Σοφία Παπανικολάου

Η μετάφραση των κειμένων του Ζαν-Πιερ Ντραπιέ (Jean-Pierre Drapier) υπήρξε για μένα μια ιδιαίτερη εμπειρία, όχι μόνο ως μεταφραστική εργασία, αλλά και ως προσωπική επιστροφή σε μια κλινική και θεωρητική παράδοση με την οποία είχα έρθει σε επαφή αρκετά χρόνια πριν. Με έναν τρόπο, θα έλεγα ότι η συνάντηση με αυτά τα κείμενα ξαναέφερε μπροστά μου μια παλαιότερη εμπειρία, που είχε καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι την κλινική του παιδιού.

Ως προπτυχιακή φοιτήτρια Ψυχολογίας είχα την ευκαιρία

να πραγματοποιήσω την πρακτική μου άσκηση στο Παρίσι, στο CMPP d’Orly, έναν θεσμό παιδοψυχιατρικής φροντίδας με έντονη παρουσία της λακανικής κλινικής. Εκεί ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με έναν τρόπο σκέψης για το παιδί που διέφερε αρκετά από όσα είχα μέχρι τότε συναντήσει στη βασική πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν ότι το παιδί δεν αντιμετωπιζόταν κυρίως ως «φορέας συμπτωμάτων», αλλά ως υποκείμενο λόγου, ως κάποιος που έχει κάτι να πει – ακόμη και όταν αυτό που λέει δεν είναι άμεσα κατανοητό.

Η ανάγνωση και η μετάφραση των κειμένων του Ντραπιέ με επανέφερε σε εκείνη ακριβώς τη λογική. Γράφει ξεκάθαρα από τη θέση του κλινικού, από την εμπειρία της καθημερινής συνάντησης με τα παιδιά, τους γονείς και τους θεσμούς μέσα στους οποίους αυτά τα υποκείμενα κινούνται. Η γραφή του δεν είναι αφηρημένη, ούτε καθαρά θεωρητική. Αντιθέτως, είναι συχνά πολύ κοντά στην πράξη, στην κλινική σκηνή, σε αυτό που συμβαίνει πραγματικά μέσα σε έναν χώρο θεραπείας.

Αυτό, φυσικά, έκανε και τη μετάφραση πιο απαιτητική. Η γλώσσα του Ντραπιέ είναι βαθιά επηρεασμένη από τη λακανική παράδοση και πολλές φορές κινείται σε μια περιοχή όπου η έννοια, η κλινική εμπειρία και η προσωπική του γραφή μπλέκονται μεταξύ τους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η μετάφραση δεν είναι ποτέ μια απλή αντιστοίχιση λέξεων. Χρειάζεται να αποφασίσει κανείς πώς θα αποδώσει έναν όρο χωρίς να χαθεί η θεωρητική του ακρίβεια, αλλά και χωρίς να γίνει το κείμενο άκαμπτο ή δυσανάγνωστο στα ελληνικά. Υπήρξαν σημεία όπου χρειάστηκε να επιστρέψω ξανά και ξανά στην ίδια παράγραφο, προσπαθώντας να βρω μια ισορροπία ανάμεσα στην πιστότητα και στη ροή του λόγου. Άλλες φορές πάλι το κείμενο προχωρούσε σχεδόν μόνο του, σαν να επέβαλλε τη δική του μουσικότητα. Αυτές είναι μικρές λεπτομέρειες της μεταφραστικής διαδικασίας που συνήθως δεν φαίνονται στον τελικό αναγνώστη, αλλά στην πραγματικότητα αποτελούν ένα σημαντικό μέρος της δουλειάς.

{jb_quote}Θεωρώ ότι η παρουσία αυτών των κειμένων στα ελληνικά είναι ιδιαίτερα σημαντική.{/jb_quote}

