H στρατηγική των τετελεσμένων

Οι νέες τουρκικές αποφάσεις για τη δημιουργία «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν συνέχεια της πάγιας τουρκικής στρατηγικής που κωδικοποιήθηκε με το λεγόμενο δόγμα της «γαλάζιας πατρίδας». Πρακτικά, αυτό σημαίνει τη σταδιακή δημιουργία τετελεσμένων που ευνουχίζουν την ελληνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα. Η Αθήνα

Η ελληνική θέση είναι ότι οι τουρκικές ρυθμίσεις δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων. Η θέση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών είναι νομικά ορθή, αλλά αυτό έχει μικρή πρακτική σημασία. Οι τουρκικές κινήσεις παράγουν στρατηγικά αποτελέσματα επί του πεδίου, τα οποία είναι δύσκολο να ανατραπούν. Αυτό το έργο το έχουμε ήδη δει πολλές φορές.

Το casus belli δεν έχει καμία νομική βάση, αλλά αποτρέπει την Ελλάδα από το να κάνει αυτό που δικαιούται βάσει του διεθνούς δικαίου: να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια, πράγμα που θα περιόριζε τις  επιπτώσεις του λεγόμενου δόγματος της «γαλάζιας πατρίδας». Οι τουρκικές απειλές έχουν επίσης συμβάλει στην αποτροπή της Ελλάδας από την ανακήρυξη ΑΟΖ και την πλήρη αξιοποίηση του ενεργειακού της πλούτου στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Στην Κάσο, η απειλή κλιμάκωσης σταμάτησε στην πράξη την πρόοδο της ενεργειακής διασύνδεσης με την Κύπρο. Οι έρευνες ανεστάλησαν μετά την τουρκική παρέμβαση. Οι τουρκικές κινήσεις, επομένως, παράγουν στρατηγικά αποτελέσματα, ακριβώς επειδή επηρεάζουν την ελληνική συμπεριφορά, αλλά και εκείνη τρίτων κρατών όσον αφορά τα ελληνοτουρκικά.

Τα θαλάσσια πάρκα ανεβάζουν τον πήχη. Η Τουρκία δεν αρκείται πλέον να αμφισβητεί ελληνικές ενέργειες. Επιχειρεί να δημιουργήσει δικό της κανονιστικό πλαίσιο σε περιοχές όπου η Ελλάδα διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα: να ορίζει ποιος ψαρεύει, ποιος ερευνά, ποιος έχει πρόσβαση και υπό ποιες προϋποθέσεις. Εάν η απειλή τουρκικού ελέγχου οδηγήσει, για παράδειγμα, έλληνες ή ξένους αλιείς, ερευνητικά σκάφη ή άλλους χρήστες της θάλασσας να αποφεύγουν αυτές τις περιοχές, η Αγκυρα θα έχει πετύχει τη δημιουργία τετελεσμένων και θα έχει υποσκάψει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Υπάρχει, όμως, και κάτι ακόμη πιο υπόγειο και πιο απειλητικό. Εδώ η Τουρκία δανείζεται μια μέθοδο γνωστή από την κινεζική πρακτική στη Νότια Σινική Θάλασσα: δημιουργείς πρώτα τετελεσμένα στο πεδίο, τα επαναλαμβάνεις μέχρι να αποκτήσουν χαρακτήρα κανονικότητας και κατόπιν παρουσιάζεις ως αναθεωρητή εκείνον που επιχειρεί να επαναφέρει την προηγούμενη κατάσταση. Ετσι αντιστρέφεται η έννοια του επιτιθέμενου και του αμυνόμενου. Με αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία θα επιχειρήσει να παρουσιάσει την Ελλάδα ως αναθεωρητική δύναμη που επιδιώκει να αλλάξει το status quo! Η γεωγραφία των νέων πάρκων έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία. Στο βορειοανατολικό Αιγαίο παρεμβάλλονται σε κρίσιμες θαλάσσιες συνδέσεις ελληνικών νησιών, ενώ στην περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελλορίζου απομονώνουν το Καστελλόριζο από τον υπόλοιπο ελληνικό νησιωτικό χώρο. Η περιβαλλοντική προστασία οπλοποιείται έτσι και γίνεται εργαλείο γεωπολιτικού αναθεωρητισμού.

Γιατί διάλεξε η Τουρκία να κάνει αυτή την πρόκληση τώρα; Επειδή η Αγκυρα θεωρεί ότι διαθέτει πλεονέκτημα κλιμάκωσης σε περίπτωση κρίσης, πράγμα που σημαίνει ότι εκτιμά πως η Αθήνα δεν θα τολμήσει να αμφισβητήσει επί του πεδίου τις τουρκικές αξιώσεις ούτε να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα ούτε να ανακηρύξει ΑΟΖ. Η πεποίθηση αυτή βασίζεται στην εκτίμηση της Αγκυρας ότι έχει επέλθει μεταβολή στη στρατιωτική ισορροπία δυνάμεων, ενώ ταυτόχρονα η Τουρκία έχει αναβαθμιστεί γεωπολιτικά.

Η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται στις γνωστές νομικές διαμαρτυρίες. Χρειάζεται διαρκής ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, του Λιμενικού και της Ακτοφυλακής και, κυρίως, αυξημένη ελληνική στρατιωτική παρουσία στις περιοχές τις οποίες η Τουρκία προσπαθεί να προσεταιριστεί διά της πλαγίας οδού. Τέλος, ήρθε η στιγμή η Ελλάδα να εξετάσει σοβαρά τη μονομερή ανακήρυξη ΑΟΖ και στη συνέχεια να καλέσει την Τουρκία σε διαπραγματεύσεις για την οριοθέτησή της.

Στη διεθνή πολιτική, η κυριαρχία δεν βασίζεται μόνο στις συνθήκες. Εδράζεται και στο εάν ένα κράτος διαθέτει την ισχύ να την υπερασπιστεί. Διαφορετικά, είναι ένα πουκάμισο αδειανό. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν τα τουρκικά πάρκα παράγουν έννομα αποτελέσματα. Είναι εάν θα τους επιτραπεί να παράγουν στρατηγικά αποτελέσματα.