Mark Leonard: «Aνειρήνευτη εποχή»

Πόσοι πιστεύουν άραγε ότι μετά τη συμφωνία ανάμεσα σε Ισραηλινούς και Παλαιστινίους στη Γάζα θα επικρατήσει πραγματική ειρήνη στη Μέση Ανατολή; Πόσοι πιστεύουν άραγε ότι μετά τη συμφωνία των 28 ή των 20 σημείων ανάμεσα στην Ουκρανία και τη Ρωσία θα επικρατήσει λειτουργική και μακρόχρονη ειρήνη στην κεντρική Ευρώπη; Και πόσοι άραγε πιστεύουν πως πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία με την εισβολή της Ρωσίας το 2022 ή πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στη Γάζα με την εισβολή των Ισραηλινών το 2023 επικρατούσε ειρήνη στις δυο αυτές

Αναστολή ειρήνης…

Ο Mark Leonard πιστεύει ότι στις μέρες μας η διάκριση ανάμεσα στον πόλεμο και την ειρήνη έχει ουσιαστικά εξαλειφθεί. Πιστεύει ότι ζούμε σε μια «ανειρήνευτη εποχή» («age of unpeace», την αποκαλεί) και μάλιστα διαπιστώνει με έκπληξη ότι η αλληλεξάρτηση μεταξύ των κρατών, των οικονομιών και των πληθυσμών επί της γης, αντί να προκαλεί μια ολοένα και πλατύτερη και διαρκέστερη ειρήνη, αντίθετα, προκαλεί ολοένα και περισσότερες εντάσεις, που κάποιες φορές καταλήγουν σε πολεμικές επιχειρήσεις. Αυτή η αντίφαση –μια ιδιότυπη κατάσταση «αναστολής» μεταξύ ειρήνης και πολέμου– αποτελεί τη θεωρητική βάσανο της παρούσας μελέτης.

{jb_quote}Οι δυνάμεις που ένωσαν την ανθρωπότητα είναι οι ίδιες που μας διαιρούν και απειλούν να μας αφανίσουν.{/jb_quote}

Πέρα από τους πολέμους μεταξύ κρατών, κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων η ανθρωπότητα έχει ζήσει μια σειρά υβριδικές συγκρούσεις ανάμεσα σε κράτη ή εθνικές οντότητες που, αν και διαφέρουν από αυτό που έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε «πόλεμο», εντούτοις εμπεριέχουν βία και προκαλούν προβλήματα.

Η σύγκρουση των κρατών την εποχή του Covid-19 για τη διαθεσιμότητα των εμβολίων, η σύγκρουση της ΕΕ με το Ηνωμένο Βασίλειο την περίοδο του Brexit για τους όρους της αποχώρησης, η μάχη ανάμεσα στην Google και την Huawei για την πρωτοκαθεδρία στην τεχνολογία, η τρέχουσα αντιπαράθεση του Elon Mask με την ΕΕ και την ευρωπαϊκή δικαιοσύνη, η αντιπαράθεση ανάμεσα στη Βενεζουέλα και τις ΗΠΑ με το πρόσχημα της διακίνησης ναρκωτικών από την πρώτη προς τη δεύτερη (όπως είχαν επικαλεστεί οι Αμερικανοί, ψευδώς ασφαλώς, πριν από δεκαετίες για τη Νικαράγουα), είναι μορφές ενός ανειρήνευτου κόσμου, ο οποίος ταλανίζεται από αντιπαραθέσεις μεταξύ συνδεδεμένων μεταξύ τους οντοτήτων (κρατών, εταιρειών, οργανισμών) κι όχι μεταξύ απολύτως ξένων ή εχθρικών δυνάμεων.

Είναι οι πόλεμοι «συνδετικότητας», όπως τους αποκαλεί ο συγγραφέας και βρίσκονται παντού γύρω μας. Μάλιστα, ο Mark Leonard υποστηρίζει ότι «ο αριθμός των νεκρών στους πολέμους συνδετικότητας κάνει τον αντίστοιχο αριθμό στους συμβατικούς πολέμους του 21ου αιώνα να μοιάζει μηδαμινός». Υπερβολικό συμπέρασμα, αλλά όχι άτοπο.

