Εφημερίδες και μνήμη

14:47 6/8/2026 - Πηγή: Τα Νεα

Διαβάζω αυτές τις μέρες την ιστορική μελέτη του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Οι δωσίλογοι. Ενοπλη, πολιτική και οικονομική συνεργασία στα χρόνια της Κατοχής» (εκδόσεις Αλεξάνδρεια). Η έρευνα του συγγραφέα για το θέμα της συνεργασίας Ελλήνων με τους γερμανούς κατακτητές στη διάρκεια της Κατοχής με έχει συγκλονίσει τόσο για το θέμα, που μόνο σαν υποψία γνώριζα, όσο και για τους τρόπους, την ένταση και την έκταση που η συνεργασία αυτή έλαβε χώρα. Δεν θέλω να επεκταθώ όμως παραπάνω για το βιβλίο. Θα το κάνω στο αυριανό ή μεθαυριανό σημείωμα.

Ο Χαραλαμπίδης, μεταξύ άλλων, διεξήγαγε εξαντλητική έρευνα,

όπως φαντάζεται κανείς, στα αρχεία των εφημερίδων της περιόδου. Ελλείψει Διαδικτύου, τηλεόρασης και συγκεντρωμένου ή και προσβάσιμου ραδιοφωνικού αρχείου, οι εφημερίδες της κατοχικής περιόδου αποτέλεσαν πιθανώς, ούτε λίγο ούτε πολύ, τον μοναδικό φακό στο τι συνιστούσε δημόσιο λόγο, δημοσιότητα γεγονότων, καταγραφή καθημερινότητας της περιόδου αυτής.

Ομολογώ ότι διαβάζοντας το κείμενο και τις διαρκείς παραπομπές του συγγραφέα στις πηγές του ένιωσα δέος. Από το αρχείο των εφημερίδων ο συγγραφέας κατάφερε να ανασυστήσει, τρόπον τινά, τη μνήμη. Σε ένα σημείο, φέρ’ ειπείν, διαπιστώνει ο αναγνώστης πως, μέσω των εφημερίδων, ο συγγραφέας κατόρθωσε να ανακαλύψει τα ίχνη ενός δωσίλογου, που καταδικάστηκε μεταπολεμικά, με τα ίχνη του έκτοτε να αγνοούνται.

Σε πολλά άλλα σημεία, ιδιαίτερα στο κεφάλαιο για την οικονομική συνεργασία, ο συγγραφέας μπόρεσε να ακολουθήσει την πορεία του κατοχικού χρήματος και να σχηματίσει εικόνα για τις περιουσίες που χτίστηκαν από την οικονομική συνεργασία με τον κατακτητή μέσα από τις οικονομικές εφημερίδες της εποχής (τον «Οικονομολόγο Αθηνών» και την αδελφή των «ΝΕΩΝ», τον «Οικονομικό Ταχυδρόμο»), καθώς τότε οι αγοραπωλησίες αποκτούσαν δημοσιότητα μέσω της δημοσίευσής τους στον Τύπο.

Πρόσφατα, θέλοντας να φτιάξω ένα οικογενειακό δέντρο, έπεσα πάνω σ’ ένα μεταπολεμικό δημοσίευμα μιας τοπικής εφημερίδας του Αιγίου στα τοπικά ΓΑΚ, όπου αναφερόταν ο προπάππος μου, κι έτσι μπόρεσα να εξειδικεύσω την περίοδο που έζησε και να ψάξω συντονισμένα περισσότερα για αυτόν. Γράφουμε στις εφημερίδες για να διαβαστούμε σήμερα και μετά να πεταχτούμε. Εντούτοις το χαρτί αυτό είναι το πιο ταπεινό αρχείο. Εφήμερο, μα τόσο υπαρκτό. Μια αναφορά, μια αναγγελία γάμου ή πλειστηριασμού, μια λεζάντα είναι ικανές να «ξαναζωντανέψουν» κάποιον, που έμοιαζε να έχει εντελώς ξεχαστεί.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο >>

Keywords