Ανδρονίκη Δημητριάδου: «Δ-ούριος άνεμος»

Η ποιητική συλλογή της Ανδρονίκης Δημητριάδου πλέει στον ουρανό και στη θάλασσα, μα ο άνεμος δεν είναι ούριος. Τιθασεύει το κορμί τα συναισθήματα που γεννά τούτο το ταξίδι σε χώρες κάθε άλλο παρά ακύμαντες. Ταξίδι ζωής και θανάτου. Ταξίδι μέσα στον χρόνο, πέρα από τον χρόνο, παρά τον χρόνο. Γι’ αυτό και το δώδεκα είναι το νούμερό του. Δώδεκα τα ποιήματα στην πρώτη ενότητα, δώδεκα και στη δεύτερη. Όσοι οι μήνες του χρόνου.

Ο χρόνος αμείλικτος. Αγριεύει και σκορπά πόνο, παίζει με την ποιήτρια, παίζει με τη ζωή της. Ζωή με πληγές από την πρώτη ώρα, όπου οι θάλασσες οι αυγουστιάτικες

περιθάλπουν την ελπίδα, μήνα Σεπτέμβρη, μήνα δεκτικό, αίσιο, όπου τα όνειρα ταξιδεύουν με άνεμο ούριο, βγαίνουν αληθινά, μέχρι το τέλος του χρόνου, όπου ο Αύγουστος πλησιάζει αμείλικτος και η ποιήτρια παίζει καστανιέτες με τις μασέλες των προγόνων. Τα συναπαντήματα λειψά σε τούτο το ταξίδι. Λυγίζουν κάτω απ’ το βάρος των καρπών της αδιαφορίας. Ακόμα κι ο έρωτας δεν μοιάζει ελπιδοφόρος. Δεκεμβριάτικος, χειμωνιάτικος, στέφεται από έναν ήλιο παράφρονα, κομματιάζεται και η ποιήτρια φτύνει τα κομμάτια του κατάμουτρα στον καθρέφτη.

Οι εικόνες ζοφερές. Οι μέρες σάπιες, νωθρές, το κορμί έρμαιο των βαράθρων της θλίψης, εξοκέλλει σε ξερονήσι. Σαν άλλος Οδυσσέας στο νησί της Κίρκης, μαγεύεται και προσπαθεί να σωθεί, να ξεφύγει, να λύσει τα μάγια που κρατούν το σώμα αγέλαστο με χαλίκια κάτω απ’ το δέρμα, σώμα που κατοικεί σε σπίτια όπου τα παράθυρα ξέμειναν από φως.

Αναμενόμενη η σύγκρουση –μετωπική– με τον χάρο. Τον χάρο που αγέλαστος κραδαίνει απειλητικά το δρεπάνι στο χέρι, με φωνή που ασθμαίνει βαριά. Φιγούρα χειμωνιάτικη, σκοτεινή, παρότι η συνάντηση γίνεται μήνα Ιούνιο. Μοιάζει σαν γέρος μοναχός με το κεφάλι καλυμμένο. Γιατί καλύπτει το κεφάλι, αναρωτιέται η ποιήτρια. Κι αποφαίνεται: Για να μη δω τα μάτια του, όταν θα με φιλά. Το φιλί προδοτικό σαν του Ιούδα. Και η απόκρυψη της ματιάς; Άραγε από ενοχή; Ή –σε μια απροσδόκητη επίδειξη ευαισθησίας– στόχος είναι να προστατέψει το θύμα του από το άγριο θέαμα που θα αντικρίσει, τη θέαση του επέκεινα;

{jb_quote}Ο λόγος βρίθει από μεταφορές που φιλοσοφούν, ανατρέπουν, προβληματίζουν ή απλώς ειρωνεύονται. Ή ίσως ειρωνεύονται έτσι κι αλλιώς, φιλοσοφώντας, ανατρέποντας, προβληματίζοντας.{/jb_quote}

