Αδριανός Γολέμης: Πώς φτάνουμε «στα αστέρια»;

Οταν ο ιατρός και αστροναύτης Αδριανός Γολέμης συνάντησε τον ομότιμο καθηγητή Κοινωνικής Ψυχιατρικής και επίτιμο πρόεδρο της ΕΠΑΨΥ Στέλιο Στυλιανίδη σε ένα πάνελ στο πλαίσιο του Forum Δελφών, θυμήθηκε κάποιες παραδόσεις του που είχε παρακολουθήσει όταν ήταν φοιτητής Ιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, στη Θεσσαλονίκη.

Μέσα από τη συζήτησή τους «γεννήθηκε» και η ιδέα μιας συνάντησης του Α. Γολέμη με μαθητές σε ένα σχολείο

του Μενιδίου (περιοχή όπου δραστηριοποιείται η ΕΠΑΨΥ και στην οποία εφαρμόζεται το πρόγραμμα It’s up to youth) και η αντίστοιχη πρόσκληση. Αυτό ήταν το ξεκίνημα για την άκρως ενδιαφέρουσα συζήτηση που έγινε χθες το πρωί στο Ωνάσειο Λύκειο Αχαρνών.

Η κακοκαιρία και η αυξημένη κίνηση είχαν ως αποτέλεσμα μια μικρή καθυστέρηση στο ξεκίνημα, η οποία όμως ήταν αρκετή για να «στηθεί» μια έκπληξη – η υποδοχή του Α. Γολέμη υπό τους ήχους «διαστημικής» μουσικής, του soundtrack από την ταινία «Star Wars». Για λίγα δευτερόλεπτα μόνο – γιατί η μουσική γρήγορα καλύφθηκε από τα θερμά χειροκροτήματα καθώς έμπαινε.

Στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου δεν έπεφτε καρφίτσα – ήταν γεμάτη από μαθητές και μαθήτριες της Β’ τάξης του Λυκείου. «Από τη Γη στο Διάστημα – τα όνειρα, οι επιλογές και οι ευκαιρίες» ή «Ονειρα χωρίς όρια» ήταν το θέμα της συνάντησης που ξεκίνησε με μια δυσμενή (αλλά πέρα ως πέρα αληθινή) επισήμανση της διευθύντριας του σχολείου Νίκης Σαμαρίδη: «Παλιότερα, όταν ρωτούσα τους μαθητές μου αν έχουν όνειρα, είχαν κάτι να μου απαντήσουν.

Τώρα, και ειδικά μετά τον Covid, όταν τους ρωτώ με κοιτάζουν λες και… ήρθα από το Διάστημα». «Ο ενήλικος είναι ένα παιδί που έχει πάψει να ονειρεύεται», σημείωσε ο Στ. Στυλιανίδης και αντιστρέφοντας τη φράση αναρωτήθηκε: «Τι συμβαίνει όταν ένας έφηβος πάψει να ονειρεύεται;» μιλώντας για το σύνθετο αυτό φαινόμενο και τονίζοντας τη σημασία των ονείρων και της διεκδίκησής τους, πριν δώσει τον λόγο στον καλεσμένο.

Μια όμορφη διαδρομή

«Θα σας περιγράψω μέσα από διαφάνειες μια όμορφη διαδρομή», ξεκίνησε την παρέμβασή του ο Α. Γολέμης, επισημαίνοντας ότι κάθε διαδρομή έχει τα πάνω και τα κάτω της, τις επιτυχίες και τις αποτυχίες της. «Σημασία έχει να επιμένουμε», τόνισε.

Μίλησε για ένα ασυνήθιστο μονοπάτι – «σημασία έχει να βλέπεις το επόμενο βήμα». Για εκείνον το μονοπάτι ξεκίνησε από τη Λάρισα όπου γεννήθηκε το 1987, συνεχίστηκε στη Θεσσαλονίκη και τις σπουδές στην Ιατρική του ΑΠΘ, στη συνέχεια στις μεταπτυχιακές σπουδές στις Επιστήμες Διαστήματος στο Διεθνές Πανεπιστήμιο για το Διάστημα (ISU) στο Στρασβούργο, στη συμμετοχή του στη διεθνή αποστολή στον σταθμό Concordia της Ανταρκτικής όπου έμεινε 14 μήνες συμμετέχοντας σε έρευνες φυσιολογίας και ψυχολογίας σε συνθήκες απομόνωσης και την εργασία του ως επικεφαλής ιατρού αστροναυτών στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος.

