Έλενα Γεωργιάδη

Η μετάφραση του βιβλίου της Vinciane Despret (Βενσιάν Ντεπρέ) αποτέλεσε για μένα μία περιπέτεια γεμάτη εκπλήξεις, που έφεραν με τη σειρά τους κι άλλες ανακαλύψεις και διαδρομές, θυμίζοντας τη μέθοδο έρευνας και γραφής της Ντεπρέ: ένα είδος αφηγηματικής περιπλάνησης, όπως λέει ο Γρηγόρης Αμπατζόγλου, όπου οι ιστορίες των ανθρώπων που συναντά γύρω από την εμπειρία της απώλειας αγαπημένων τους προσώπων την οδηγούν σε άλλες ιστορίες, κατασκευάζοντας ένα δίκτυο ιστοριών ανθρώπων που εξελίσσεται και εμπλουτίζεται μέσα από τις αφηγήσεις κι άλλων ανθρώπων.

Ο πατέρας μου ήταν ήδη άρρωστος όταν ξεκίνησα το βιβλίο, λαχταρώντας μια σκέψη που θα με βοηθούσε σε αυτή τη δύσκολη περίοδο. Θυμάμαι το αίσθημα της έκπληξης που ένιωσα, το αίσθημα της ανακάλυψης κάτι καινούργιου που μου άνοιγε μια πόρτα σε ένα «διαφορετικό» πένθος: λιγότερο επιτακτικό, λιγότερο μοιρολατρικό, λιγότερο «θανατηφόρο». Ένα πένθος λιγότερο ενοχοποιητικό, όπου δεν θα ήμουν αναγκασμένη να αποχωριστώ τον πατέρα μου καταδικάζοντάς τον οριστικά στην απόλυτη ανυπαρξία, σε μια διχοτομημένη αντίληψη του κόσμου, που μας στερεί τον πλούτο και τη δημιουργικότητα των αποχρώσεων στη ζωή. Ένα πένθος μοναδικό, το δικό μου πένθος για τον πατέρα μου, στο οποίο θα είχα το δικαίωμα να τον κρατήσω παρόντα σε έναν κοινό δικό μας χώρο και να τον εγκαθιδρύσω σ’ έναν δικό του τρόπο ύπαρξης στη ζωή μου. Ένα «πλεόνασμα ύπαρξης», όπως γράφει η Βενσιάν Ντεπρέ.

{jb_quote}Έψαχνα ασυνείδητα έναν τρόπο ώστε η σχέση μου με το βιβλίο να συνεχιστεί, για να κρατήσω το αίσθημα χαράς κι απελευθέρωσης που μου χάρισε.{/jb_quote}

Το βιβλίο με συνόδευσε καθ’ όλη τη διάρκεια της ασθένειας του πατέρα μου. Θυμάμαι το αίσθημα ανακούφισης και απελευθέρωσης που αισθάνθηκα διαβάζοντάς το και τη χαρά μου όταν το τελείωσα, δέκα μέρες πριν πεθάνει ο πατέρας μου. Πόσο περίεργο ακούγεται το αίσθημα ευτυχίας σε μία τόσο δύσκολη συνθήκη! Επικοινώνησα με τη Βενσιάν Ντεπρέ για να της μεταφέρω τη χαρά της ανακάλυψης του βιβλίου της και το πόσο με βοηθούσε στο να αποχαιρετήσω τον πατέρα μου. Εκείνη μου έδωσε μια ευχή: «Ελπίζω ότι μέσα στη θλίψη της απώλειας, ο πατέρας σας θα συνεχίσει να σας παρηγορεί κι ότι η συζήτηση μαζί του θα είναι κάποιες φορές μέχρι και χαρούμενη». Λίγες μέρες μετά, ο πατέρας μου έφυγε. Το βιβλίο και το μήνυμα της Ντεπρέ έμειναν στο μυαλό μου. Η επιθυμία της μετάφρασής του ήταν αυθόρμητη. Νομίζω ότι έψαχνα ασυνείδητα έναν τρόπο ώστε η σχέση μου με το βιβλίο να συνεχιστεί, για να κρατήσω το αίσθημα χαράς κι απελευθέρωσης που μου χάρισε.

