Blake Snyder: «Σώσε τη γάτα!»

Σώσε τη γάτα! ο τίτλος του βιβλίου του Μπλέικ Σνάιντερ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Δίαυλος – ο τίτλος αποτελεί και μια ιδιαίτερα σοφή συμβουλή προς τους επίδοξους σεναριογράφους. Γνωστός σεναριογράφος του Χόλιγουντ, ο συγγραφέας μοιράζεται γενναιόδωρα την πείρα του προκειμένου να βοηθήσει νέους αλλά και καταξιωμένους σεναριογράφους με ένα εγχειρίδιο που διαβάζεται ιδιαίτερα ευχάριστα, ανατρέχοντας σε πλήθος ταινιών.

H πρώτη συμβουλή που δίνει με ιδιαίτερα χαριτωμένο τρόπο είναι: «Σώσε τη γάτα» και αναδεικνύει τη σημασία τού να συμπαθήσει ο θεατής τους βασικούς ήρωες της ιστορίας,

ακόμα κι αν αυτοί διαθέτουν αρνητικά χαρακτηριστικά. Ο συγγραφέας μοιράζεται το σκεπτικό του με τον αναγνώστη, θέτοντας τα δικά του αξιώματα και ειδικό λεξιλόγιο. Όταν λοιπόν αναφέρεται στο δόγμα «Σώσε τη γάτα», ο αναγνώστης αναγνωρίζει αμέσως σε ποια αρχή αναφέρεται, όπως και όταν χρησιμοποιεί τη λέξη «αρχέγονο», μια λέξη που επαναλαμβάνεται συχνά στο βιβλίο. «Είναι η πυξίδα μου τόσο κατά τη συγγραφή όσο και στη φάση των διορθώσεων. Σε κάθε βήμα αναρωτιέμαι: Είναι Αρχέγονο; Είναι η ερώτηση-κλειδί... ισοδυναμεί με το να ρωτάς αν επικοινώνησες σε επίπεδο ενστίκτου με το κοινό». Στόχος μας, όπως ισχυρίζεται το βιβλίο, να μπορεί να κατανοήσει το βασικό νόημα κάθε άνθρωπος στον πλανήτη, αλλά και ο άνθρωπος του Νεάντερταλ.

Η μετάφραση έχει γίνει από τον Αντώνη Αραποστάθη, ο οποίος γράφει στο σημείωμά του για το βιβλίο ότι είναι το νούμερο ένα σε πωλήσεις εγχειρίδιο σεναρίου παγκοσμίως, τονίζοντας ότι «αποτελεί το βασικό εργαλείο των script doctors όλου του κόσμου». Στο προλογικό της σημείωμα, η Σίλα Χάναχαν Τέιλορ, σεναριογράφος με σημαντικές επιτυχίες και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο UCLA, ρωτάει χαριτολογώντας τον συγγραφέα: «Είσαι σίγουρος πως θέλεις να το δημοσιεύσεις αυτό; Ο ανταγωνισμός θα θεριέψει». Και έχει δίκιο, διότι διαβάζοντας κανείς το βιβλίο μπορεί να αποφύγει σημαντικά λάθη, μπορεί να γλιτώσει πολύτιμο χρόνο, μπορεί να έρθει πολύ πιο κοντά στην ολοκλήρωση ενός αξιόλογου σεναρίου, αλλά και να βρει τον τρόπο να το αξιοποιήσει μετά.

{jb_quote}Διαβάζοντας κανείς το βιβλίο μπορεί να αποφύγει σημαντικά λάθη, μπορεί να γλιτώσει πολύτιμο χρόνο, μπορεί να έρθει πολύ πιο κοντά στην ολοκλήρωση ενός αξιόλογου σεναρίου, αλλά και να βρει τον τρόπο να το αξιοποιήσει μετά.{/jb_quote}

