Θοδωρής Παπαϊωάννου: «Ευτυχία»

Τα βιβλία για παιδιά –παρά τη διαφορετική άποψη κάποιων– αποτελούν το πιο δύσκολο είδος λογοτεχνίας. Όχι μόνον από πλευράς τεχνικών της γραφής, αλλά και από πλευράς επιλογής και διαχείρισης θεμάτων, πολλά από τα οποία φαντάζουν «αταίριαστα» για τις ηλικίες στις οποίες απευθύνονται.

Τι είναι η ευτυχία; Πολλά έχουν γραφτεί γι’ αυτήν, αλλά κανείς δεν μπορεί να περιγράψει πώς ακριβώς είναι. Δύσκολο το ερώτημα και ακόμα δυσκολότερη η απάντηση. Σε αυτό προσπαθεί να απαντήσει ο Θοδωρής Παπαϊωάννου με το νέο του βιβλίο, Ευτυχία, που κυκλοφορεί από τις

«Η ευτυχία είναι το νόημα και ο σκοπός της ζωής μας» υποστηρίζει ο Αριστοτέλης. Και μια πλειάδα άλλων φιλοσόφων, όπως ο Πλάτωνας, ο Επίκουρος, ο Σωκράτης, ο Επίκτητος, προσπάθησαν να δώσουν έναν προσανατολισμό, μια πυξίδα για την αναζήτηση και επίτευξη αυτής της βαθιάς και διαχρονικής ανθρώπινης ανάγκης. Στο βιβλίο του Παπαϊωάννου, την απάντηση αναλαμβάνει να δώσει κάποια που, επειδή «έχω τυχαία το όνομά της… νομίζω πως κάτι ξέρω. Θέλω να πω πως, από αυτά που έζησα έως τώρα, κάτι έμαθα». Σε αυτόν τον «οδηγό» ευτυχίας εξαρχής θα οριστεί η βασική και αναγκαία προϋπόθεση για τη βίωση αυτού του συναισθήματος. Η Ευτυχία, η αφηγήτρια, απευθυνόμενη στους αναγνώστες, χωρίς να την κατονομάζει, εξηγεί πως η ευτυχία είναι το αποτέλεσμα μικρών στιγμών που μοιραζόμαστε συχνά με τους άλλους.

Ο «οδηγός» της Ευτυχίας έχει τίτλο: Πώς να κάνεις τους γονείς σου ευτυχισμένους. Ο συγγραφέας κλείνει το μάτι στον αναγνώστη, κυρίως στον ενήλικο. Μην περιμένετε, όμως, κάποια λίστα με «πρέπει» και «μη». Στην εποχή που η βίωση της ζωής και των συναισθημάτων ανατίθεται σε life coachers, ο Παπαϊωάννου την αναθέτει σε ένα παιδί. Η Ευτυχία, φαινομενικά, απευθύνεται στους συνομηλίκους της. Ο συγγραφέας, όμως, φαίνεται να υπονοεί πως αυτοί που περισσότερο έχουν ανάγκη για «οδηγίες ευτυχίας» είναι οι ενήλικες. Ίσως γιατί τα παιδιά νιώθουν πολύ πιο εύκολα ευτυχισμένα με όλα τα «μικρά» και «ασήμαντα» που καθημερινά βιώνουν. Ίσως γιατί οι ενήλικες, που αποδύονται σε ένα διαρκές κυνήγι αναζήτησης της ευτυχίας, το κάνουν με λάθος τρόπο και σε λάθος μέρη. Και, ίσως, για έναν ακόμη λόγο… γιατί για να είναι τα παιδιά ευτυχισμένα, πρέπει να είναι και οι γονείς. Γονείς συναισθηματικά απόμακροι, γονείς δυστυχισμένοι, γονείς τοξικοί, γονείς με συναισθηματικό έλλειμμα, στερούν από τα παιδιά τους το δικαίωμα να βιώσουν την ευτυχία.

Η μικρή Ευτυχία του βιβλίου εκκινεί από μια διαπίστωση: «Την ευτυχία κανείς δεν μπορεί να τη ζωγραφίσει, να της φτιάξει άγαλμα, να την περιγράψει με ακρίβεια». Κι όμως… η ευτυχία υπάρχει! Υπάρχει στο πρόσωπο του γονιού που, κρατώντας αγκαλιά το παιδί του, θα κάνουν μαζί κούνια ή τραμπάλα. Υπάρχει σε μια βόλτα στο πάρκο, στον λόφο ή στο δάσος. Υπάρχει στις φωνές των πουλιών, στο χρώμα των λουλουδιών, στα σχήματα που παίρνει με τη φαντασία ένα κλαδί ή μια ρίζα. Στο χρώμα του ουρανού με ήλιο ή χωρίς… Σε όσα υπάρχουν γύρω μας, δηλαδή, και τα παρατηρούμε όχι μόνο με τα μάτια. Σε όσα αφουγκραζόμαστε με όλες μας τις αισθήσεις.

{jb_quote}Γονείς συναισθηματικά απόμακροι, γονείς δυστυχισμένοι, γονείς τοξικοί, γονείς με συναισθηματικό έλλειμμα, στερούν από τα παιδιά τους το δικαίωμα να βιώσουν την ευτυχία.{/jb_quote}

Ο συγγραφέας, όπως έδειξε και σε προηγούμενα βιβλία του (όπως η βραβευμένη Σιλουανή ή Ο πελεκάνος), έχει μια ιδιαίτερη σχέση με τη φύση. Γι’ αυτόν, στη φύση κρύβονται οι απαντήσεις σε μεγάλα ερωτήματα. Η φύση λειτουργεί ως δάσκαλος. Και ως δάσκαλος και ο Παπαϊωάννου, γνωρίζει καλά πως μια πλειάδα προηγμένων συστημάτων αξιοποιούν τη φύση ως εκπαιδευτικό εργαλείο, που καλλιεργεί όχι μόνο τη γνώση αλλά και την ενσυναίσθηση.