Και φυσικά όταν τον Σεπτέμβριο του 2026 έγινε ο πρώτος έλληνας πολίτης που ξεκίνησε την εκπαίδευση αστροναυτών στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών της ESA και προετοιμάζεται για μια μελλοντική αποστολή σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη (Low Earth Orbit, LEO).

Εξερεύνηση

Η μια διαφάνεια διαδέχεται την άλλη και Α. Γολέμης εξηγεί με κάθε λεπτομέρεια κάθε βήμα. Κάθε τόσο διακόπτει την αφήγησή του είτε για να απευθύνει κάποιο ερώτημα στους μαθητές είτε για να απαντήσει στα δικά τους. Κάποιες απορίες αναμενόμενες, κάποιες άλλες σε εκπλήττουν.

Συζητούν για την έννοια της εξερεύνησης, τη μελλοντική αποστολή, τη σημασία της τεχνολογίας στο Διάστημα, τι συμβαίνει στο ανθρώπινο σώμα σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας και το πόσο σημαντική είναι η εκπαίδευση και η γυμναστική για να μπορέσει το σώμα, ειδικά τις πρώτες μέρες χωρίς βαρύτητα, να ξεπεράσει τις δυσκολίες.

Κάποιοι «διαβασμένοι» γνωρίζουν ότι αγαπά τις καταδύσεις και τον ρωτούν αν μέσα στο νερό είναι σαν να ζεις σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας. Ζητούν να μάθουν, όμως, κι αν νιώθει φόβο («το αντίδοτο στο στρες και τον φόβο είναι η εμπιστοσύνη στην ομάδα και η εμπιστοσύνη στον εαυτό σου», απαντά), για το πώς είναι ο ύπνος χωρίς βαρύτητα (εξηγεί πώς κοιμούνται μέσα σε sleeping bag δεμένο στα τοιχώματα και πόσο ταράσσονται οι κιρκάδιοι ρυθμοί καθώς στο Διάστημα μία μέρα έχει 16 ανατολές και 16 δύσεις).

Όταν κάποια μαθήτρια ρωτά αν πιστεύει στην ύπαρξη εξωγήινων, εκείνος έξυπνα επιστρέφει την ερώτηση. Τα περίπου 100 άτομα της αίθουσας ψηφίζουν και τα περισσότερα χέρια σηκώνονται στη θετική απάντηση.

Τα παιδιά εκφράζουν απορίες για τη ζωή στις μονότονες συνθήκες της Ανταρκτικής για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, τη διατροφή τους εκεί, την ανακύκλωση του πόσιμου νερού – ο ίδιος μιλάει και για ένα μικρό πλαστικό πράσινο δέντρο που είχε πάρει μαζί του για να σπάει τη μονοτονία του λευκού των πάγων. Ενώ διηγείται, ακούγεται από το κινητό του μια φωνή να μιλάει για το Διάστημα. Είναι το εργαλείο της τεχνητής νοημοσύνης που, άγνωστο γιατί, ενεργοποιήθηκε – κάτι που προκαλεί το γέλιο.

Καθώς η συζήτηση πλησιάζει στο τέλος της ο Α. Γολέμης «κλείνει» με μια διαφάνεια: μια νυκτερινή φωτογραφία από τους Δελφούς κάτω από έναστρο ουρανό η οποία γράφει επάνω: Πώς φτάνουμε «στα αστέρια»;

Και η απάντηση δίνεται με 4 λέξεις: ομάδα και προσπάθεια, μακρόπνοο πλάνο και επιμονή. Αυτή είναι η τελευταία εικόνα από μια συνάντηση που γέννησε σκέψεις για το πώς μπορεί κανείς να ονειρεύεται, πώς μια επιθυμία μπορεί να γίνει επιλογή, στόχος και τελικά πραγματικότητα, από μια γοητευτική συζήτηση ανάμεσα στον έλληνα αστροναύτη και 17χρονους μαθητές και μαθήτριες.