Κι ενώ ο Ιούνης καλπάζει έτσι ζοφερός, έρχεται ο Ιούλης με την απαίτηση της ζωής. Όχι παράκληση, όχι ικεσία, μα απαίτηση: Δεν θα σιωπήσω. Δεν γεννήθηκε ακόμα η θάλασσα που θα με ταξιδέψει, κραυγάζει η ποιήτρια, καθώς ξυπόλυτη κινά για την κορυφή. Κορυφή βουνού, κορυφή ζωής. Και μέσα σε όλα, στον ζόφο, στην οδύνη, το «κατηγορώ» δριμύ. Για τους προγόνους που με μασέλες γεροντικές ροκάνισαν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Για όλους εκείνους τους κότσυφες –σύμβολο αχαμνού μη πετάμενου πουλιού– που δεσποτικά την κρατούν δέσμια. Και πόσο γλαφυρή η μεταφορά:

Κάθε που ξημερώνει,
μουσκεύω πρόσφορα στο αίμα.
Κάθε που βραδιάζει
τα σερβίρω πάνω σε δίσκο μονόφθαλμο.

Η διακειμενικότητα μπλέκεται μες στις ρωγμές των στίχων. Οι συνειρμοί πολλοί, με ρόλο διάστικτο, δημιουργούν έντονη εικονοποιία, που δίνει έμφαση στο συναίσθημα, έμφαση στο άχθος που κουβαλά το κορμί. Αναφορές στον κλασικό ελληνικό κινηματογράφο, με τον Αστραπόγιαννο να ακούει κρυμμένος στα βράχια τις κραυγές της ποιήτριας. Οι βιβλικές αναφορές διάσπαρτες. Παρελαύνουν, μες στο ταξίδι αυτό στον χρόνο, καμπάνες, ψαλμωδίες, το κράτημα του ίσου, η προδοσία του Ιούδα. Ο Χριστός μουσκεύει αντί για σφουγγάρι πρόσφορα στο αίμα, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος σερβίρει κεφαλή επί πινάκι, οι βάτοι οι καιόμενες αυτοαναφλέγονται – και πώς να σωθείς από ένα αρνητικό θαύμα; Μα η πιο έντονη βιβλική αναφορά –έμμεση αλλά τόσο ισχυρή– η συγχώρεση. Οι πρόγονοι –προδότες-θύτες– ροκάνισαν τις μέρες της, μα η ποιήτρια θα τους προσφέρει ένα πηγάδι να ξεδιψούν κάθε τόσο, μήνα Αύγουστο. Ή μήπως, σαν τον Χριστό, προσφέρει σώμα κι αίμα, προσφορά στην –φαύλη– ανθρωπότητα;

Ο πόνος μέσα στον χρόνο τραχύς. Μα μέσα από τον πόνο –ή παρά τον πόνο– έρχεται η κάθαρση. Κηδεύει τις σάπιες μέρες κάτω από μια κυδωνιά, φτιάχνει λικέρ για το μνημόσυνο, να το πιούμε όταν θυμόμαστε, μας λέει με μια δόση μαύρου χιούμορ και ελαφριάς μελαγχολίας. Μέσα όμως από τον πόνο –ή παρά τον πόνο–, γεμάτη θάρρος και θράσος φωνάζει, κραυγάζει, δηλώνει αποφασιστικά πως θα νικήσει. Με φράσεις όπως: θα πληρώσω την κλήση, θα του ρίξω μια κλοτσιά στα αχαμνά και θα το βάλω να παίξει, μα κυρίως με κείνο το: Δεν θα σιωπήσω. Δεν γεννήθηκε ακόμα η θάλασσα που θα με ταξιδέψει, δηλώνει η ποιήτρια την απόφασή της για ζωή, μια κραυγή-προτροπή στον εαυτό της, κάτι σαν το: «Do not go gentle into that good night» του Ντίλαν Τόμας.

