Γιώργος Θ. Κασαπίδης: «’μένα με λένε Σωθικό»

Μερικά βιβλία δεν διαβάζονται. Εισπνέονται. Και όταν τελειώσουν, αφήνουν πίσω τους τη γεύση μιας εποχής, την αύρα μιας μυρωδιάς και την ελάχιστη αναπνοή από το παρελθόν που μας έχει σμιλέψει. Το ’μένα με λένε Σωθικό του Γιώργου Θ. Κασαπίδη είναι ένα τέτοιο βιβλίο: βαθιά ελληνικό, τρυφερό, ποιητικό και ταυτόχρονα ωμά ειλικρινές, με χιούμορ και πίκρα, σαν το καλοκαίρι ενός παιδιού στην επαρχία που μεγαλώνει για πάντα χωρίς να χάνεται ποτέ.

Το βιβλίο αποτελείται από μία

κεντρική νουβέλα και δώδεκα μικρές ιστορίες που ενώνονται σε θεματικό και αισθητικό άξονα. Όλα περιστρέφονται γύρω από τη μνήμη, την απώλεια, την ενηλικίωση, την ερωτική αφύπνιση και την αγωνία της καταγωγής. Μέσα από τη φωνή ενός αφηγητή που συχνά φέρει τα γνωρίσματα του ίδιου του συγγραφέα, ξετυλίγεται ένα αφήγημα βαθιά βιωματικό, αλλά και οικουμενικό – μια κατάδυση στην παιδική ηλικία, στους ανθρώπους που μας διαμόρφωσαν, στις μυρωδιές και στους ήχους ενός κόσμου που χάνεται με κάθε σελίδα.

Αν κάτι χαρακτηρίζει αδιαπραγμάτευτα τη γραφή του Κασαπίδη είναι η γλώσσα. Πλούσια, μεστή, εκρηκτική, κινείται ανάμεσα στη δημοτική και στη λαϊκή ντοπιολαλιά με άνεση ποιητή και την ευφυΐα αφηγητή. Πλημμυρισμένη με ιδιωματισμούς, μνήμες και αποχρώσεις που ξεπερνούν την απλή αναπαράσταση, μετατρέπεται σε φορέα νοσταλγίας αλλά και βαθύτερης αναζήτησης ταυτότητας. Οι προτάσεις έχουν ρυθμό άλλοτε ξέφρενο, σαν εφηβική καρδιά που χτυπάει για πρώτη φορά, άλλοτε αργό, σαν μοιρολόι μιας γιαγιάς που μιλά στον Αϊ-Γιώργη με θυμό και πίστη. Δεν είναι τυχαίο που πολλές σελίδες φέρνουν στον νου περισσότερο ποίηση παρά πεζογραφία.

Το ’μένα με λένε Σωθικό δεν είναι απλώς μια αφήγηση για το χωριό, την παιδική ηλικία ή την ενηλικίωση. Είναι ένα πολυφωνικό έργο για το πένθος, για το πολιτικό τραύμα, για τη σεξουαλική αφύπνιση, για τις κοινωνικές προκαταλήψεις. Πίσω από κάθε χιουμοριστική ή φαινομενικά απλή σκηνή –όπως η θρυλική εμφάνιση της Βαρβάρας/Μπόμπας στο Fiat ή οι εφηβικές εκσπερματώσεις στο σιλό του μπαρμπα-Παναγή– κρύβονται βαθείς υπαρξιακοί προβληματισμοί, απόλυτα ανθρώπινοι. Η γιαγιά Αργυρή, η σιωπηλή μητέρα, ο χαμένος πατέρας, ο Κωστής που σκοτώθηκε από νάρκη, ο παπα-Γιώργης που «ανακαλύφθηκε» ως άντρας σε μια χιουμοριστική (και συνάμα μεταφυσική) σκηνή βλαστήμιας, είναι μορφές αρχέτυπες. Και μαζί, υπαρκτές, χειροπιαστές, ζωντανές όσο κι αν η ύπαρξή τους ξεθωριάζει στον χρόνο.