Η τραγωδία της παγκοσμιοποίησης

Ο Βρετανός πολιτικός επιστήμονας, δημοσιογράφος και συγγραφέας Mark Leonard, συνιδρυτής και διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (European Council on Foreign Relations), μιας ομάδας προβληματισμού στην οποία συμμετέχουν 300 Ευρωπαίοι ηγέτες, ανήκε σε εκείνους τους αισιόδοξους Ευρωπαίους διανοητές που θεωρούσαν ότι η παγκοσμιοποίηση, ο νόμος, η επιστήμη και η ολοένα και βαθύτερη τεχνολογική και πολιτισμική σύνδεση των λαών θα οδηγούσαν στην εξάλειψη των εντάσεων και τη μείωση της απομόνωσης (που περιχαρακώνει συχνά και την ελεύθερη σκέψη). «Η τραγωδία της γενιάς μας είναι ότι οι δυνάμεις που ένωσαν την ανθρωπότητα είναι οι ίδιες που μας διαιρούν και απειλούν να μας αφανίσουν», υπογραμμίζει.

Ταξιδεύοντας για περίπου δύο δεκαετίες ανά τον κόσμο και μελετώντας εκ του σύνεγγυς τη δομή και τη λειτουργία των οικονομιών, των κοινωνιών και των πολιτικών συστημάτων σε χώρες όπως η Κίνα, οι ΗΠΑ, το Ιράν, η Ουκρανία κ.ά., ο συγγραφέας εκφράζει αρκετές φορές και με διάφορες αφορμές την έκπληξη αλλά και την απορία του για την τροπή που έχουν πάρει οι σχέσεις μεταξύ των χωρών στην ανειρήνευτη εποχή μας. Σχολιάζοντας, μάλιστα, τη γνωστή ρήση του Καρλ φον Κλαούζεβιτς, ότι «ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα», καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «τα άλλα μέσα» στα οποία αναφερόταν ο Πρώσος στρατιωτικός και συγγραφέας προκύπτουν σήμερα από τη συνδετικότητα των κρατών αυτή καθαυτήν κι όχι από την απομόνωση. Πρόκειται για τον τραγέλαφο της παγκοσμιοποίησης ή το τέλος του «Επίπεδου Κόσμου» (στο βιβλίο του TheWorldIsFlat του 2005, ο διάσημος δημοσιογράφος των NewYorkTimes και τρεις φορές βραβευμένος με Πούλιτζερ Τόμας Φρίντμαν περίμενε πως μόλις η παγκόσμια οικονομία γίνει επίπεδη λόγω των εφοδιαστικών αλυσίδων κ.λπ., ο κόσμος θα γίνει μια ειρηνική πλατεία)…

Έτσι, το ανά χείρας βιβλίο, ένα καλογραμμένο, ζωντανό και πλούσιο σε εικόνες, σκέψεις και αναλύσεις πολιτικό/δημοσιογραφικό δοκίμιο, έχει πληθώρα αναφορών σε όλα αυτά τα «άλλα μέσα» που στοιχειώνουν τον σύγχρονο κόσμο και κάνουν την ειρήνη ένα απατηλό όνειρο, έναν πολύ μακρινό στόχο. Οι οικονομικοί αποκλεισμοί που επιβάλλουν τα ισχυρά κράτη στα αδύναμα, όπως οι ΗΠΑ στο Ιράν, η επιλεκτική εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου, όπως η στάση της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα, η άσκηση οικονομικής τρομοκρατίας, όπως αυτή που έζησε την περίοδο των Μνημονίων η Ελλάδα, είναι ψηφίδες της παγκόσμιας ιστορίας που εξετάζονται από τον συγγραφέα στο πλαίσιο της ανάλυσής του για το ρίσκο της συνδετικότητας μεταξύ των διεθνών οντοτήτων στις μέρες μας.

Πεποίθησή του είναι το «μαζί δεν κάνουμε και χώρια δεν μπορούμε»: η «συνεξάρτηση» λαών με διαφορετικό αξιακό και πολιτισμικό υπόβαθρο, αλλά και διαφορετική οικονομική ανάπτυξη, είναι τελικά απολύτως απαραίτητη προκειμένου να επιβιώσουμε, παρότι ο συνδεδεμένος κόσμος παράγει ένταση και θανάσιμα όπλα. «Αντί να προσπαθήσουμε να εξαλείψουμε τη συνδετικότητα, θα ήταν καλύτερο να επινοήσουμε κανόνες και νόρμες που θα την κατευνάσουν και θα την αφοπλίσουν», υποστηρίζει. Άντε πες το αυτό στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Τζέι Ντι Βανς που ακολουθεί…

Aνειρήνευτη εποχή
Πώς οι παγκόσμιες αλληλοσυνδέσεις προκαλούν συγκρούσεις
Mark Leonard
Μετάφραση: Γιώργος Αποσκίτης
Πρόλογος: Σωτήρης Ντάλης
Ασίνη
308 σελ.
ISBN: 978-618-5346-57-7
Τιμή €19,90