Δημήτρης Ψαθόπουλος: «Άγνωστες λέξεις»

Θαυμάζω βαθιά τους συγγραφείς, τους δημιουργούς κάθε μορφής τέχνης που τολμούν να ανοίξουν τις σκοτεινές σελίδες της Ιστορίας, τολμούν να επαναφέρουν ερωτήματα, να προβληματίσουν, να κινητοποιήσουν τη σκέψη. Πολύ περισσότερο σήμερα που οι σύγχρονες πληγές, χαίνουσες και αιμορραγούσες, αφήνουν μετέωρο τον άνθρωπο και καθιστούν αδύνατη τη διαχείριση του τραύματος. Η λογοτεχνία όταν συναντά την Ιστορία δεν καταγράφει απλώς γεγονότα, τα ανασυνθέτει, τα φορτίζει με την ανθρώπινη εμπειρία και τα μετατρέπει σε ζώσα μνήμη. Εκεί

Ο Δημήτρης Ψαθόπουλος με τις Άγνωστες λέξεις του αναμετριέται με τις λογοκρισίες της Ιστορίας, αρθρώνει τις λέξεις που εκείνη δεν τόλμησε. Το πολιτικό κλίμα του βιβλίου: Εμφύλιος, η Ελλάδα διχασμένη, ο ψυχροπολεμικός χάρτης των συμμάχων σε μια εποχή που η αλήθεια δεν είναι αρετή, αλλά απειλή. Η δολοφονία του Πολκ όχι μόνο δεν γίνεται ευκαιρία διαφάνειας, αλλά αντίθετα, πρόσχημα συγκάλυψης. Ο συγγραφέας με διεισδυτική ματιά αλλά και έρευνα αρχειακού υλικού και μαρτυριών της εποχής επιλέγει να μην κραυγάσει. Απεναντίας, μόνο ψιθυρίζει, χτίζει ένα κείμενο που ισορροπεί ανάμεσα στη λογοτεχνία και στο ντοκιμαντέρ ή καλύτερα στη θεατρική αναπαράσταση μιας εποχής. Με ύφος στοχαστικό, με αφηγηματικό ρυθμό, με φράσεις που δεν καταγγέλλουν, αλλά μας καλούν να δούμε καθαρά. Δεν αρκείται στην παράθεση γεγονότων, τα εμβαπτίζει στο φως μιας προσωπικής, ηθικής αναζήτησης. Πίσω από τις λέξεις διακρίνουμε μια ανάγκη δικαίωσης όχι μόνο των προσώπων, αλλά της γλώσσας, όταν αυτή τολμά να υπηρετήσει την αλήθεια. Η γραφή χαμηλόφωνη, αλλά πυκνή σε συγκίνηση, ανασυστήνει όχι μόνο τα γεγονότα αλλά και την ατμόσφαιρα μιας εποχής και μιας πόλης, μιας χώρας τραυματισμένης και διχασμένης. Έτσι, λειτουργεί ως πρόσβαση σε μια βαθύτερη, βιωματική διάσταση της αλήθειας.

{jb_quote}Εκεί που η επίσημη Ιστορία αποσιωπά ή συγκαλύπτει, η τέχνη αναλαμβάνει να διασώσει.{/jb_quote}

Οι Άγνωστες λέξεις είναι οι λέξεις που δεν γράφτηκαν ποτέ στα δελτία Τύπου, που δεν ειπώθηκαν στις αίθουσες των δικαστηρίων, που δεν χώρεσαν στις προσεγμένες φράσεις της διπλωματίας. Είναι οι λέξεις της αμφιβολίας, της σιωπής, της ενοχής, της αντίστασης. Λέξεις οικείες, που τις γνωρίζουμε από το δικό μας παρόν. Το βιβλίο δεν προσφέρει απαντήσεις. Μας καλεί, μας προσκαλεί και μας προκαλεί να θυμηθούμε ότι η Ιστορία δεν είναι ουδέτερη, ότι η λογοτεχνία μπορεί να αποκαλύψει τις ρωγμές στο οικοδόμημά της. Το βιβλίο διαβάζεται με μάτια ανοιχτά και καρδιά σφιγμένη. Η υπόθεση Πολκ έχει να κάνει με κάθε εποχή που η εξουσία φοβάται τη μαρτυρία και οι λέξεις, όταν υπηρετούν την αλήθεια, πληρώνονται ακριβά.

Στο τέλος της διαδρομής που μας άνοιξε το βιβλίο στεκόμαστε μπροστά σε ένα αίτημα, το αίτημα της αλήθειας. Όχι της αλήθειας που επέβαλαν ιστορικά οι νικητές, αλλά της αλήθειας που διεκδικεί χώρο μέσα από τις ρωγμές, από τα πρόσωπα που θυσιάστηκαν, από τις λέξεις που επίμονα ζητούν να ειπωθούν. Η λογοτεχνία δεν παρηγορεί. Η λογοτεχνία μάς ξεβολεύει. Μας καλεί να σταθούμε ενεργητικά απέναντι στο παρελθόν, για να διεκδικήσουμε το παρόν μας, για να χτίσουμε το μέλλον πάνω στα θεμέλια της δικαιοσύνης, για χάρη των επόμενων γενεών. Να αναμετρηθούμε με την ευθύνη της μνήμης. Το έργο του Ψαθόπουλου δεν τελειώνει στην τελευταία του σελίδα. Συνεχίζει μέσα μας με ερωτήματα που θέτει αναγκάζοντας το βλέμμα μας να στραφεί στο παρελθόν, για να κατανοήσουμε βαθύτερα το παρόν μας. Αυτό το φορτωμένο με νέες εκδοχές παραπληροφόρησης, αποκρύψεων, ιδεολογικών μετατοπίσεων, παρόν. Για να μη μείνουμε παθητικοί και αμέτοχοι στην οικοδόμηση ενός πολιτισμού της λήθης, που συντελείται μπροστά στα μάτια του αμήχανου και μετέωρου ανθρώπου. Ως αναγνώστρια και ως άνθρωπος που αναζητά το νόημα πέρα από τα γεγονότα, νιώθω ευγνωμοσύνη για έργα όπως οι Άγνωστες λέξεις. Γιατί μου θυμίζουν ότι η μνήμη δεν είναι βάρος, αλλά φως.

Άγνωστες λέξεις
Δημήτρης Ψαθόπουλος
Κέδρος
384 σελ.
ISBN 978-960-04-5500-7
Τιμή €13,50