Βασίλης Ξ. Σπηλιωτόπουλος

Η αφετηρία της συγγραφής του ιστορικού μυθιστορήματος Λαθρεπιβάτης μιας ζωής ενείχε, εκτός άλλων, οπωσδήποτε μια καλή δόση εγωισμού. Ωστόσο, από ένα σημείο και ύστερα, βαθμιαία μα όχι αργά, μεταμορφώθηκα σε πηδαλιούχο πλεούμενου, το οποίο δεν είχε αναφορά μήτε στον χώρο μήτε στον χρόνο, οπότε κατά μία έννοια αντιπαρατέθηκα με τους νόμους της νευτώνειας φυσικής…

Ιδιαίτερα, καθώς το κύριο μέρος της συγγραφής έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια των επάλληλων προσβολών μου με καρκίνο, αλλά και τις συνακόλουθες διαδικασίες θεραπείας· η γραφή δεν υπήρξε διέξοδος, αλλά περισσότερο διαλεκτική με

το θεμελιώδες, μια εσώτερη στιχομυθία εκτός χωροχρόνου, σε σημείο που θα μπορούσα να πω ότι το «είναι» κατοχυρώθηκε σε «κβαντική υπέρθεση»… Ήμουν ταυτόχρονα σώμα και κύμα… Γιατί όχι; Υπό μια έννοια, η προσέγγιση του «εγώ» και «μη-εγώ» του Φίχτε.

Ας το δεχτούμε: Εξαιρετικά επικίνδυνη χίμαιρα η εδραιωμένη πεποίθηση πως ο Λόγος αποτελεί εργαλείο υπέρβασης και κατίσχυσης επί της φύσης. Στην πραγματικότητα άλλο δεν είναι παρά το προνόμιο οριοθέτησης της γνώσης, κυριολεκτικά του «είναι», της αμηχανίας μας έναντι του απροσπέλαστου «όλου». Δίχως αμφιβολία, στον πυρήνα κάθε ενδόμυχης διέγερσης ενδιαφέροντος για όποιο θέμα ενυπάρχει το μυστηριακό, μια απόκρυφη γοητεία η οποία δεν ορίζεται λογικά.

{jb_quote}Πόσες φορές η αλαζονεία δε μεγιστοποιεί την πίστη στο παρωχημένο, ενώ η αναπόδραστη αλλαγή αιφνιδιάζει δραματικά.{/jb_quote}

Φυσικά, η ιστορία της Ρωσίας κατά την περίοδο ανάμεσα στο 1881 και το 1918, ιδιαίτερα η εξέλιξη του επαναστατικού κινήματος, η βαθμιαία διάψευση και χρεοκοπία του μακρόβιου τσαρικού καθεστώτος, υπήρξαν για μένα απόρροια έμπνευσης και ενδιαφέροντος για μια συγκλονιστική περίοδο, κατά την οποία οι βεβαιότητες και τα δεδομένα μιας εποχής κλυδωνίστηκαν συθέμελα, ανατράπηκαν ως γνωστόν με βιαιότητα. Πρόκειται για ένα διάστημα κατά το οποίο ο χρόνος συμπτύχθηκε, επιβεβαιώνοντας τον στίχο του Γκαίτε:

…κι όμως ό,τι γεννιέται,
αξίζει κιόλας να χαθεί.

Αφηγητής της ιστορίας ένας απόγονος μουζίκων, αυτών που χειραφετήθηκαν με τη μεταρρυθμιστική πολιτική του τσάρου Αλέξανδρου Β’, ο οποίος ως εκ τούτου αποκλήθηκε «Ελευθερωτής». Κι όμως, ο ηγεμόνας αυτός δολοφονήθηκε στο όνομα μιας ριζοσπαστικής δράσης, η οποία θεωρούσε –εσφαλμένα, όπως αποδείχτηκε– πως με τη θανάτωση του τσάρου θα επιτυγχανόταν η ανατροπή του καθεστώτος.

Η ειμαρμένη! Ο τσάρος δολοφονήθηκε λίγο πριν προσυπογράψει τη μεταρρύθμιση προς μια συνταγματική μοναρχία, έτσι που το έργο του έμεινε ημιτελές, η Ρωσία όμηρος της αντιδραστικής πολιτικής των επιγόνων του.

