Ηλίας Κεφάλας: «Μισοφέγγαρα»

Κάτω από τον αριθμό 225 διαβάζουμε: «Είπα; Πρόσθεσα κάτι; Ή μόνο αναίτια/ ενόχλησα την ιερή σιωπή;» (σ. 53). Στους δύο αυτούς στίχους, ο Ηλίας Κεφάλας συνοψίζει θα λέγαμε ένα από τα βασικότερα στοιχεία που συγκροτούν την ποιητική του, αυτό της χαμηλής φωνής. Στα Μισοφέγγαρα, συλλογή που κυκλοφόρησε πέρυσι από τις Εκδόσεις Θράκα και αποτελείται από 225 αυτοτελή σπαράγματα, δίστιχα επί το πλείστον και λιγότερα μονόστιχα, θέματα και μοτίβα της μέχρι τώρα ποιητικής παραγωγής του επανέρχονται, με τη διαφορά ότι ο λόγος πυκνώνει στα απολύτως απαραίτητα

με αυτά να διαθλώνται στις τροπικότητες όχι μόνο της λιτότητας και της οικονομίας του λόγου, αλλά και στη βαθιά στοχαστική διάθεση που χαρακτήριζε εξαρχής του ποιητικό του σύμπαν, ωστόσο στις τελευταίες συλλογές του αποκτά μεγαλύτερο βάθος και καθαρότητα.

Άλλοτε απευθυνόμενο στο πλαίσιο κάποιου λανθάνοντος διαλόγου, άλλοτε αναμετρώμενο με την εσωτερική του φωνή, άλλοτε απλά ως παρατηρητής, το ποιητικό υποκείμενο των 225 σπαραγμάτων-επιγραμμάτων κομίζει τις δικές του αλήθειες και διαπιστώσεις. Ήδη αυτό που υπαινίσσονται τα παραπάνω μπορεί εύκολα να μεταφραστεί σε: υπαρξιστική διάθεση. Ο στοχασμός στην ποίηση του Ηλία Κεφάλα αναδύεται μέσα από μια συνεχώς επαναλαμβανόμενη ανάγκη για εσωτερική αναζήτηση, μια αναπόφευκτη αναγωγή στα βαθύτερα ερωτήματα της ύπαρξης. Κάθε στίχος φαίνεται να λειτουργεί ως ένα σημείο εκκίνησης για μια ουσιαστική ενατένιση, όπου ο ποιητής δεν αναζητά απαντήσεις, αλλά προσκαλεί τον αναγνώστη να συμμετέχει σε έναν διαρκή διάλογο με το ίδιο το σύμπαν. «49./ Τι κέρδισε; όλη τη μέρα χασομέρησε/ πλένοντας η βροχή το σκιάχτρο» (σ. 18).

{jb_quote}Η ικανότητά του να ενσωματώνει τη φιλοσοφία στη λυρική του γραφή προσδίδει στα έργα του μια μοναδική ένταση και βάθος.{/jb_quote}

Η απλότητα του λόγου του παραμένει πυκνή, γεμάτη από νοήματα που υπερβαίνουν την επιφανειακή ανάγνωση, και κατευθύνει την προσοχή στον χρόνο, τη φθορά και την αέναη κυκλικότητα της ζωής. Μέσα από αυτήν την έλλειψη σαφών απαντήσεων, προάγει μια φιλοσοφική στάση ζωής: η ομορφιά και η αλήθεια αναδύονται όταν αποδεχόμαστε την αβεβαιότητα και τον πόνο ως αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης.

Η φύση, για τον Κεφάλα, δεν είναι μόνο εξωτερικό σκηνικό, αλλά λειτουργεί ως καθρέφτης της εσωτερικής αμφιβολίας και της πνευματικής αναζήτησης. Ο ποιητής χρησιμοποιεί την εικόνα της φύσης για να αποδώσει τις εσωτερικές καταστάσεις και τις αντιφάσεις του ανθρώπινου ψυχισμού. Το φυσικό τοπίο, οι εικόνες του ήλιου, της θάλασσας, των δασών και των λουλουδιών δεν λειτουργούν απλά ως αισθητικές περιγραφές, αλλά ως μέσα για την έκφραση υπαρξιακών ερωτημάτων και συναισθημάτων, προσφέροντας στον αναγνώστη τη δυνατότητα να συνδεθεί βαθύτερα με την ανθρώπινη εμπειρία μέσω της φύσης. «110./ Χιόνι· και να πώς όλος ο κόσμος/ πάλι προβάλλεται ιδεώδης» (σ. 30).

Η ικανότητά του να ενσωματώνει τη φιλοσοφία στη λυρική του γραφή προσδίδει στα έργα του μια μοναδική ένταση και βάθος. Κάθε επίγραμμα, με την αίσθηση της ολοκλήρωσης που εμπεριέχει, μετατρέπει την προσωπική αμφιβολία σε καθολικό στοχασμό, ενώ παράλληλα παραμένει σμιλεμένο με μια ενδοσκοπική καθαρότητα. Ο ποιητής με τη χρήση της φυσικής εικόνας, είτε αυτή αφορά τον ήλιο, τη βροχή, είτε τα ζώα, εκφράζει την ίδια εσωτερική αναταραχή και αναζήτηση που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη εμπειρία. Σε κάθε στίχο αναδύεται η πίστη ότι η αλήθεια δεν βρίσκεται μόνο στην απάντηση, αλλά στην ίδια τη διαδικασία της ερώτησης, στην αναζήτηση του νοήματος που παραμένει πάντοτε ανοιχτό, ποτέ οριστικό. Εξ ου και δεν είναι λίγα τα σπαράγματα που αξιοποιούν το τέχνασμα της ερώτησης ως εναρκτήριο λάκτισμα επιτείνοντας τη στοχαστική διάθεση για την οποία έγινε λόγος.

