Δημήτρης Μπασλάμ: «Ένα μήλο στο κεφάλι μου»

«Να ένα μήλο. Ένα μικρό πράσινο μήλο. Φαίνεται πολύ νόστιμο!»: Έτσι ξεκινά η ιστορία στο τελευταίο εικονοβιβλίο του Δημήτρη Μπασλάμ, που εικονογραφεί η Χρύσω Χαραλάμπους, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη και απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας από 4 ετών.

«Οχ, ένα τεράστιο μήλο επάνω στο κεφάλι μου, σκέφτεται η Μπίλι» και με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας δημιουργεί εξαρχής το πλαίσιο της ιστορίας. Γιατί υπάρχουν φορές που ένα μικρό νόστιμο μήλο επάνω στο κεφάλι σου μπορεί να προκαλέσει τεράστια προβλήματα ισορροπίας,

Σε ένα κείμενο, που στο υπόβαθρό του διακρίνει κανείς επιδράσεις από τις σουρεαλιστικές ιστορίες του Ροντάρι ή από την ιστορία του Μπρένταν Γουένζελ Όλοι βλέπουμε την ίδια γάτα, ο Μπασλάμ αγγίζει ένα από τα συχνότερα φαινόμενα της παιδικής ηλικίας: τον διαφορετικό τρόπο θέασης του κόσμου από τα παιδιά. Έναν τρόπο που συχνά δημιουργεί άγχος και φόβο, καθώς η προοπτική του κόσμου και των αντικειμένων συσχετίζεται με παράγοντες όπως η ηλικία, η αντίληψη, η οπτική γωνία θέασης, οι εμπειρίες.

{jb_quote}Ένα βιβλίο-ταξίδι από το δέος, την αγωνία και την ανασφάλεια στη γνώση, την αποδοχή και το βίωμα ενός παιδιού, που αντιλαμβάνεται τον κόσμο διαφορετικά.{/jb_quote}

Στο βιβλίο του ο Μπασλάμ απέναντι στην Μπίλι, τη μικρή πρωταγωνίστρια, βάζει ζώα όπως έναν παπαγάλο κακατούα, ένα κολιμπρί, μια αρκούδα, έναν ελέφαντα, έναν βάτραχο, μια φάλαινα, τη θεία Μαριγούλα, έναν τοξοβόλο. Ακόμα κι ένα βόι πατίνγκα, ένα μυθικό ζώο από την παράδοση της Γερμανίας, με κεφάλι κουνελιού, σώμα και φτερά πάπιας, κέρατα ελαφιού και πόδια σκίουρου, που –σύμφωνα με τον μύθο– το βλέπει μόνο όποιος πραγματικά θέλει να το δει.

Η οπτική των ζώων όσον αφορά το μήλο είναι η οπτική του ρεαλισμού. Η οπτική της Μπίλι είναι η οπτική του μικρού παιδιού, μέσα από την οποία διακρίνει κανείς ιδιότητες που συνάδουν με την ηλικία της και έχουν να κάνουν όχι μόνο με την αδυναμία πλήρους αντίληψης του περιβάλλοντος κόσμου αλλά, συχνά, και με την αχαλίνωτη φαντασία των παιδιών.

– Εεε... Τι το πέρασες το κεφάλι μου; φωνάζει στον κακατούα που κάθεται πάνω στο κλαδί της μηλιάς.
– Καλά, μην κάνεις έτσι, συγγνώμη. Ένα μικρό μήλο είναι.
– Μικρό; Αυτό είναι θεόρατο. Δεν μπορώ να κουνηθώ.

Σε ολόκληρο το βιβλίο, το πώς βλέπει το μήλο και αισθάνεται το βάρος του πάνω στο κεφάλι της η μικρή Μπίλι θα ανατρέπεται από το πώς βλέπουν και αντιλαμβάνονται το βάρος του τα ζώα. Εκείνα θα της δώσουν μέτρα σύγκρισης, μέτρα που σχετίζονται και με το δικό τους μέγεθος ή βάρος, βοηθώντας τη να αντιληφθεί τις αντίστοιχες έννοιες. Γιατί αν στα μάτια της το μήλο φαντάζει θεόρατο, τότε πώς πρέπει να χαρακτηριστεί το μέγεθος μιας πολυκατοικίας, αναρωτιέται η –τεράστια– αρκούδα. Κι ο βάτραχος την παροτρύνει να το ακουμπήσει πάνω σε ένα νούφαρο, για να δει ότι δεν είναι και τόσο βαρύ. Γιατί αν ένα μήλο θεωρείται μεγάλο και βαρύ, τότε «εγώ τι είμαι; φωνάζει η φάλαινα μέσα από το πέλαγος». Σιγά σιγά, η Μπίλι θα κατανοήσει την πραγματικότητα:

Κοιτάζει τη φάλαινα, τον ελέφαντα, τη θεία Μαριγούλα, το κολιμπρί […] Σκύβει το κεφάλι της μπροστά. Κοιτάζει το μήλο που μόλις γλίστρησε μαλακά στο χέρι της.
– Μάλλον έχετε δίκιο. Ένα μικρό μήλο είναι, που μυρίζει σαν ένα μικρό πράσινο μήλο!

Το βιβλίο, χωρίς καμιά διάσταση διδακτισμού, δίνει την ευκαιρία να μιλήσουμε με τα παιδιά και να τα βοηθήσουμε να συνειδητοποιήσουν ότι η ίδια εικόνα, ο ίδιος άνθρωπος, το ίδιο αντικείμενο αλλάζει στα μάτια αυτών που την/τον/το κοιτούν. Ταυτόχρονα, είναι ένα βιβλίο που καλλιεργεί και την έννοια της ενσυναίσθησης, καθώς δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά να αντιληφθούν ότι για να κατανοήσουμε και να μπούμε στη θέση του άλλου, χρειαζόμαστε χρόνο και την ευκαιρία να ακούσουμε και να εξασκηθούμε στη θέαση της ζωής από μια άλλη σκοπιά. Ειδικότερα για το δεύτερο, έχει την ευκαιρία και ο ενήλικος συναναγνώστης του βιβλίου, μέσα από τα μάτια της Μπίλι, να αντιληφθεί ότι αυτό που στα δικά του μάτια φαίνεται μικρό, εύκολο ή ακόμα και ανούσιο, στη σκέψη και στα μάτια των παιδιών φαντάζει τεράστιο, τρομακτικό, δύσκολα διαχειρίσιμο. Ας θυμηθούμε τους φόβους των παιδιών ή τη δυσκολία τους μπροστά σε νέες καταστάσεις αλλά και την υποτίμηση, πολλές φορές, του κινδύνου που δημιουργεί η λάθος προοπτική κι ας αξιοποιήσουμε το βιβλίο προκειμένου να μιλήσουμε γι’ αυτά, όχι μειώνοντάς τα, αλλά προσπαθώντας να δείξουμε στα παιδιά τις πραγματικές τους διαστάσεις.

Η Χρύσω Χαραλάμπους, στην εικονογράφηση, αποτυπώνει αυτό το παιχνίδι μεγέθους-βάρους με χρώματα ζωντανά και χαρούμενα, πρόσωπα εκφραστικά και εικόνες αφαιρετικές σε κάποια σημεία. Κυριαρχούν οι αντιθέσεις, μέσα από τις οποίες αποδίδει με τρόπο εύστοχο το πώς η μεταβολή της προοπτικής και της εστίασης αλλάζει και τον τρόπο θέασης.

Ένα βιβλίο-ταξίδι από το δέος, την αγωνία και την ανασφάλεια στη γνώση, την αποδοχή και το βίωμα ενός παιδιού, που αντιλαμβάνεται τον κόσμο διαφορετικά. Ένα ταξίδι που χρειάζεται συμπαράσταση, εμπειρίες και, κυρίως, χρόνο. Μέχρι τα πράγματα να βρουν την πραγματική τους διάσταση. Μέχρι η λύση σε ένα πρόβλημα να φαντάζει απλή – όσο απλό και απολαυστικό είναι το να δαγκώσεις ένα μήλο! Ένα βιβλίο που μειώνει τα βάρη και τα μεγέθη στην αντίληψη των παιδιών, αλλά βοηθά και τους γονείς να θυμηθούν και να κατανοήσουν την παιδική οπτική του κόσμου.

Ένα μήλο στο κεφάλι μου
Δημήτρης Μπασλάμ
εικονογράφηση: Χρύσω Χαραλάμπους
Εκδόσεις Πατάκη
40 σελ.
ISBN 978-618-07-1151-6
Τιμή €13,30