{jb_quote}Γνωρίζει πώς να χειρίζεται τη συγκίνηση. Δεν εκβιάζει ποτέ το συναίσθημα, αλλά το εναποθέτει στις λέξεις με λεπτότητα.{/jb_quote}

Η βασική αφήγηση –η σχέση του αφηγητή με τη Μαρία, η ολιγοήμερη επίσκεψή της στο χωριό, η ανταλλαγή του Μπακούνιν με την εφηβική λαγνεία– μοιάζει να είναι ο κεντρικός άξονας. Κι όμως, η αφήγηση δεν υπακούει σε χρονική γραμμικότητα. Ξεδιπλώνεται κυκλικά, σπειροειδώς, με τρόπο που θυμίζει την ίδια τη λειτουργία της μνήμης: ένα ερέθισμα (μια φωτογραφία, ένα τραγούδι, ένα βλέμμα) αρκεί για να πυροδοτήσει τη ροή της συνείδησης. Αυτή η τεχνική, που θυμίζει έντονα μοντερνιστικά αφηγήματα και νεοελληνική μεταλογοτεχνία, χρησιμοποιείται από τον συγγραφέα με μαεστρία.

Ο Κασαπίδης γνωρίζει πώς να χειρίζεται τη συγκίνηση. Δεν εκβιάζει ποτέ το συναίσθημα, αλλά το εναποθέτει στις λέξεις με λεπτότητα. Οι στιγμές που αγγίζουν τον αναγνώστη έρχονται συχνά μέσα από το χιούμορ ή από μια ανατροπή του τόνου: από τη φάρσα στο μυσταγωγικό, από το πένθος στην ελπίδα. Το επεισόδιο με τον παπά και την Παναγία, ο κυρ Μένιος, τα παιδικά καλοκαίρια στο ποτάμι, όλα εντάσσονται σε ένα ευφυές μωσαϊκό εμπειριών που μιλούν για τα σημαντικά χωρίς στόμφο.

Στο υπόβαθρο του βιβλίου διαγράφεται μια Ελλάδα που μεταμορφώνεται. Η μετεμφυλιακή γενιά, η προσφυγική καταγωγή της γιαγιάς, οι ήρωες του Εμφυλίου, το μεταναστευτικό κύμα, οι χωρικοί που απέμειναν πίσω, οι εφηβικές ανησυχίες των ’90s, συνθέτουν ένα σύμπαν σε μετάβαση. Χωρίς διάθεση διδακτισμού ή θρήνου, το βιβλίο δίνει φωνή στους ανθρώπους της «άλλης» Ελλάδας, της μικρής, της παραγνωρισμένης, της τόσο οικείας.

Το ’μένα με λένε Σωθικό είναι ένα λογοτεχνικό κόσμημα που καταφέρνει κάτι σπάνιο: να είναι συγχρόνως λαϊκό και λόγιο, προσωπικό και συλλογικό, τρυφερό και οργισμένο. Ο Γιώργος Θ. Κασαπίδης αποδεικνύεται ένας εξαιρετικά ώριμος και ευαίσθητος αφηγητής, με βαθιά γνώση της ανθρώπινης ψυχής και σπάνια αφηγηματική οικονομία. Δεν γράφει για να εντυπωσιάσει, αλλά για να θυμίσει – και αυτό είναι, ίσως, η πιο σπουδαία λογοτεχνική πράξη.

Ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί αργά, με τη φωνή στο μυαλό και την ψυχή στην παλάμη. Ένα βιβλίο για όσους κουβαλούν παρελθόν και τολμούν να το κοιτάξουν κατάματα.

’μένα με λένε Σωθικό
Γιώργος Θ. Κασαπίδης
Εκδόσεις 3.1
148 σελ.
ISBN 978-618-864-096-2
Τιμή €12,00