλογικές στρατηγικές περί δεύτερης θέσης που στοχεύουν στην επόμενη δεκαετία;

Το σημαντικότερο όμως πρόβλημα αφορά τις σχέσεις Δεξιάς / Ακροδεξιάς. Στη Γερμανία, το μείζον ερώτημα που απασχολεί τους ψηφοφόρους της χριστιανοδημοκρατίας είναι πόσο ακόμη θα στηρίζουν μια συνεργασία με τους παραδοσιακούς τους αντιπάλους, προκειμένου να αποφευχθεί η άνοδος των εναλλακτικών. Πόσο δηλαδή ανθεκτικό πολιτικά θα παραμείνει αυτό που ονομάζουμε συνταγματικό ή δημοκρατικό τόξο; Η πολιτική προϋποθέτει αντιπαράθεση. Οσο αυτή λειτουργεί, εγκολπώνονται οι αντιπαραθέσεις και απορροφώνται οι κραδασμοί.  Αν καταπνίγεται, σιγοκαίει και διαβρώνει τις αντοχές του λαού.

Στη χώρα μας, αυτό το πρόβλημα δεν ανακύπτει με τον ίδιο τρόπο.

Το εκλογικό σύστημα διευκολύνει, τουλάχιστον με τα δεδομένα του παρελθόντος, την αυτοδυναμία και η ισχύς των κυβερνώντων είναι μεγάλη, ελλείψει πολιτικών αντιβάρων. Αλλά υπάρχουν όρια, που ενεργοποιούνται εξαιτίας ακριβώς της πολιτικής παντοδυναμίας και της συνακόλουθης απομόνωσης του ισχυρού. Η πρόσφατη συζήτηση, που έθεσε πολύ χαμηλά τον πήχη (το μαξιλάρι αμφισβήτησης), τα αναδεικνύει.

Στη Γαλλία, χάρη στο πολιτειακό σύστημα, η κυβερνητική παράταξη είναι πιο ομοιογενής, πλην όμως αδύναμη. Παρά τον σαφή μεταρρυθμιστικό της προσανατολισμό, κινδυνεύει να μην είναι μέρος της αντιπαράθεσης. Και η αντιπαράθεση να ξεφύγει. Στα άκρα. Με την Ιστορία να δείχνει ότι σε συνθήκες έξαλλης πόλωσης, τα συντηρητικά αντανακλαστικά των κοινωνιών συσπειρώνονται.

Οι Γάλλοι θα εκλέξουν πρόεδρο στις 2 Μαΐου 2027 (δεύτερος γύρος). Τότε η δική μας χώρα είτε θα συζητά τα αποτελέσματα των εκλογών είτε θα προετοιμάζεται για τις επόμενες, με την ελπίδα να ολοκληρωθεί ο εκλογικός κύκλος πριν από την ανάληψη της προεδρίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση (1η Ιουλίου 2027). Ποια θα είναι τα απόνερα μιας ευρωπαϊκής τρικυμίας; Θα ισχυροποιήσουν όσους προτάσσουν το χαρτί της ισχυρής διακυβέρνησης; Θα κινητοποιήσουν εναλλακτικές μετριοπαθείς δυνάμεις; Ή θα συμπαρασύρουν στο χάος κατεστημένες δυνάμεις και εκκολαπτομένους;

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ Νομικών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)