Αγοραία παιδεία

Με όποια/ον συνάδελφο από τη Βρετανία μιλώ, η μόνιμη επωδός είναι η αγωνία για άλλο ένα κύμα περικοπών θέσεων εργασίας στο πανεπιστήμιό τους, περικοπές που αφορούν όλες τις βαθμίδες και σε ορισμένες περιπτώσεις μεταφράζονται σε καταργήσεις ολόκληρων προγραμμάτων (στη δική μας ορολογία αυτό θα μεταφραζόταν σε κατάργηση τμημάτων), ακόμη και μερικών που είχαν πολύ μεγάλο διεθνές κύρος. Τα πλήγματα αυτά αφορούν πρωτίστως τις κοινωνικές επιστήμες και τις ανθρωπιστικές σπουδές, αλλά συχνά επεκτείνονται ακόμη και σε προγράμματα Business School. Και επειδή συχνά τα προγράμματα εθελούσιας εξόδου δεν επαρκούν, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος αυτά να μετατραπούν σε απολύσεις. Ο λόγος είναι ότι αυτή τη στιγμή ένα μεγάλο μέρος των βρετανικών πανεπιστημίων, παρά τη μεγάλη επέκταση και ανάπτυξή τους, είναι ελλειμματικά.

Τι είναι, όμως, αυτό που οδηγεί σε κρίση τα βρετανικά πανεπιστήμια, τα οποία λίγες δεκαετίες πριν, όταν ετοιμαζόταν η διαβόητη «Διακήρυξη της Μπολόνια», παρουσιάζονταν ως το πρότυπο για όλα τα ευρωπαϊκά, τόσο ως προς τη δομή (το πρότυπο του τριετούς Bachelor που το ακολουθεί ένα Master) όσο και ως προς την πρακτική, δηλαδή τη διεθνοποίηση και την επένδυση στην προσέλκυση φοιτητών και διδάκτρων;

Στην πραγματικότητα η πλήρης εμπορευματοποίηση και η μετατόπιση της μορφής της χρηματοδότησης από την πάγια κρατική, στην κρατική επιδότηση των διδάκτρων κατέστησε τα πανεπιστήμια στις μεταβολές της ζήτησης ή των προτιμήσεων των φοιτητών, την ώρα που συχνά τα πανεπιστήμια έκαναν υψηλού κόστους επενδύσεις με κριτήριο τον εντυπωσιασμό. Το αποτέλεσμα τα πανεπιστήμια να διαγκωνίζονται για την προσέλκυση φοιτητών – ιδίως ξένων που πληρώνουν ακριβότερα δίδακτρα – με τους χαμένους να καταφεύγουν σε εθελούσιες εξόδους, απολύσεις ή εμπέδωση ιδιαίτερα ελαστικών και κακοπληρωμένων σχέσεων εργασίας.

Και ας μη νομίσει κανείς ότι όλα αυτά έχουν να κάνουν με κάποιο πρόβλημα ποιότητας ή έλλειψη αξιολόγησης. Αρκετά από τα πανεπιστήμια που οδηγούνται σε περικοπές προσωπικού ή στην κατάργηση τμημάτων είχαν πολύ καλές επιδόσεις στη REF, την περιοδική και ιδιαίτερα αυστηρή αξιολόγηση του ερευνητικού έργου των πανεπιστημίων. Αλλωστε, το ίδιο το γεγονός ότι την ίδια ώρα υπεραναπτύσσονται διάφορα ιδιωτικά κερδοσκοπικά ιδρύματα που συνήθως προσφέρουν «υβριδικές» σπουδές, με έμφαση στην online διδασκαλία δείχνει ότι μέσα στην όλη εμπορευματοποίηση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, η «ποιότητα» δεν αποτελεί ακριβώς προτεραιότητα. Ούτε κάνει καλύτερα τα πράγματα, το γεγονός ότι η τρέχουσα βρετανική κυβέρνηση πρωτίστως προκρίνει την ανταπόκριση στις ανάγκες των εργοδοτών παρά την αναβάθμιση μιας δημόσιας πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

Ολα αυτά, δυστυχώς, δεν είναι μόνο κάποιες βρετανικές ιδιαιτερότητες. Η λογική ότι η πανεπιστημιακή εκπαίδευση είναι μια αγορά, όπου το κριτήριο επιβίωσης θα είναι η προσέλκυση πελατείας, αποτελεί τον πυρήνα της επιλογής και της ελληνικής κυβέρνησης να νομιμοποιήσει, σε πείσμα της αντίθεσης της πανεπιστημιακής κοινότητας, τα ιδιωτικά τριτοβάθμια εκπαιδευτήρια, την ίδια ώρα που και στη χώρα μας αποτυπώνεται η ίδια περιφρόνηση, αν όχι απαξίωση, των δημόσιων πανεπιστημίων ως των πραγματικών «δεξαμενών σκέψης» της χώρας.