«Διδακτικός πόλεμος»

Η χθεσινή επίσκεψη του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στην Κύπρο (και η συνάντησή του με τον πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη) είναι πράξη υψηλού ευρωπαϊκού συμβολισμού και έμπρακτης αλληλεγγύης πρός μια χώρα – μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης που δέχεται εξωτερική απειλή. Αποτελεί όμως και ένα ενδιαφέρον δίδαγμα. Οι πόλεμοι, όσο τραγικοί κι αν είναι, είναι ταυτόχρονα και «διδακτικοί».

Προσφέρουν πολύτιμα διδάγματα όπως ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν

Μαζί με την Κύπρο μάλιστα συγκροτούν τριμερή σύμπραξη (που ενίοτε γίνεται τετραμερής με την προσθήκη των ΗΠΑ, 3+1). Η στενή αυτή σχέση έχει αναπτυχθεί στη βάση της εκτίμησης ότι εάν και όταν Ελλάδα ή Κύπρος αντιμετωπίσουν απειλή / κίνδυνο, οι δύο αυτές χώρες θα σπεύσουν σε βοήθειά τους. Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα αντιμετωπίζει οιονεί και η Κύπρος πραγματική απειλή αν και περιορισμένης έκτασης. Και το παράδοξο είναι ότι η απειλή προέρχεται από το Ιράν ως αποτέλεσμα του πολέμου που διεξάγουν εναντίον του ΗΠΑ και Ισραήλ.

Αλλά όπως δείχνει η περίπτωση της Κύπρου, η συνδρομή / στήριξη προέρχεται από την Ευρώπη. Εκτός από την Ελλάδα, Γαλλία και Βρετανία υπήρξαν οι χώρες που διέθεσαν μέσα προστασίας του νησιού.

Ενώ θα ακολουθήσουν Ιταλία, Ισπανία, Ολλανδία, κ.ά. Και εάν η Κύπρος είχε ζητήσει την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ενωσης (άρθ. 42,7 ΣΕΕ), τότε είναι βέβαιο ότι θα είχε ευρύτερη ευρωπαϊκή συνδρομή / ομπρέλα με κάθε μέσο.

Σε ευρωπαϊκή συνδρομή (ΕΕ, ΝΑΤΟ) θα στηριχθεί και η Ελλάδα εάν – ο μη γένοιτο – τα πράγματα φθάσουν στο οριακό σημείο που θα χρειάζεται εξωτερική βοήθεια. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι πέραν της ενωσιακής ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής επιδιώκει και διμερείς ρήτρες από ευρωπαϊκές χώρες, όπως λ.χ. τη Γαλλία, κ.ά.

Ο πόλεμος αναδεικνύει έτσι τον κρίσιμο ρόλο και τη σημασία της Ευρώπης στην άμυνα/προστασία της Κύπρου. Κάποιοι μύθοι διαλύονται. Οι «εναλλακτικές συμπράξεις / συμμαχίες» δεν είναι πάντοτε αποτελεσματικές ενώ μπορεί να είναι επικίνδυνες.

Μπορεί λ.χ. να παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και τον καταστατικό χάρτη του ΟΗΕ και να καταλύουν την κυριαρχία κρατών με νεφελώδη επιχειρήματα και μη ρεαλιστικούς στόχους (αλλαγή καθεστώτος, κ.λπ.). Και «δίκαιοι πόλεμοι» εκτός διεθνούς δικαίου δεν υπάρχουν (Mike Waltz) έστω κι αν στρέφονται ενάντια σε ένα βάρβαρο αυταρχικό καθεστώς.

Ετσι ο πόλεμος στο Ιράν και η εμπειρία της Κύπρου διδάσκουν πολλά, όπως α) η Ευρωπαϊκή Ενωση χρειάζεται μια ολοκληρωμένη πολιτική για την Ανατολική Μεσόγειο / Μέση Ανατολή που να συνεισφέρει ουσιαστικά στη σταθερότητα και ασφάλεια της περιοχής και των κρατών – μελών της.

Την οποία Ελλάδα και Κύπρος θα πρέπει να επιδιώξουν, β) το τέλος του πολέμου θα πρέπει να οδηγήσει σε επανεκτιμήσεις στις σχέσεις Ελλάδας (και Κύπρου) με ΗΠΑ, Ισραήλ και άλλες χώρες της ευρύτερης περιοχής υπό το φως των εμπειριών / διδαγμάτων του πολέμου και της ανατροπής βασικών ισορροπιών που επιφέρει. Θα οδηγήσει επίσης – ελπίζεται – και σε μια άλλη θεώρηση της Τουρκίας και των σχέσεων μαζί της.

Ο πόλεμος αναμορφώνει συνολικά την περιοχή. Οπως γράφει ο Λόρενς Φρίντμαν, «οι μη επιδιωκόμενες συνέπειες» (unintended consequences) του πολέμου μπορεί να είναι σημαντικότερες από τις επιδιωκόμενες…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ). Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα στερεότυπα. Νέα προοδευτική εξωτερική και ευρωπαϊκή πολιτική»