Οι ευφάνταστοι τίτλοι των κεφαλαίων ουσιαστικά αποτελούν τις βασικές αρχές της συγγραφής σεναρίου που προτείνει ο συγγραφέας. Κατ’ αρχάς, αναρωτιέται: «Περί τίνος πρόκειται;». Η βασική απλή ερώτηση στην οποία θα πρέπει να μπορεί να απαντήσει ο επίδοξος σεναριογράφος: «Το νόμισμα του βασιλείου του Χόλιγουντ είναι το καλό Περί τίνος πρόκειται». Από την αρχή, λοιπόν, μπορεί ο επίδοξος συγγραφέας να συνειδητοποιήσει αν υπάρχει ιστορία κι αν αυτή έχει ενδιαφέρον για κάποιον άλλον εκτός από τον ίδιο. Θα πρέπει να μπορείς να μιλήσεις για την ιδέα σου σε μια γραμμή, συμβουλεύει ο συγγραφέας: «Η Λογκλάιν είναι σαν εξώφυλλο βιβλίου. Αν είναι καλό, σε προκαλεί να το ανοίξεις αμέσως, να δεις τι γράφει». Από την αρχή μπορεί να εντοπίσει και αυτός που έχει γράψει την ιστορία, αλλά και αυτός που τη διαβάζει, αν έχει ενδιαφέρον.

Ζώντας και δουλεύοντας στο Χόλιγουντ, ο Μπλέικ Σνάιντερ μεταφέρει προσωπικές του ιστορίες για το πώς έγραψε, διόρθωσε, απέρριψε ο ίδιος σενάρια. Συγχρόνως κάνει αναφορές σε έργα συναδέλφων, τα οποία έχουν ήδη παιχτεί στις κινηματογραφικές αίθουσες και μπορεί να διαπιστώσει και ο ίδιος ο αναγνώστης σε τι αναφέρεται, έχοντας τη δυνατότητα να δει τις ταινίες. Με χιούμορ αναφέρεται επίσης στα λάθη που μπορούν να γίνουν στη συγγραφή μιας ταινίας, ένα από τα οποία είναι οι γενικόλογοι τίτλοι, οι οποίοι «σκοτώνουν οποιαδήποτε πρόθεση μπορεί να έχει κανείς να πληρώσει 10 δολάρια για εισιτήριο».

Χρήσιμος ο χωρισμός των ταινιών σε κατηγορίες, καθώς θα πρέπει να ξέρεις σε ποια κατηγορία εντάσσεται η ταινία που θέλεις να δημιουργήσεις, μια και κάθε κατηγορία υπόκειται στους δικούς της βασικούς κανόνες.

Απαραίτητες και οι τεχνικές συμβουλές, όπως πάρε έναν πίνακα, χρησιμοποίησε καρτέλες, κωδικοποίησε τις ιστορίες των χαρακτήρων σου χρωματικά. Συμβουλές απλές που, αν ακολουθηθούν, θα αποτρέψουν αδυναμίες στην ιστορία. Απαιτείται ακριβής σχεδιασμός, αφού όπως αναφέρει: «Οι ιστορίες είναι αριστοτεχνικά ελβετικά ρολόγια συναισθημάτων».

Σοβαρό αλλά και αστείο το βιβλίο, μας προτρέπει με παραδείγματα ταινιών να αποφύγουμε τη «διπλή αρλούμπα», έναν νόμο που παραβιάζεται όμως διαρκώς. Ο συγγραφέας ψέγει τον σεναριογράφο που θα αγνοήσει αυτόν τον κανόνα: «Δοκιμάζεις την προθυμία μου να σου επιτρέψω να με πείσεις. Γκρεμίζεις την αληθοφάνεια του κόσμου στον οποίο μου ζητάς να βυθιστώ».

Προτρέπει τους σεναριογράφους να δίνουν Ιδιαίτερη σημασία στους ήρωες, φανερώνοντας τα προβλήματα των αδρανών ηρώων. «Τα σενάρια με Αδρανείς ήρωες έχουν λιγότερη ζωντάνια από φιλέτο σολομού στο πιάτο». Αγαπημένη επίσης συμβουλή: «Κάνε τον κακό χειρότερο», ένας τρόπος να φανεί συγχρόνως ακόμα καλύτερος ο καλός. Όπως αναφέρει, στόχος της ιστορίας είναι να δημιουργηθεί μια συναισθηματική εμπειρία, τονίζοντας ότι μια καλή ταινία εξαντλεί την γκάμα των συναισθημάτων.