Σε αυτό συντείνουν η πυκνότητα και η οικονομία του λόγου που αποκαλύπτονται με τρόπο εξαιρετικά χαρακτηριστικό, καθώς το κάθε επίγραμμα φέρει μέσα του τον σπόρο μιας ολόκληρης ιδέας ή φιλοσοφίας. Ο Κεφάλας καταφέρνει να συνδυάσει τη συναισθηματική ένταση με τη διαύγεια της σκέψης, αποφεύγοντας την υπερβολή και την αναγκαία εξήγηση. Κάθε λέξη στην ποίησή του είναι προσεκτικά επιλεγμένη και φορτισμένη με νόημα, μεταφέροντας στον αναγνώστη την αίσθηση ότι πίσω από αυτήν κρύβεται μια ολόκληρη φιλοσοφική σκέψη ή ψυχική διάθεση. Η πυκνότητα του λόγου δεν προκύπτει από την αχρείαστη επιβάρυνση, αλλά από την ικανότητα του ποιητή να συλλαμβάνει τη στιγμή και την ουσία του, χωρίς να τη θυσιάζει στην πληθωρικότητα της έκφρασης. «127./ Πονάω – αλλά πες μου/ γίνεται να μη σκέφτομαι τίποτα;» (σ. 34).

Η οικονομία του λόγου, που αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό των επιγραμματικών μορφών, δίνει στην ποίηση του Κεφάλα μια ιδιαίτερη ένταση και δύναμη. Κάθε στίχος μοιάζει με ένα μικρό κόσμημα, όπου ο χώρος και ο χρόνος περιορίζονται στο ελάχιστο, για να αναδειχθεί η αλήθεια ή το συναίσθημα με τον πιο καθαρό και ευθύ τρόπο. Ο ποιητής δεν χρησιμοποιεί περιττούς στολισμούς ή διακοσμητικά στοιχεία, αλλά αντιθέτως επενδύει στη σημασία κάθε λέξης και στη συνθετότητα των νοημάτων που γεννώνται από τη συντομία. Αυτός ο τρόπος γραφής, χωρίς να στερείται βάθους, καταφέρνει να παραμένει εύληπτος, αποκαλύπτοντας στο αναγνωστικό κοινό τη δύναμη της λιτότητας και την ομορφιά της σύνοψης, χωρίς να μειώνει την ένταση της εννοιολογικής και συναισθηματικής φόρτισης. «157./ Να τ’ αντέχεις όλα γιατί σύντομα θα μάθεις/ ότι έκλεισαν πλέον οι λογαριασμοί σου» (σ. 40).

Η ποίηση του Ηλία Κεφάλα, με την πυκνότητα και την οικονομία του λόγου, επιτυγχάνει μια μοναδική σύζευξη μορφής και περιεχομένου, όπου κάθε λέξη, κάθε εικόνα έχει βάρος και σημασία. Μέσα από τη λιτότητα και τη μετρημένη χρήση της γλώσσας, καταφέρνει να αποδώσει βαθιά συναισθηματικά και υπαρξιακά θέματα χωρίς να καταφεύγει σε φλυαρίες ή περιττές επαναλήψεις. Η ποίησή του αναδεικνύει την τέχνη της σύνθεσης, όπου το ελάχιστο φαντάζει πλήρες και το κάθε στοιχείο της γραφής λειτουργεί σαν ένα μικρό παράθυρο προς μια μεγαλύτερη πραγματικότητα.

Κλείνοντας, η ποίηση του Ηλία Κεφάλα προσφέρει ένα αναπάντεχο ταξίδι στις ανθρώπινες σκέψεις και τα συναισθήματα, εμβαθύνοντας στους τρόπους με τους οποίους η γλώσσα μπορεί να γίνει φορέας συναισθηματικής έντασης και νοηματικής πυκνότητας. Η μοναδική του ικανότητα να συνδυάζει την ένταση των συναισθημάτων με τη λιτότητα του λόγου δημιουργεί έναν ποιητικό κόσμο που είναι ταυτόχρονα προσιτός και πολύπλοκος. Μέσα από αυτήν την ποίηση, ο αναγνώστης καλείται να εξετάσει τις ίδιες του τις σκέψεις, τις αντιφάσεις και τις επιθυμίες, ανακαλύπτοντας τη βαθιά σύνδεση που υπάρχει μεταξύ του ανθρώπου και του κόσμου γύρω του.

Επεξεργασμένη μορφή του κειμένου που διαβάστηκε στην παρουσίαση του βιβλίου στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της 21ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου, στις 11 Μαΐου 2025.

[Ο Μάριος-Κυπαρίσσης Μώρος είναι Δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας Α.Π.Θ.]

Μισοφέγγαρα
Ηλίας Κεφάλας
Θράκα
64 σελ.
ISBN 978-618-5463-87-8
Τιμή €9,54