Η μικρή αφηγήτρια θα οδηγήσει τους αναγνώστες που θέλουν να χαρίσουν την ευτυχία σε όσους αγαπούν και σε άλλες επιλογές. Μια ταινία στον κινηματογράφο ή μια θεατρική παράσταση χαρίζουν στιγμές ευτυχίας. Ακόμα κι αν φέρνει δάκρυα αυτό που βλέπεις. Ίσως τότε ακόμα περισσότερο, γιατί η ευτυχία είναι συναίσθημα και μόνο ως τέτοιο βιώνεται πραγματικά. Αλλά και μια βόλτα… στην κουζίνα του σπιτιού «για να φτιάξουν την αγαπημένη τους συνταγή». Και δεν έχει σημασία αν ο μικρός ή η μικρή βοηθός δεν τα καταφέρνουν εξίσου καλά. Η ευτυχία βρίσκεται στο μοίρασμα των στιγμών της δημιουργίας. Το αλατοπίπερο στη συνταγή της ευτυχίας βρίσκεται στο «μαζί» αυτού που έφτιαξαν.

Η Ευτυχία παρακινεί τους μικρούς αναγνώστες να ανακαλύψουν τα δικά τους «κόλπα» για να κάνουν τους άλλους ευτυχισμένους. Κι ο Παπαϊωάννου παρακινεί τους αναγνώστες να αναζητήσουν την –πολυπόθητη– ευτυχία στα απλά και όμορφα της ζωής. Σε μια εποχή που, μέσα από ποικίλους μηχανισμούς, η ευτυχία έχει ταυτιστεί με τον καταναλωτισμό, το βιβλίο έρχεται να προτείνει ή, μάλλον, να υπενθυμίσει άλλα μέσα προσέγγισης της ευτυχίας. Να αναδείξει ότι η πραγματική ευτυχία, η «ευδαιμονία» κατά τον Αριστοτέλη, είναι μια βαθιά ψυχική και πνευματική κατάσταση που τρέφεται μόνο με ό,τι μπορεί να διεγείρει την εσωτερική δύναμη του καθενός. Και κάπως έτσι η ευτυχία γίνεται τρόπος ζωής και όχι σκοπός, γίνεται προσωπική υπόθεση που δεν καθορίζεται από εξωγενείς παράγοντες, όπως η ύλη. Και αποκτά νόημα όταν τέμνεται με τη ζωή των άλλων.

Ο Θοδωρής Παπαϊωάννου καταφέρνει σε 32 μόλις σελίδες να αναδείξει την ουσία της ευτυχίας. Στο τόσο πετυχημένο εγχείρημά του, οι εικόνες του Πέτρου Μπουλούμπαση έχουν καθοριστική συμβολή. Κάθε δισέλιδο μετατρέπεται σε ένα τεράστιο σαλόνι, στο οποίο απλώνονται εικόνες που άλλοτε θυμίζουν πίνακες ζωγραφικής κι άλλοτε παιδικές ζωγραφιές. Με γραμμές απλές και λιτές, με τα ζωηρά και βαθιά χρώματα που παραδοσιακά αξιοποιεί ο Μπουλούμπασης στη δουλειά του, με σχήματα και πρόσωπα ογκώδη, μέσα στα οποία οι μικρές λεπτομέρειες αναδεικνύονται ακόμα περισσότερο, το βιβλίο αποτυπώνει την πετυχημένη «συνομιλία» κειμένου και εικόνας.

Ευρηματικό το γεγονός ότι το κείμενο έχει τη μορφή χειρογράφου. Έτσι, η αληθοφάνεια των «οδηγιών» που δίνει η Ευτυχία γίνεται ακόμα μεγαλύτερη. Η αίσθηση ότι το κείμενο, ακριβώς λόγω της χειρόγραφης μορφής, απευθύνεται στον καθένα ξεχωριστά, σαν ένα μυστικό που μοιράζεται μαζί μας η Ευτυχία, κάνει το βιβλίο ακόμα πιο ουσιαστικό. Γιατί ακόμα και μέσα από αυτή τη λεπτομέρεια διαφαίνεται ότι η ουσία της ευτυχίας βρίσκεται στη διάθεση να μοιραστείς με τους άλλους τις δικές σου, μοναδικές στιγμές.

Η Ευτυχία του Θοδωρή Παπαϊωάννου είναι ένα βιβλίο που θα πρότεινα να διαβαστεί αγκαλιά με το παιδί, γιατί μια αγκαλιά είναι η έμπρακτη απόδειξη του χρόνου που μοιραζόμαστε με όσους αγαπάμε. Εξάλλου, μια αγκαλιά γέννησε την Ευτυχία, το βιβλίο, όπως γράφει και στην αφιέρωσή του ο συγγραφέας.

Ευτυχία
Θοδωρής Παπαϊωάννου
εικονογράφηση: Πέτρος Μπουλούμπασης
Ίκαρος
32 σελ.
ISBN 978-960-572-709-3
Τιμή €15,50