Κώστας Ουράνης: «Στιγμιότυπα και Αποχρώσεις»

Από τον μακρύ τίτλο του βιβλίου που περιέχει όλα όσα έγραψε ο Κώστας Ουράνης, Στιγμιότυπα και Αποχρώσεις: Δοκίμια, άρθρα, σημειώματα, εντυπώσεις, χρονογραφήματα, σκέψεις, συνεντεύξεις και ημερολογιακές σημειώσεις, κρατώ το πρώτο μέρος: Στιγμιότυπα και Αποχρώσεις, που είχαν κυκλοφορήσει σε δύο τόμους, Αποχρώσεις το 1956 και Στιγμιότυπα το 1958, με την εξαιρετική φροντίδα και επιμέλεια της συζύγου του, Ελένης Νεγρεπόντη Ουράνη, η οποία μας είναι γνωστή ως Άλκης Θρύλος.

Το 2025 είχαν κυκλοφορήσει άλλα κείμενα, ειδολογικά παρόμοια, με τον τίτλο Δικοί μας και ξένοι, που είχε επιμεληθεί ο καθηγητής Γιώργος Ανδρειωμένος. Ο Ανδρειωμένος επισημαίνει ότι τα κείμενα εκείνα, όπως και τα τωρινά, αναδεικνύουν ποικίλες όψεις του στοχασμού του συντάκτη τους, τη μεγάλη παιδεία του, την ευρυμάθειά του, τη γλωσσομάθειά του, την ενημέρωσή του σε ποικίλα θέματα λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά, τη γλαφυρότητα της γραφής του, την ευαισθησία του και την υπευθυνότητα που τον διέκρινε ως κριτικό, διανοούμενο και δημοσιογράφο.

{jb_quote}Διαβάζοντας τα κείμενα, ο σημερινός αναγνώστης θα εντυπωσιαστεί από την επικαιρότητα των γραφομένων.{/jb_quote}

Η παρούσα έκδοση δεν παρεκκλίνει ως προς τη γλωσσική μορφή και την κατάταξη από την προηγούμενη, την οποία είχε ακολουθήσει η Ελένη Ουράνη σεβόμενη τις επιλογές του λογοτέχνη συζύγου της. Ο Γιώργος Ανδρειωμένος, που και σε αυτόν τον τόμο έκανε εξαιρετική δουλειά, μας ενημερώνει πως τα Στιγμιότυπα συγγενεύουν με τα κείμενα του τόμου Δικοί μας και ξένοι,ενώ οι Αποχρώσεις περιλαμβάνουν παραπληρωματικό υλικό. Κατάλογοι, Λεξιλόγια και Ευρετήρια έχουν συντεθεί για να βοηθήσουν τον όποιον αναγνώστη ή μελετητή, καθώς και η Επισημείωση (εν είδει Επιμέτρου) με την τελική αποτίμηση της συνεισφοράς του Κώστα Ουράνη στα ελληνικά γράμματα.

Ανοίγοντας τον τόμο και διαβάζοντας τα κείμενα, ο σημερινός αναγνώστης θα εντυπωσιαστεί από την επικαιρότητα των γραφομένων. Παραδείγματος χάριν, η διάλεξη με τον τίτλο «Άλλοτε και σήμερα», αναφερόμενη στην ποίηση, απολύτως σημερινή. Στην Ελλάδα, ο αριθμός των ποιητών ξεπερνάει τον αριθμό των άλλων όλων «όσων κάνουν χρήση […] και πολλές φορές κατάχρηση της πέννας. […] δεν περνάει βδομάδα, χωρίς να δει το φως και μια καινούργια ποιητική συλλογή ενός καινούργιου πάντα ποιητή». Και κάτι που δεν μοιάζει καθόλου με το σήμερα: «Οι ποιητές τότε [τον 19ο αιώνα] είχαν τη λαμπρότερη κοινωνική υπόσταση: αυτή που έχουν σήμερα οι… τραπεζίτες». Άλλη ομοιότητα με τους σημερινούς: «Αντί να διαβάζουν ποιήματα άλλων, εκδίδουν οι ίδιοι ποιήματα». Καυστικό χιούμορ επιδεικνύει όταν αναφέρεται στην περίπτωση του Αχιλλέα Παράσχου, που ενώ είχε διοριστεί σε ποικίλες υψηλές θέσεις, δεν πήγαινε ποτέ παρά μόνο την τελευταία μέρα του μήνα για να εισπράξει τον μισθό του, ευρισκόμενος πάντοτε σε «ποιητική άδεια»!

Και πώς κατέληξε η ποίηση «σήμερα»; Ο Ουράνης διαπιστώνει ότι οι ποιητές «από υπερβολή σε υπερβολή καταλήξανε να κόψουν και την τελευταία γέφυρα που ένωνε την ποίηση με τη διαύγεια και να συνθέτουν ποιήματα που δεν διαφέρουν πολύ από τα συνθηματικά […] κρυπτογραφήματα που μεταχειρίζονται στον πόλεμοι οι κατάσκοποι». Το πάρα πολύ ενδιαφέρον και επίκαιρο αυτό κείμενο τελειώνει με την απόφανση πως η ποίηση, ανεξαρτήτως από το αν θα έχει ή όχι κοινό, θα υπάρχει πάντα, όσο θα υπάρχει ο έρωτας, ο θάνατος, η χαρά, ο πόνος, η ευτυχία, η δυστυχία… όσο υπάρχουν άνθρωποι. Με χιούμορ και με αλήθειες, λοιπόν, ο Κώστας Ουράνης έχει πιάσει τον σφυγμό της αειθαλούς επικαιρότητας. Μπορεί βέβαια κανείς να μη συμφωνήσει με ορισμένες ιδέες του, όπως η θέση που παίρνει εναντίον του υπερρεαλισμού, η γοητεία όμως της επιχειρηματολογίας της αποκαθήλωσης είναι τέτοια που ελκύει τον αναγνώστη να συνεχίσει…

