Πάρβη Πάλμου

Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς άρχισα να ενδιαφέρομαι για το φύλο. Θυμάμαι όμως πότε άρχισα να παρατηρώ τις συνέπειες που έχει η προσπάθεια των κοινωνιών να το περιορίσουν σε λίγες μόνο επιτρεπτές εκδοχές. Τα τελευταία χρόνια, τόσο μέσα από την ψυχοθεραπευτική πρακτική όσο και μέσα από την ακτιβιστική και ερευνητική μου πορεία, βρέθηκα πολλές φορές μπροστά στο ίδιο ερώτημα: Τι συμβαίνει όταν η βιωμένη εμπειρία ενός προσώπου συγκρούεται με τις προσδοκίες του περιβάλλοντός του;

Η ενασχόλησή μου με την ψυχολογία ξεκίνησε νωρίς. Με ενδιέφεραν πάντοτε οι θεωρίες της προσωπικότητας, αλλά και

οι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι δίνουν νόημα στην εμπειρία τους. Πολύ γρήγορα, όμως, διαπίστωσα ότι πολλά από τα θεωρητικά μοντέλα που κυριαρχούσαν αντιμετώπιζαν την ανθρώπινη ποικιλομορφία περισσότερο ως πρόβλημα προς εξήγηση παρά ως πραγματικότητα προς κατανόηση.

Η συνάντησή μου με την ψυχοθεραπεία Gestalt υπήρξε καθοριστική. Με βοήθησε να δω τον εαυτό όχι ως ένα σταθερό αντικείμενο, αλλά ως μια συνεχή διαδικασία επαφής με τον κόσμο. Αργότερα, το Focusing πρόσθεσε μια ακόμη διάσταση σε αυτή την κατανόηση, υπενθυμίζοντάς μου ότι η γνώση δεν παράγεται μόνο μέσα από τη σκέψη, αλλά και μέσα από τη βιωμένη αίσθηση του σώματος.

Παράλληλα με την επαγγελματική μου πορεία, βρέθηκα από νωρίς κοντά στην τρανς κοινότητα και αργότερα στο Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών. Εκεί η θεωρία συνάντησε την πραγματικότητα. Η συζήτηση δεν αφορούσε αφηρημένες έννοιες, αλλά ανθρώπους που προσπαθούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση στην υγεία, στην εργασία, στην εκπαίδευση και συχνά στο αυτονόητο δικαίωμα να αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια.

{jb_quote}Τι συμβαίνει όταν η βιωμένη εμπειρία ενός προσώπου συγκρούεται με τις προσδοκίες του περιβάλλοντός του;{/jb_quote}

Αυτή η εμπειρία επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τόσο την ψυχοθεραπεία όσο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι δύσκολο να μιλά κανείς για ψυχική υγεία χωρίς να μιλά ταυτόχρονα για κοινωνικές συνθήκες, αποκλεισμούς και ανισότητες. Η ψυχική δυσφορία δεν γεννιέται πάντοτε μέσα στο άτομο. Πολύ συχνά γεννιέται στη συνάντηση του ατόμου με ένα περιβάλλον που αρνείται να το αναγνωρίσει.

Στο βιβλίο Φύλα: Μορφές και διαμορφώσεις προσπάθησα να συνδέσω αυτή την εμπειρία με τη θεωρία της Gestalt και του Focusing. Δεν με ενδιέφερε να γράψω ένα ακόμη βιβλίο γύρω από τις ταυτότητες φύλου. Με ενδιέφερε περισσότερο να εξερευνήσω τι συμβαίνει όταν οι κοινωνικές αφηγήσεις για το φύλο έρχονται σε σύγκρουση με τη βιωμένη εμπειρία ενός προσώπου.

Ένα από τα ζητήματα που με απασχολούν ιδιαίτερα είναι ο τρόπος με τον οποίο οι κοινωνικές προσδοκίες εγκαθίστανται μέσα μας. Στο βιβλίο περιγράφω το αποδοθέν φύλο κατά τη γέννηση ως μια μορφή ενδοβολής. Η σκέψη αυτή προέκυψε μέσα από χρόνια θεραπευτικής δουλειάς. Παρατηρούσα ανθρώπους να παλεύουν όχι μόνο με το πώς έπρεπε να είναι, αλλά πολλές φορές με το τι έπρεπε να είναι.

Αυτό δεν αφορά μόνο τα τρανς ή φυλοδιαφορετικά πρόσωπα. Όλοι μεγαλώνουμε μέσα σε κανόνες, προσδοκίες και αφηγήσεις για το φύλο. Η διαφορά είναι ότι κάποια πρόσωπα καλούνται να πληρώσουν πολύ μεγαλύτερο τίμημα, όταν δεν χωρούν μέσα σε αυτές.

Τα τελευταία χρόνια παρακολουθώ με ενδιαφέρον αλλά και ανησυχία τη διεθνή αναζωπύρωση παλιών μορφών ηθικού πανικού γύρω από το φύλο και τη σεξουαλικότητα. Συχνά παρουσιάζονται ως ουδέτερες επιστημονικές ανησυχίες ή ως προσπάθειες προστασίας των παιδιών. Ωστόσο, πίσω από πολλές από αυτές τις αφηγήσεις διακρίνω την επανεμφάνιση παλαιότερων μορφών παθολογικοποίησης και ελέγχου.

Παρ’ όλα αυτά, η αισιοδοξία μου παραμένει ισχυρή. Όχι επειδή θεωρώ ότι οι δυσκολίες έχουν ξεπεραστεί, αλλά επειδή βλέπω διαρκώς ανθρώπους, κοινότητες και επαγγελματίες να διεκδικούν περισσότερο χώρο για την ποικιλομορφία, τη συμπερίληψη και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Αν κάτι έχω μάθει μέσα από την ψυχοθεραπεία, την έρευνα και τον ακτιβισμό, είναι ότι οι άνθρωποι δεν χρειάζονται περισσότερη κανονικότητα. Χρειάζονται περισσότερες δυνατότητες να υπάρχουν με αυθεντικότητα και ασφάλεια. Ίσως γι’ αυτό εξακολουθώ να θεωρώ ότι η επιβεβαιωτική ψυχοθεραπεία δεν αφορά μόνο την υποστήριξη συγκεκριμένων κοινοτήτων. Αφορά έναν διαφορετικό τρόπο να αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο. Έναν τρόπο που ξεκινά από τον σεβασμό της εμπειρίας και καταλήγει στην αναγνώριση της ανθρώπινης ποικιλομορφίας ως πλούτου και όχι ως απειλής.

Φύλα: Μορφές και διαμορφώσεις
Επιβεβαιωτική ψυχοθεραπεία Gestalt & Focusing
Εγχειρίδιο θεωρίας και βιωματικών ασκήσεων
Πάρβη Πάλμου
Εκδόσεις Αγγελάκη
212 σελ.
ISBN 978-960-616-550-4
Τιμή €15,00