Στο μυθιστόρημα, αυτή ακριβώς η ημέρα του βίαιου θανάτου του Αλέξανδρου αποτελεί την αφετηρία της πλοκής, αφού κατά την τραγική συγκυρία η μοίρα του εν λόγω φοιτητή και πρώην μουζίκου ανταμώνει με αυτήν ενός αριστοκράτη, ο οποίος ανήκει στον στενό κύκλο της τσαρικής αυλής. Με τα πολλά οι δύο, σπουδαστής και πρίγκιπας, συνδέονται με βαθιά φιλία βιώνοντας από κοινού την πορεία της Ρωσικής αυτοκρατορίας, με τρόπο που η εξιστόρηση παρουσιάζει τις δύο διαφορετικές οπτικές των υποκειμένων βάσει της κοινωνικής τους καταγωγής, των προκαταλήψεων που αυτές συνεπάγονται.

«Λαθρεπιβάτης μιας ζωής» είναι ο αφηγητής της ιστορίας, καθώς επιχειρεί να παραβλέψει κοινωνικά δεσμά και προκαταλήψεις· να προσεγγίσει το αυθεντικό. Να ισχυριστώ πως το βιβλίο δεν έχει επηρεαστεί από τις παλινωδίες του ψυχισμού μου κατά τη διάρκεια των δύσκολων ετών που πέρασα ασθενής θα είναι ψέμα. Ο καρκίνος λειτούργησε ευεργετικά. Με παρώθησε να ταξινομήσω μεταξύ ουσιαστικού και επουσιώδους, φυσικά μόνο εν μέρει, θέτοντας πάντως ως πυξίδα την Eigentlichkeit του Χάιντεγκερ, την αυθεντικότητα του «εγώ». Μια από τις εκφάνσεις της διήγησης.

Αν κάτι επιζητεί το μυθιστόρημα, να φέρει στο προσκήνιο τα αδιέξοδα του εγωισμού, του ναρκισσισμού, των αντιφάσεων της μηχανιστικής μας βίωσης. Η πορεία της Ρωσίας προς την επανάσταση, της Ευρώπης προς τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, υπήρξαν απόρροιες του τέλματος δεδομένων και βεβαιοτήτων, αυτών που από ένα σημείο και ύστερα απώλεσαν την απαραίτητη λογική βάση, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν στη διάψευση, αυτήν που επιβάλλει η νομοτέλεια. Μη γελιόμαστε, αναπόφευκτο κάποια ώρα η εξέλιξη να κορυφώνεται σε κορεσμό, έτσι που προκύπτει δαιμονιώδης ακύρωση, αμετάκλητη επιταγή αλλαγής. Είναι τότε που επικρατεί πολυεπίπεδος κατακερματισμός, πρωτίστως της λογικής. Πόσες φορές η αλαζονεία δε μεγιστοποιεί την πίστη στο παρωχημένο, ενώ η αναπόδραστη αλλαγή αιφνιδιάζει δραματικά!

Ο Λαθρεπιβάτης μιας ζωής ουσιαστικά παρακολουθεί την ιστορική εντροπία, την πανταχού εγγενή τάση και ορμή προς το χάος. Από μια μεριά το βιβλίο φιλοδοξεί να υπενθυμίσει το κωμικοτραγικό της καταδικασμένης σε αποτυχία προσπάθειας να ταξινομήσουμε και να καθυποτάξουμε τα πάντα στην ευταξία της όποιας τρέχουσας λογικής μας, να παραμερίσουμε την εκδοχή της ακαταμάχητης απροσδιοριστίας. Απλά αυταπατόμαστε, θεωρούμε πως έχουμε τη δυνατότητα να θέσουμε όρους και προϋποθέσεις, να καθιερώσουμε αίτια και αποτελέσματα σε έναν κόσμο τον οποίο διέπουν πιθανότητες και εκδοχές. Εντέλει απαιτείται μετριοπάθεια και ταπεινοφροσύνη. Κανένας εγωισμός, κανένας δογματισμός δεν έχει θέση μήτε στη βίωση μήτε στη συμβίωση.

Τελικά, και ευτυχώς, κάθε «λαθρεπιβάτης» είναι κυρίως και μόνο ένας καντιανός κοσμοπολίτης….

Λαθρεπιβάτης μιας ζωής
Βασίλης Ξ. Σπηλιωτόπουλος
Κάπα Εκδοτική
892 σελ.
ISBN 978-960-6284-05-2
Τιμή €35,00