Η σκέψη της Βενσιάν Ντεπρέ είναι πλούσια και σύνθετη και για την κατανόησή της χρειάζονταν γνώσεις γύρω από τη φιλοσοφία, την ανθρωπολογία, την ψυχολογία, την ηθολογία. Η μετάφραση λοιπόν αποδείχτηκε απαιτητική. Δούλευα κάθε λέξη και φράση, ξανά και ξανά, μέχρι να βρω αυτήν που αντιπροσώπευε καλύτερα το νόημά της στα ελληνικά. Αυτή η επαναληπτική, σχεδόν διαλογιστική εμπειρία, με βοήθησε να ενσωματώσω προοδευτικά τον πόνο της απώλειας και να τον εξημερώσω. Παράλληλα, μου έδωσε ένα πρόγραμμα, μία οργάνωση στη ζωή μου που είχε βρεθεί σε αναταραχή από την απώλεια του πατέρα μου. Διάβαζα και έψαχνα τις λέξεις, ξανά και ξανά, γύρω από τα συναισθήματα που βίωνε η συγγραφέας κι οι άνθρωποι που της εμπιστεύτηκαν τις ιστορίες τους, και ταυτιζόμενη μαζί τους ερχόμουν σε επαφή με τα δικά μου συναισθήματα, μπορούσα να τα ξεκαθαρίσω, να τους δώσω μορφή, να τα ονομάσω καλύτερα, να τα δω να μεταβάλλονται όσο περνούσε ο καιρός και να ανακαλύψω καινούρια.

Παράλληλα, αισθανόμουν λιγότερη μόνη: η προσωπική ιστορία απώλειας της συγγραφέα, καθώς και των ανθρώπων που της εκμυστηρεύτηκαν τις ιστορίες τους, μου κρατούσαν συντροφιά κι ένιωθα παρηγοριά κι αισιοδοξία διαβάζοντας το πώς κατάφερναν να «εγκαθιδρύσουν» στη ζωή τους τους αγαπημένους τους ανθρώπους που χάθηκαν και να κρατούν τη χαρά αυτής της σχέσης που συνεχίζεται.

Η μετάφραση αποτέλεσε για μένα έναν χώρο μεταβατικό μεταξύ δύο γλωσσών, που η καθεμιά τους φέρει τη δική της κουλτούρα. Μου επέτρεψε να συνδεθώ συναισθηματικά με το κείμενο αλλά και να κρατήσω την απαραίτητη απόσταση, ώστε να μπορέσω να δώσω νόημα στην απώλεια και να μετατρέψω ένα βίωμα οδυνηρό σε κάτι δημιουργικό και στραμμένο προς τη ζωή· μια ζωή όπου θα μπορούσα να κρατήσω τον πατέρα μου παρόντα, σε αυτόν τον κοινό δικό μας χώρο, που θυμίζει επίσης έναν μεταβατικό χώρο: δεν ανήκει μόνο σ’ εμένα ή μόνο σ’ εκείνον, στον κόσμο των ζωντανών ή των νεκρών, αλλά αποτελεί μία ενδιάμεση ζώνη που ανήκει και στους δύο.

Η μετάφραση είχε λοιπόν για μένα, σε πρώτη φάση, ρόλο θεραπευτικό, σαν ένα είδος ψυχοθεραπείας. Αισθανόμουν τυχερή που είχα τη συντροφιά της, η οποία κράτησε τρία χρόνια. Μόνο σε δεύτερο χρόνο κι αφού η μετάφραση ολοκληρώθηκε, η σκέψη τού να βοηθήσει το βιβλίο κι άλλους ανθρώπους έγινε πιο συνειδητή: να νιώσουν οι αναγνώστες του το ίδιο αίσθημα ανακούφισης, ελευθερίας και χαράς που ένιωσα συνειδητοποιώντας ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να ζούμε όχι καταδικάζοντας στη λήθη τους αγαπημένους μας που χάθηκαν, αλλά κρατώντας τους σε έναν κοινό δικό μας χώρο. Όσον αφορά στον πατέρα μου κι εμένα, συζητάω συχνά μαζί του, χαιρόμαστε παρέα όταν φωτογραφίζω ένα πουλί, βουτάει μαζί μου στις θάλασσες και με προστατεύει όταν του το ζητάω.

Για την ευτυχία των νεκρών
Αφηγήσεις αυτών που μένουν πίσω
Vinciane Despret
Επιμέλεια-Πρόλογος: Γρηγόρης Αμπατζόγλου
Μετάφραση: Έλενα Γεωργιάδη
University Studio Press
232 σελ.
ISBN 978-960-12-2694-1
Τιμή €16,00