Σοφία Ε. Πελοποννησίου: «ART stories»

Το 1966 η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (ΕΤΕ), στο πλαίσιο του εορτασμού των 125 χρόνων από την ίδρυσή της, αποφάσισε να δημιουργήσει ένα μορφωτικό-πολιτιστικό ίδρυμα με σκοπό να συμβάλει στην ανάπτυξη των γραμμάτων, των επιστημών και των καλών τεχνών. Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) το αποτελούσαν οι πανεπιστημιακοί καθηγητές Ιωάννης Κακριδής και Λίνος Πολίτης, ο συγγραφέας Παντελής Πρεβελάκης, ο πρέσβης Άγγελος Βλάχος, ο πρύτανης

του Πανεπιστημίου Αθηνών Λεωνίδας Φιλιππίδης και ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, τότε Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών. Διευθυντής του Ιδρύματος ανέλαβε ο Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης, συγγραφέας, διακεκριμένος επιμελητής εκδόσεων και στέλεχος της ΕΤΕ. Αν και η δικτατορία ανακόπτει τη λαμπρή έναρξη, το ΜΙΕΤ αρχίζει ουσιαστικά τη δράση του από το 1974, ενώ η παρουσία του στο πεδίο των γραμμάτων χρονολογείται από το τέλος του 1977, όταν κυκλοφόρησαν οι πρώτες του εκδόσεις.

Σήμερα, με αφορμή την επέτειο 60 χρόνων από την ίδρυσή του, στις εκδόσεις ΜΙΕΤ που διακρίνονται τόσο για την εύστοχη επιλογή των τίτλων όσο και για την υψηλή τους ποιότητα, έρχεται να προστεθεί μια κασετίνα, το ART stories, μια εκπαιδευτική πρόταση που εισάγει μικρούς και μεγάλους στη Συλλογή Έργων Τέχνης του ΜΙΕΤ με βιωματικό, δημιουργικό και ουσιαστικά συμμετοχικό τρόπο, μέσω της παρουσίασης 12 επιλεγμένων έργων, φιλοτεχνημένων από τους/τις: Σπύρο Βασιλείου, Ελένη Βερναδάκη, Γιώργο Ζογγολόπουλο, Γιάννη Κεφαλληνό, Δημοσθένη Κοκκινίδη, Γιώργο Μανουσάκη, Κούλα Μαραγκοπούλου, Γιάννη Μόραλη, Μέντη Μποσταντζόγλου, Δημήτρη Μυταρά, Σπύρο Παπαλουκά και Πάρι Πρέκα.

Οι δημιουργοί του εκπαιδευτικού υλικού –η Σοφία Πελοποννησίου (στη συγγραφή και τη σύλληψη της ιδέας) και η Βάλια Μπερτσάτου (στον σχεδιασμό των χειροτεχνιών)– καταφέρνουν να μετατρέψουν τη συχνά «αποστειρωμένη» εμπειρία ενός μουσείου, αλλά και την επαφή με την τέχνη, σε μια ζωντανή προσωπική αφήγηση και φέρνουν το κοινό σε άμεση επαφή με τη νεοελληνική τέχνη, κάνοντας τα έργα σημαντικών Ελλήνων καλλιτεχνών οικεία και κατανοητά, και ενισχύοντας παράλληλα την πολιτιστική ταυτότητα.

Το σετ αποτελείται από 24 καρτέλες, δύο για κάθε έργο. Στην πρώτη καρτέλα, στην εμπρόσθια όψη απεικονίζεται το έργο, ενώ στην πίσω όψη περιλαμβάνονται σύντομες πληροφορίες για τον καλλιτέχνη και το έργο, καθώς και προτεινόμενες δημιουργικές δραστηριότητες. Στη δεύτερη καρτέλα παρουσιάζονται προτάσεις χειροτεχνιών και εικαστικών κατασκευών, εμπνευσμένες από τα έργα της συλλογής, που διευκολύνουν την κατανόηση εικαστικών τεχνικών και ενθαρρύνουν τη δημιουργία, συνδέοντας τη θεωρία με την πράξη.

