Διασυνοριακά αντιφιλελεύθερα δίκτυα

Ενα καινούργιο φαινόμενο σχηματοποιείται διεθνώς. Αυταρχικά και αντιφιλελεύθερα καθεστώτα πολλαπλασιάζονται και συνεργάζονται πέρα από σύνορα και αναγνωρισμένους οργανισμούς. Μια καινούργια «διεθνής των αντιφιλελεύθερων» μορφοποιείται επιδιώκοντας να κυριαρχήσει σε ολόκληρο τον κόσμο. Σε ένα πράγματι συγκλονιστικό άρθρο τους στο περιοδικό «Foreign Affairs», οι καθηγητές Nic Cheeseman, Matías Bianchi και Jennifer Cyr αποκαλύπτουν με στοιχεία και λεπτομερή ανάλυση αυτή την πραγματικότητα («The Illiberal International», Ιαν./Φεβρ.

Τα τελευταία χρόνια οι πραγματικές δημοκρατίες μειώνονται σε όλον τον κόσμο, ενώ καθεστώτα αυταρχικά, αντιδημοκρατικά ή και απόλυτα ολοκληρωτικά κυριαρχούν σε πολλές – αρκετές από αυτές πανίσχυρες – χώρες. Οι μεταξύ τους διασυνδέσεις, συνεννοήσεις και συνεργασίες πληθύνονται, ενώ οικονομικές ενισχύσεις μεταφέρονται από τη μία στην άλλη, συνθέτοντας δίκτυα πανίσχυρα, ικανά να δημιουργήσουν τεράστια θέματα σε όσους επιχειρήσουν να αντισταθούν στους στόχους και τις επιδιώξεις τους. Το Ινστιτούτο Κομφούκιος, λ.χ., της Κίνας ιδρύει παραρτήματα σε πολλές χώρες του κόσμου προβάλλοντας τη γλώσσα και τον πολιτισμό της. Ενώ η Ρωσία, σε συνεργασία με χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής, διαθέτει δεκάδες ένοπλους στρατιώτες, που ανήκουν σε ιδιωτικές εταιρείες (λ.χ., Ομάδα Βάγκνερ) για την άμυνα και για περισσότερο επιθετικές επιδιώξεις τους.

Το εξαιρετικά ανησυχητικό σε αυτές τις εξελίξεις είναι πως η διεθνής αυτή των αυταρχικών (αντιφιλελεύθερων) καθεστώτων δείχνει να κερδίζει συνέχεια έδαφος επιτυγχάνοντας εκλογικές νίκες και επιβάλλοντας την ατζέντα τους σε όλο και περισσότερες χώρες. Το άσχημο είναι πως η υπεράσπιση των δημοκρατικών θεσμών δεν αποτελεί πλέον πρώτη προτεραιότητα για πολλούς λαούς της Δύσης, εφόσον κυρίως νοιάζονται για την εξασφάλιση της οικονομικής τους ευημερίας και ενός σίγουρου μέλλοντος. Κάτι που τα αυταρχικά καθεστώτα είναι σε πλεονεκτική θέση, υποσχόμενα να τα εγγυηθούν. Το διεθνές πολιτικό σκηνικό κυριαρχείται τα τελευταία χρόνια από οργανώσεις που προβάλλουν αντιφιλελεύθερες αρχές. Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σανγκάης και η Συμμαχία των Κρατών του Σαχέλ στην Αφρική εκφράζουν χαρακτηριστικά αυτές τις τάσεις.

Αν ο στόχος του μηνύματος των αντιφιλελεύθερων πολιτικών κινημάτων είναι η υπονόμευση και διάβρωση της εμπιστοσύνης και της σιγουριάς στους δημοκρατικούς θεσμούς, φαίνεται να αποδίδει. Σύμφωνα με έγκυρες σχετικές μελέτες, η εμπιστοσύνη στα εθνικά κοινοβούλια στις δημοκρατικές χώρες έχει μειωθεί κατά 8% από το 1990 αντανακλώντας μια δημόσια απογοήτευση με την πολιτική. Παράλληλα έχει διαβρωθεί η εμπιστοσύνη στο λεγόμενο κοινωνικό συμβόλαιο που στηρίζει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Εκτίθενται έτσι οι δημοκρατίες στις επιθέσεις δημαγωγών και λαϊκιστών, και κάνουν ευκολότερο το έργο της διείσδυσης των όποιων αυταρχικών εναλλακτικών λύσεων.

Η υπεράσπιση της δημοκρατίας σήμερα είναι εξαιρετικά δυσχερής υπόθεση. Προϋποθέτει κινητοποίηση, ενεργητική πολιτική δράση και αποφασιστικότητα για ενίσχυση του φιλελεύθερου μηνύματος. Στη Γαλλία έχουν γίνει κάποιες προσπάθειες. Πρέπει όμως αυτό να επεκταθεί στις περισσότερες χώρες που υπεραμύνονται των δημοκρατικών θεσμών. Και κυρίως οι ηγεσίες να αφουγκραστούν τις ανησυχίες των απλών πολιτών και να βγουν από τις ελιτίστικες φούσκες στις οποίες ζουν, ατενίζοντας τον απλό λαό αφ’ υψηλού.