Παρά τις δυσκολίες –ή ίσως εξαιτίας αυτών– θεωρώ ότι η παρουσία αυτών των κειμένων στα ελληνικά είναι ιδιαίτερα σημαντική. Στον ελληνικό χώρο της ψυχικής υγείας, υπάρχουν σημαντικές εργασίες γύρω από την κλινική του παιδιού. Ωστόσο, αρκετά από τα κείμενα που προέρχονται από τη γαλλική λακανική παράδοση και κλινική παραμένουν σχετικά δύσκολα προσβάσιμα, καθώς δεν έχουν μεταφραστεί. Το έργο του Ντραπιέ προσφέρει μια πολύ συγκεκριμένη ματιά: μια σκέψη που συνδέει τη θεωρία με τον θεσμό, την κλινική με την καθημερινή πρακτική των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Τα κείμενα που συγκεντρώνονται σε αυτή την έκδοση αναδεικνύουν ακριβώς αυτή τη διάσταση. Μιλούν για το παιδί, αλλά και για τον χώρο μέσα στον οποίο το παιδί συναντά τον λόγο του άλλου: την οικογένεια, τον θεσμό, τον θεραπευτή. Και το κάνουν χωρίς να περιορίζονται σε διαγνωστικές κατηγορίες ή σε απλές ερμηνευτικές φόρμουλες. Αντίθετα, μας καλούν να σταθούμε λίγο περισσότερο σε αυτό που εμφανίζεται κάθε φορά ως μοναδικό στην περίπτωση κάθε παιδιού.

Ένας ακόμη λόγος που κάνει αυτή την έκδοση σημαντική είναι ότι πρόκειται για μια συγκέντρωση κειμένων που δεν υπήρχε μέχρι σήμερα σε αυτή τη μορφή. Η επιλογή και η επιμέλεια των κειμένων έγινε με την πρόθεση να παρουσιαστεί στο ελληνικό κοινό ένας αντιπροσωπευτικός πυρήνας της σκέψης του Ντραπιέ γύρω από την παιδική κλινική και τον ρόλο του θεσμού. Με αυτή την έννοια, το βιβλίο αυτό δεν αποτελεί απλώς μια μετάφραση ενός ήδη υπάρχοντος έργου, αλλά μια έκδοση που διαμορφώθηκε ειδικά για το ελληνικό αναγνωστικό πλαίσιο.

Για μένα προσωπικά, η εργασία αυτή λειτούργησε και ως μια ευκαιρία επανασύνδεσης με μια παράδοση σκέψης που είχα γνωρίσει νωρίς στην πορεία μου, τονίζοντας επίσης τη σημαντικότητα της μεταφοράς αυτών των κειμένων στην ελληνική γλώσσα. Με έναν τρόπο, η μετάφραση αυτών των κειμένων ήταν σαν να ξανασυναντώ εκείνη την πρώτη εμπειρία της λακανικής κλινικής του παιδιού που είχα ζήσει στο Παρίσι – αυτή τη φορά μέσα από τη γλώσσα και τη γραφή.

Ελπίζω ότι το βιβλίο αυτό θα αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για όσους εργάζονται με παιδιά, αλλά και για όσους ενδιαφέρονται γενικότερα για τη σύγχρονη ψυχαναλυτική σκέψη. Αν καταφέρει να ανοίξει έναν χώρο προβληματισμού και συζήτησης γύρω από την κλινική του παιδιού, τότε θα έχει ήδη πετύχει κάτι σημαντικό.

Σημειωτέον ότι η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει την Τετάρτη 22 Απριλίου, στις 19:00, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Αίθουσα Διδασκαλίας Μουσικής Βιβλιοθήκης – Σύλλογος οι Φίλοι της Μουσικής), με ομιλητή τον συγγραφέα Δρα Ζαν-Πιερ Ντραπιέ, επίτιμο νοσοκομειακό γιατρό, παιδοψυχίατρο, ψυχαναλυτή, αναλυτή μέλος της Σχολής Ψυχανάλυσης των Φόρουμ του Λακανικού πεδίου IF-EPFCL, τη Σοφία Παπανικολάου, κλινική ψυχολόγο, ψυχαναλύτρια, μέλος του Φόρουμ της Αθήνας (IF-EPFCL) και μεταφράστρια του βιβλίου, την παιδαγωγό Ανδριάνα Γρίβα, τη Δρα Άννα Χριστοδουλάκη, παιδοψυχίατρο, ψυχαναλύτρια παιδιών και εφήβων, μέλος του Φόρουμ της Αθήνας και μέλος της Σχολής Ψυχανάλυσης των Φόρουμ του Λακανικού πεδίου IF-EPFCL. Τη συζήτηση θα συντονίσει η Ζαμπία Αγριμάκη, Δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας.

Η κλινική του παιδιού
Jean-Pierre Drapier
μετάφραση: Σοφία Παπανικολάου
Νίκας
112 σελ.
ISBN 978-960-296-613-6
Τιμή €14,40