Αισθητική προσέγγιση, παιδαγωγική καινοτομία και πρακτικότητα στη χρήση είναι τα κριτήρια που καθιστούν το έργο ένα απαραίτητο εργαλείο για κάθε εκπαιδευτικό, και όχι μόνο, αλλά και μια υπέροχη προσθήκη για κάθε οικογενειακή βιβλιοθήκη. Απευθύνεται σε παιδιά από 10 ετών και καταφέρνει κάτι δύσκολο: κάνει την τέχνη να φαίνεται οικεία, παραμένοντας ταυτόχρονα μαγική. Η επιλογή να χρησιμοποιηθούν καρτέλες ως εργαλεία αποδεικνύεται εξαιρετικά λειτουργική. Η κατασκευή τους τις καθιστά ιδανικές για το «πεδίο» – την τάξη ή το μουσείο. Το βολικό τους μέγεθος επιτρέπει να μεταφέρονται εύκολα μέσα σε μια σχολική τσάντα. Αυτό τις καθιστά εύχρηστες ακόμα και σε μια βόλτα στην πόλη. Οι πληροφορίες είναι οργανωμένες σύντομα και περιεκτικά, ώστε να μην κουράζουν. Στη μία υπάρχει η πιστή αναπαραγωγή του έργου, ενώ στην άλλη υπάρχουν τα συνοδευτικά κείμενα, οι ερωτήσεις και οι οδηγίες, διευκολύνοντας την ταυτόχρονη παρατήρηση και ανάγνωση. Οι οδηγίες είναι σαφείς, επιτρέποντας σε έναν γονέα ή δάσκαλο να καθοδηγήσει τη δραστηριότητα με μηδενική προετοιμασία, χωρίς να απαιτείται η παρουσία εξειδικευμένου προσώπου, όπως ενός ξεναγού – αν η χρήση τους γίνει σε μουσειακό χώρο. Μάλιστα, επειδή πρόκειται για μεμονωμένες καρτέλες και όχι για δεμένο βιβλίο, κάποιος μπορεί να επιλέξει να δουλέψει με μία μόνο τη φορά ή να δημιουργήσει θεματικές προσεγγίσεις, όπως π.χ. μόνο τοπία. Αλλά και η ποιότητα του υλικού κατασκευής είναι τέτοια που επιτρέπει τη χρήση από πολλά χέρια, κάτι απαραίτητο για εκπαιδευτικά προγράμματα με παιδιά.

{jb_quote}Καταφέρνει κάτι δύσκολο: κάνει την τέχνη να φαίνεται οικεία, παραμένοντας ταυτόχρονα μαγική.{/jb_quote}

Με τις καρτέλες τα παιδιά γνωρίζουν μια σημαντική συλλογή, καθώς έρχονται σε επαφή με έργα από τη Συλλογή Έργων Τέχνης του ΜΙΕΤ, η οποία περιλαμβάνει μερικά από τα σημαντικότερα δείγματα της νεοελληνικής τέχνης (ζωγραφική, χαρακτική, γλυπτική). Έτσι, βοηθούν τον χρήστη να αποκωδικοποιήσει την καλλιτεχνική «γλώσσα» και να κατανοήσει τα μορφολογικά στοιχεία των έργων –όπως τη χρήση του φωτός, τη σύνθεση, το χρώμα και τη γραμμή– καθιστώντας την καλλιτεχνική δημιουργία πιο κατανοητή και οικεία. Ταυτόχρονα, συστήνουν στα παιδιά κορυφαίους καλλιτέχνες αναδεικνύοντας την ιδιαιτερότητα του ύφους τους και την προσφορά τους στον πολιτισμό, ενώ παρουσιάζονται τα καλλιτεχνικά ρεύματα και οι τάσεις που διαμόρφωσαν την ελληνική εικαστική σκηνή, τοποθετώντας τα έργα στο ιστορικό και αισθητικό τους πλαίσιο.