Και συνεχίζοντας την ανάγνωση, ο οτρηρός μελετητής του τόμου θα βρει πικρές αλήθειες που ο χρόνος απάλειψε, γωνίες που η comme il faut συμπεριφορά στρογγύλεψε, θα δει ότι και τότε ο συγγραφέας πλήρωνε εξ ιδίων για να εκδώσει, ότι το ζήτημα της γλώσσας είναι αιώνιο, η «Εβδομάδα του Βιβλίου», που συμπίπτει με τις γιορτές των Χριστουγέννων, και η φροντίδα που δείχνουν οι κυρίες της καλής κοινωνίας θυμίζει τους «αναξιοπαθούντες», τα «πτωχά ορφανά». Για τα διεθνή συνέδρια, τα «Happy few» που λένε και οι Άγγλοι. Και τα ευτράπελα… «Ποια πρέπει να είναι η στάση του λογοτέχνη, σαν πνευματικού ανθρώπου, μπροστά στα προβλήματα της εποχής του;» (και ποιος δεν θυμάται το ανάλογο «Η τέχνη και η εποχή» και ποιος είναι ο ρόλος του «πνευματικού εργάτη», όπως έγραφε ο Σεφέρης). Τέχνη, λογοτέχνες και προπαγάνδα. Ο ζωγράφος Βαττώ, η απόλαυση της ζωής αλλά και η θλίψη του. Ο ζωγράφος Θεόφιλος, που ζωγράφιζε κάτι καλύτερο από το να ζωγραφίζει «ορθά». Η Αγία Τερέζα στην έκστασή της φαντασιώνεται την υλική παρουσία του Ιησού και ζει όλες τις ηδονές του υμεναίου… «Μα αυτή ήταν τρελή…» «Ναι. Ποιος όμως μπορεί να βεβαιώσει, ότι αυτοί ακριβώς οι τρελοί δεν είναι οι μόνοι σοφοί άνθρωποι στη γη;».

Ακόμα: Τι κατέγραφε ο τσάρος όταν ήταν κρατούμενος στο Αικατερίνσμπουργκ; Πόσο κατέβηκε η θερμοκρασία, έκοψε ξύλα και ήπιε τσάι, ο τσάρος πασών των Ρωσιών και μονάρχης των 100 εκατομμυρίων ανθρώπων. Ενώ ο Γάλλος συνάδελφός του, ο Λουδοβίκος, καταγράφει στις 10 Ιουλίου: Σκότωσα δυο ελάφια. Στις 12 Ιουλίου: Έκανα έναν μεγάλο περίπατο έφιππος. Στις 13 Ιουλίου: Σκότωσα τέσσερα ελάφια. Και στις 14, που έπεσε η Βασίλη και η Ιστορία θα την κατέγραφε με τα μεγαλύτερα γράμματα, εκείνος έγραψε: Τίποτα… Ο Κονδυλάκης έλεγε, ειρωνευόμενος τους υπαλλήλους του Υπουργείου Εξωτερικών: «Για να μπει κανένας στο Υπουργείο Εξωτερικών δεν αρκεί να είναι ηλίθιος· πρέπει να δώσει και εξετάσεις». Και ο Ουράνης συμπεραίνει: «Οι δύο μονάρχες δεν αρκέστηκαν να είναι ηλίθιοι. Θεώρησαν αναγκαίο να δώσουν και γραπτές εξετάσεις. Και μας άφησαν τα ημερολόγιά τους».

Στην Επισημείωση, ο Γιώργος Ανδρειωμένος θα κάνει τη σύνοψη: Ο Ουράνης είναι ενημερωμένος για πρόσωπα και έργα της λογοτεχνίας, της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Για Έλληνες και ξένους λογοτέχνες, καλλιτέχνες και άλλα επιφανή πρόσωπα, ενδιαφέρεται για τα κινηματογραφικά στούντιο, για τους Ευρωπαίους και Έλληνες ζωγράφους, για κάθε τι που συμβαίνει στην κοινωνική, πολιτική και καλλιτεχνική ζωή… Η γλώσσα του είναι δημοτική, με διαλεκτικούς τύπους αλλά και ξενισμούς, αλλά και «παραχωρήσεις σε λόγιο λεξιλόγιο». Ο Κώστας Ουράνης είναι ένας γλαφυρός αφηγητής και ευαίσθητος στοχαστής για ποικίλα πνευματικά, πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα.

Στο Υπόμνημα, στον Πίνακα λέξεων και φράσεων, στα Ευρετήρια και σε κάθε τυπωμένη σελίδα, ο Γιώργος Ανδρειωμένος δίνει στοιχεία και πληροφορίες για τον επιστήμονα και για κάθε απαιτητικό, αλλά όχι αναγκαστικά ειδικό, αναγνώστη. Η παρούσα εξαιρετική έκδοση είναι ευκαιρία για μια επανεκκίνηση της μελέτης του σημαντικού λογοτεχνικού έργου που κατέθεσε ο Κώστας Ουράνης.

Στιγμιότυπα και Αποχρώσεις
Δοκίμια, άρθρα, σημειώματα, εντυπώσεις, χρονογραφήματα, σκέψεις, συνεντεύξεις και ημερολογιακές σημειώσεις
Κώστας Ουράνης
Φιλολογική επιμέλεια: Γιώργος Ανδρειωμένος
Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη
1.040 σελ.
ISBN 978-960-7316-85-1
Τιμή €80,00
Κεντρική διάθεση: Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, τηλ.: 210 3225338, email: [email protected]