«Χαίρετε, τι κάνετε, καλά ευχαριστώ» το υποκεφάλαιο που μας θυμίζει πόσο βαρετοί είναι οι φτωχοί διάλογοι και παρουσιάζει το τεστ εντοπισμού κακού διαλόγου.

Το κάθε κεφάλαιο ολοκληρώνεται με ανακεφαλαίωση, όπου μπορεί ο αναγνώστης να ανατρέξει για να θυμηθεί όταν χρειαστεί ορισμένες από τις συμβουλές, αλλά και διευκολύνεται κατά τη συγγραφή, ελέγχοντας αν έχουν τηρηθεί οι βασικοί κανόνες. Ακολουθούν ασκήσεις σαν παιχνίδια που θα μπορούσε να κάνει κανείς μόνος του ή διασκεδάζοντας με παρέα. Το βιβλίο ολοκληρώνεται με Γλωσσάριο, που αποτελεί ουσιαστικά μια γενική ανακεφαλαίωση των βασικότερων νόμων για τη συγγραφή σεναρίου που έχουν διατυπωθεί.

Ο συγγραφέας απευθύνεται στον αναγνώστη του στο δεύτερο ενικό πρόσωπο, αναγνωρίζοντας πολλές από τις σκέψεις του καθώς διαβάζει τις συμβουλές του, αλλά και τη διάθεσή του συχνά να τις παρακάμψει. «Οι υπέροχες ιδέες που φλέγονταν στη φαντασία σου είναι τελικά λιγότερο σπουδαίες απ’ όσο νόμιζες... Αν θες να δεις τις εκπληκτικές σκηνές σου να ζωντανεύουν –να έχουν λόγο να ζωντανέψουν– χρειάζεται δουλειά».

Ο Μπλέικ Σνάιντερ δίνει συμβουλές και για το πώς θα βρεις ατζέντη, πώς μπορείς να δεις το σενάριό σου στην οθόνη, συμβουλές βέβαια που αφορούν περισσότερο την αγορά του Χόλιγουντ και λιγότερο την ελληνική αγορά. Ο αναγνώστης όμως του βιβλίου μπορεί να ονειρευτεί το σενάριό του να αγοραστεί από οποιοδήποτε στούντιο, οπουδήποτε στον κόσμο, κι αν ξέρει τι θα έπρεπε να κάνει για την αγορά του Χόλιγουντ, ίσως στην ελληνική αγορά τα πράγματα να αποδειχτούν πιο εύκολα. Το βιβλίο κυκλοφόρησε πρόσφατα στην Ελλάδα, γράφτηκε όμως το 2005 και, δεδομένου ότι μιλάει για τις βασικές αρχές κάθε ιστορίας, αποτελεί ένα διαχρονικό ανάγνωσμα.

Παρότι το βιβλίο μιλάει για τον κινηματογράφο, αποτελεί χρήσιμο εργαλείο και για όσους γράφουν μυθοπλασία, όπως και για όσους κρίνουν ιστορίες. Αρκεί κανείς να ανατρέξει στους βασικούς άξονες, για να διαπιστώσει εάν η ιστορία που έχει μπροστά του πληροί τα βασικά κριτήρια. Και είτε να την απορρίψει, αν βρίσκεται από την πλευρά του κριτή, είτε να τη διορθώσει, εάν βρίσκεται από την πλευρά του δημιουργού.

Σημειωτέον ότι θα γίνει παρουσίαση του βιβλίου στο πλαίσιο του 53ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως, το Σάββατο 20 Σεπτεμβρίου 2025, ώρα 19:30-20:30, στη σκηνή «Μίκης Θεοδωράκης».

Σώσε τη γάτα!
Το τελευταίο βιβλίο για το σενάριο που θα σου χρειαστεί
Blake Snyder
μετάφραση: Αντώνιος Αραποστάθης
Δίαυλος
240 σελ.
ISBN 978-960-531-515-3
Τιμή €17,00