Η παιδαγωγική αξία του ART stories έγκειται στο ότι δεν αντιμετωπίζει την τέχνη ως κάτι στατικό ή απρόσιτο, αλλά ως μια ζωντανή εμπειρία. Είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε σε αυτό να ενσωματώνονται σύγχρονες μουσειοπαιδαγωγικές θεωρίες. Συνιστά παιδαγωγική καινοτομία, γιατί χρησιμοποιεί την τεχνική του storytelling. Θέτει ερωτήματα που ενεργοποιούν την παρατηρητικότητα: «Τι διάθεση σας προκαλεί το έργο; Χαρά ή λύπη;», «Ποια φαντάζεστε ότι είναι η ιστορία του κοριτσιού;», «Μπορείτε να φανταστείτε τον εαυτό σας μέσα στο έργο; Ποιο ρόλο θα είχατε;». Με αυτόν τον τρόπο καλλιεργεί τον οπτικό γραμματισμό, εκπαιδεύοντας το βλέμμα των συμμετεχόντων να «διαβάζουν» την εικόνα, να αναγνωρίζουν σύμβολα, τεχνικές και συναισθήματα, πέρα από μια απλή παρατήρηση. Καλλιεργεί, όμως, και την κριτική και δημιουργική σκέψη, αφού αντί για έτοιμες απαντήσεις, το ART stories θέτει ερωτήματα και ενθαρρύνει τη φαντασία και την προσωπική ερμηνεία, βοηθώντας το άτομο να διαμορφώσει τη δική του άποψη για το έργο τέχνης. Και, ως γνωστόν, η βιωματική μάθηση συνιστά την πιο σημαντική μορφή μάθησης, καθώς το παιδί μέσα από μια ενεργητική διαδικασία «παίζει» και ανακαλύπτει τη γνώση μέσω της δράσης.

Οι καρτέλες του ART stories είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να αποτελούν «πολυεργαλεία» αξιοποίησης σε πολλούς και διαφορετικούς χώρους. Πέρα από τον χώρο του μουσείου, δίνουν εξαιρετικές αφορμές για δράσεις στο μάθημα της αισθητικής αγωγής, για ομαδικές δραστηριότητες, ακόμα και για διαθεματικές εργασίες (όπως σύνδεση της τέχνης με την Ιστορία ή τη Λογοτεχνία) στο σχολείο. Κάλλιστα μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για δημιουργικό παιχνίδι στο σπίτι, συζητήσεις αλλά και δημιουργική αναζήτηση στο διαδίκτυο – ειδικά για τα μεγαλύτερα παιδιά. Ακόμα και από ενήλικες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε δράσεις όπου η Τέχνη λειτουργεί ως ερέθισμα και εργαλείο προσωπικής έκφρασης.

Συνοψίζοντας, το ART stories λειτουργεί ως πολύπλευρο παιδαγωγικό εργαλείο που συμβάλλει στην ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης, στην ενίσχυση της φαντασίας και της αισθητικής αντίληψης, στην καλλιέργεια της διαγενεακής συνεργασίας, στην ουσιαστική γνωριμία και εξερεύνηση του κόσμου της τέχνης. Είναι ένα «μουσείο στην τσέπη» που επιτρέπει σε όλους, μικρούς και μεγάλους, την άμεση διάδραση με την τέχνη.

ART stories
Τέχνη για σκέψη και φαντασία
Σοφία Ε. Πελοποννησίου
Σχεδιασμός χειροτεχνιών: Βάλια Μπερτσάτου
Το σετ αποτελείται από 24 καρτέλες
ΜΙΕΤ
ISBN 978-960-250-828-2
Τιμή €25,00