Χωρίς σταθερές

Κομματικός κατακερματισμός, κοινωνική δυσαρέσκεια και πολιτικός κυνισμός. Αυτά ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά του πολιτικού συστήματος στην πορεία προς τις εκλογές του Μαΐου 2012. Αν η ομοιότητα με το σημερινό πολιτικό σκηνικό εκπλήσσει, ας προσθέσουμε άλλα δύο κρίσιμα στοιχεία.

Πρώτον, η διαφαινόμενη οικονομική κρίση. Αντίθετα με την περίοδο 2010-2015, σήμερα δεν παρατηρείται κάποια ραγδαία πτώση του εισοδήματος με ονομαστικούς όρους. Οι μισθοί και οι συντάξεις δεν περικόπτονται συστηματικά, ενώ αντίθετα υπάρχουν και αυξήσεις. Αυτές όμως παραμένουν ονομαστικές. Το εισόδημα σε πραγματικές τιμές, δηλαδή με όρους αγοραστικής δύναμης, υφίσταται σημαντική πτώση. Με αυξημένο διαθέσιμο εισόδημα, αγοράζουμε λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες από ό,τι 5 χρόνια πριν.

 Δεύτερον, ο πληθωρισμός στην πολιτική προσφορά. Σήμερα ένας μεγάλος αριθμός νέων κομμάτων επιχειρεί να προσελκύσει το εκλογικό ακροατήριο. Οι εκλογείς, βέβαια, έχουν ήδη επιβεβαιώσει τον υψηλό βαθμό μεταβλητότητας και απουσίας ισχυρών στοιχίσεων του παρελθόντος. Αρα πρόκειται για μία ανταγωνιστική αρένα, χωρίς σταθερές.

Η κριτική στον παραλληλισμό με την περίοδο των αγανακτισμένων βασίζεται στην απουσία κοινωνικής αναστάτωσης και βίας. Οντως, την περίοδο των αγανακτισμένων η κοινωνική διαμαρτυρία ήταν σε καθημερινή διάταξη, ενώ σήμερα πορείες και διαδηλώσεις απουσιάζουν από την ημερήσια διάταξη. Σχετικά με τη βία όμως, μία δεύτερη ανάγνωση στο ειδησεογραφικό δελτίο, την τοποθετεί εμφατικά στην κοινωνική καθημερινότητα.

Στο πεδίο της πολιτικής ζήτησης διακρίνουμε τρία αιτήματα.

 Η πολιτική αλλαγή υποστηρίζεται από σημαντική μερίδα του εκλογικού σώματος. Η κυβερνητική φθορά και η πολιτική αναποτελεσματικότητα αποτελούν τους δύο πυλώνες της πολιτικής κόπωσης. Στα 7 χρόνια διακυβέρνησης της ΝΔ, προστίθενται και ο τρόπος διαχείρισης μεγάλων κρίσεων και τα κυβερνητικά σκάνδαλα.

 Το επιχείρημα της πολιτικής σταθερότητας. Σε αντίθετη τροχιά, η κυβερνητική πλειοψηφία προτάσσει το στοιχείο της προβλεψιμότητας και της σταθερότητας. Αυτό φαίνεται μεν να συσπειρώνει τους οπαδούς της, χωρίς όμως δυνατότητες εισροών από άλλους πολιτικούς χώρους. Αυτή η εισροή εξάλλου έδωσε τη νίκη στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις.

Η αδυναμία της αντιπολίτευσης. Οι παραδοσιακές δυνάμεις της αντιπολίτευσης, όπως το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν – το κάθε κόμμα για δικό του λογαριασμό – την κρίσιμη μάζα ψηφοφόρων που θα τα καθιστούσε βασικούς αντιπάλους της ΝΔ. Με άλλα λόγια, η δική τους αποτυχία, έδωσε χώρο και άνοιξε την όρεξη σε νέους κομματικούς σχηματισμούς να αποτελέσουν αυτοί την έκφραση της πολιτικής δυσαρέσκειας.

Η περίοδος προ των εκλογών του Μαΐου του 2012 είχε ακόμη ένα σημαντικό χαρακτηριστικό. Κάθε μήνας προς τις εκλογές διαμόρφωνε εκ νέου πολιτικές ισορροπίες. Το επιβεβαίωσε εξάλλου και το εκλογικό αποτέλεσμα που όχι μόνο μετέβαλε τη δομή του κομματικού συστήματος, αλλά δημιούργησε μία δυναμική όπου κάθε κόμμα προηγούνταν μόλις τρεις μονάδες από το επόμενο.

Αν βρισκόμαστε σε έναν τέτοιο δρόμο, τότε η κάθε προηγούμενη ημέρα δεν ομοιάζει με την επόμενη και η κάθε επόμενη μέρα διαμορφώνεται εξαιρετικά γρήγορα.

Με άλλα λόγια, στους επόμενους μήνες τα σημερινά δεδομένα μπορεί να αμφισβητηθούν έντονα, και ο χρόνος να επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του ΔΠΘ και διευθυντής του Νέου Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτική Επικοινωνία και Πολιτικό Μάρκετινγκ». Είναι επίσης διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας