Δανάη Δάσκα: «Το μικρό ευχαριστώ»

Το βιβλίο της Δανάης Δάσκα Το μικρό ευχαριστώ, σε εικονογράφηση της Έλενας Τσαπρούνη, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος, αποτελεί ένα παραμύθι συναισθηματικής αγωγής, που απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας.

Κεντρικός ήρωας της ιστορίας είναι ο Άλεξ, ένα συνηθισμένο μικρό παιδί. Στο στόμα του ζουν το μεγάλο ΟΧΙ, το τεράστιο ΘΕΛΩ, το θεόρατο ΜΠΟΡΩ, το αόρατο ΓΙΑΤΙ και το μικρό ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ. Κάθε μέρα που ο Άλεξ ανοίγει το στόμα του, αυτά βγαίνουν για να μαζέψουν τροφή κι έτσι μεγαλώνουν. Αυτές οι λέξεις, όμως, σιγά-σιγά διογκώνονται και αρχίζουν να καταλαμβάνουν όλο τον χώρο στο σπίτι και στο μυαλό του. Όλες εκτός από το ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ που μένει πάντα μικρό, αδύναμο και παραμελημένο… Η κορύφωση της πλοκής έρχεται όταν ο Άλεξ συνειδητοποιεί ότι οι μεγάλες, απαιτητικές λέξεις δεν του προσφέρουν πραγματική ευτυχία και αποφασίζει να ανακαλύψει την κρυμμένη, μαγική δύναμη που κρύβει το μικρό «ευχαριστώ».

{jb_quote}Η ευγένεια μπορεί να ξεκινάει σιγανά, αλλά έχει τη δύναμη να ομορφύνει ολόκληρο τον κόσμο μας.{/jb_quote}

Προσωποποιώντας τις λέξεις και δίνοντάς τους υλική υπόσταση, η συγγραφέας καταφέρνει να κάνει απόλυτα κατανοητό και ορατό στα μάτια των μικρών παιδιών το ουσιαστικό τους νόημα. Με την αξιοποίηση των επιθέτων που τις συνοδεύουν, αναδεικνύει την αντίθεση που θέλει να τονίσει. Το «μεγάλο ΟΧΙ», το «τεράστιο ΘΕΛΩ» και το «θεόρατο ΜΠΟΡΩ» καταλαμβάνουν πολύ χώρο στην καθημερινότητα, δείχνοντας στα παιδιά πώς οι απαιτήσεις και ο εγωκεντρισμός τους μπορούν να «πνίξουν» τα πάντα γύρω τους, ενώ το ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ μένει μικρό, αντικατοπτρίζοντας το ότι είναι λάθος να θεωρούμε την ευγνωμοσύνη δεδομένη και τι συνέπειες έχει αυτό.

Η Δανάη Δάσκα δεν επιλέγει τυχαία τις συγκεκριμένες λέξεις· είναι αυτές που σχετίζονται με τα αναπτυξιακά ορόσημα της παιδικής ηλικίας, με τη φάση όπου στο λεξιλόγιο του παιδιού εγγράφεται και το στάδιο της ψυχολογικής ανάπτυξης που διανύει. Το «όχι» είναι η πρώτη λέξη με την οποία το παιδί οριοθετεί τον εαυτό του απέναντι στους ενήλικες, το «θέλω» αντιστοιχεί στη φάση που ο εγωκεντρισμός κυριαρχεί, το «μπορώ» αντιπροσωπεύει την ανάγκη του παιδιού να δοκιμάσει τις δυνάμεις του, να δείξει ότι μεγάλωσε και να αυτονομηθεί, ενώ το «γιατί» είναι το εργαλείο με το οποίο το παιδί εξερευνά τον κόσμο, αλλά και αμφισβητεί τους κανόνες των μεγάλων.

Οι λέξεις που επιλέγονται αντιστοιχούν ακριβώς στα στάδια ψυχολογικής ανάπτυξης ενός παιδιού 3-6 ετών. Η συγγραφέας δεν καταδικάζει αυτές τις λέξεις – αναγνωρίζει ότι είναι απαραίτητες για να χτίσει το παιδί την προσωπικότητά του. Αποδέχεται ότι τα παιδιά ξέρουν πολύ καλά να διεκδικούν, να ζητούν, να αυτονομούνται και να ρωτούν, αλλά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τι τους δίνει πραγματική χαρά. Το «ευχαριστώ» έρχεται σε πλήρη αντίθεση με όλες τις παραπάνω λέξεις· δεν είναι διεκδικητικό, δεν φωνάζει, δεν απαιτεί. Στρέφει την προσοχή του παιδιού από τον εαυτό του προς τους άλλους (γονείς, φίλους, φύση), διδάσκοντάς του ότι η ευγνωμοσύνη είναι μια εσωτερική στάση που πρέπει να καλλιεργηθεί συνειδητά, για να μη μείνει «μικρή και αόρατη».

Σημαντικό είναι, επίσης, το γεγονός ότι η Δάσκα παρουσιάζει τις λέξεις να μεγαλώνουν, να «τρέφονται» από το ίδιο το παιδί. Με αυτόν τον τρόπο δείχνει στους μικρούς αναγνώστες πως η συμπεριφορά μας λειτουργεί όπως κάθε ζωντανός οργανισμός: όποια «ταΐζεις», όποια δηλαδή επαναλαμβάνεις, αυτή κυριαρχεί στο τέλος και γίνεται στοιχείο του χαρακτήρα.

Καθώς ο μικρός πρωταγωνιστής στην πορεία της ιστορίας θα καταλάβει ότι «όσο πιο μεγάλο είναι το ευχαριστώ, τόσο πιο ευτυχισμένος νιώθει», η συγγραφέας μετατοπίζει το βλέμμα του παιδιού από την απόκτηση πραγμάτων (το καταναλωτικό «θέλω») και τις ματαιώσεις που αναπόφευκτα βιώνει, καθώς μεγαλώνει, στην εκτίμηση όσων ήδη έχει. Λέει στα παιδιά πως η ευγνωμοσύνη δεν είναι μια τυπική κοινωνική υποχρέωση, αλλά μια εσωτερική στάση ζωής. Η μεταμόρφωση του ήρωα –που, προφανώς, δεν είναι ένα «κακό» παιδί– έρχεται οργανικά μέσα από την ίδια την εμπειρία του, επιτρέποντας στον μικρό αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.

Η Έλενα Τσαπρούνη αφηγείται με τις εικόνες της τις λεπτομέρειες της ιστορίας. Η οπτικοποίηση των λέξεων ως χαρακτήρες μετατρέπει τις αφηρημένες λέξεις σε χειροπιαστά πλάσματα. Το «όχι», το «θέλω», το «γιατί» καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της σελίδας, κάνοντας το παιδί να νιώσει οπτικά το βάρος και την πίεση που ασκούν αυτές οι λέξεις στην καθημερινότητα. Το ίδιο το «ευχαριστώ» σχεδιάζεται αρχικά ως κάτι μικρό, κρυμμένο στις γωνίες της σελίδας. Η σταδιακή του μεταμόρφωση σε κάτι όμορφο και λαμπερό δίνει στα παιδιά μια ξεκάθαρη οπτική μεταφορά: η ευγένεια μπορεί να ξεκινάει σιγανά, αλλά έχει τη δύναμη να ομορφύνει ολόκληρο τον κόσμο μας. Με χρώματα έντονα, με αποχρώσεις που άλλοτε είναι πιο σκοτεινές κι άλλοτε πιο φωτεινές, αποδίδει τις συνέπειες της κυριαρχίας αυτών των λέξεων.

Η σύμπραξη κειμένου και εικόνας έχει ως αποτέλεσμα ένα εξαιρετικό εργαλείο για γονείς και εκπαιδευτικούς. Το μικρό ευχαριστώ καταφέρνει να εκλογικεύσει και να οπτικοποιήσει σύνθετες συναισθηματικές έννοιες, μετατρέποντας την ανάγνωση σε μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για συζήτηση γύρω από την ευγένεια, τον σεβασμό και την πραγματική χαρά.

Το μικρό ευχαριστώ
Δανάη Δάσκα
Εικονογράφηση: Έλενα Τσαπρούνη
Εκδόσεις Παπαδόπουλος
48 σελ.
ISBN 978-618-232-102-7
Τιμή €13,99