Η αγάπη για τη φύση εμφανής και στις δύο ενότητες. Μα στη δεύτερη ενότητα, σε αντίθεση με την πρώτη, το πρόσημο είναι θετικό. Ήδη ο τίτλος της ενότητας είναι δηλωτικός μιας αισιόδοξης ματιάς: Του ουρανού και της θάλασσας. Εδώ η φύση αναπνέει. Ροδόφυλλα, μη με λησμόνει, το ποτάμι της άνοιξης, η θάλασσα η αργυρόχρωμη, αγριόχηνες, αστέρια και σώματα του ουρανού (ήλιος, σελήνη, Πούλια, Αυγερινός) δίνουν ζωή στην ποιήτρια, δίνουν πνοή σε σώμα και ψυχή. Εδώ η φύση, μέσα από τον πόνο, παρά τον πόνο, πολεμά για τη ζωή.

Οι αναφορές στην αρχαιότητα τονίζουν εμφατικά την αντίθεση-αντίφαση-δίλημμα μεταξύ καλού και κακού, μεταξύ ζωής και θανάτου, στοχεύοντας στο μέτρο: ο πόνος, το κακό, πολεμάται μα υπάρχει. Το εναρκτήριο ποίημα της δεύτερης ενότητας χαρακτηριστικό:

Έκοψα ένα ροδόφυλλο
κι έκανα βαρκάδα
στο ποτάμι της άνοιξης.
Κανείς δε μου ’πε
πως θα ’βρισκα
τις πόρτες του Άδη
μισάνοιχτες.

Το άχθος εμφανές. Τα ακροδάχτυλά μου κέρινα ειδώλια, λέει η ποιήτρια. Το ξύλινο κατάρτι όπου ανεβαίνει γίνεται σταυρός ακάνθινος. Μα ο μόχθος διαρκής. Δαμάζει τα κύματα, ξεχνιέται σε μια βουνοκορφή να μελετά τον ορίζοντα, αγναντεύει γαλαξίες αδιάβατους κι απόκρημνες όχθες αμάραντες. Μα το ερωτηματικό παραμένει διακαές: Πώς ξεγλίστρησε το κοχύλι μέσα από τα πήλινα χέρια μου; Ο λόγος βρίθει από μεταφορές που φιλοσοφούν, ανατρέπουν, προβληματίζουν ή απλώς ειρωνεύονται. Ή ίσως ειρωνεύονται έτσι κι αλλιώς, φιλοσοφώντας, ανατρέποντας, προβληματίζοντας:

Χαιρετώ
έναν ήλιο αλαζόνα
και μια θάλασσα
αργυρόχρωμη.
Ποτέ τόσο μέταλλο
δεν χύθηκε
για τη σωτηρία
της Γης

Στο 10ο ποίημα της δεύτερης ενότητας ανατρέπονται οι αρχικές ή οι αναμενόμενες σημασίες των λέξεων και η αντιστροφή της γνωστής ρήσης στο τέλος ξαφνιάζει. Στέφει το ποίημα με μια δόση μελαγχολικής ειρωνείας:

Μη με λησμόνει.
Κολυμπώ
ανάμεσα σε ρείκια
και θημωνιές.
Αν δεν με βλέπεις
δεν σημαίνει ότι υπάρχω.

Σε αυτές τις πινελιές μελαγχολίας και ειρωνείας, έρχονται οι αναφορές στην αρχαιότητα και διαχέουν φως ιλαρό στον λόγο. Τα όλο πάθος και ζωή αρχαία, μυθικά και άλλα σύμβολα έχουν κι έναν άλλο ρόλο. Κάνουν να μοιάζει ο πόνος περασμένος, διυλισμένος μέσα από μια φιλοσοφική ενατένιση κι ίσως, σε τελική ανάλυση, νικημένος. Για να καταλήξει η συλλογή με το 12ο ελπιδοφόρο ποίημα:

Βαδίζω
πάνω στα κύματα
αγέρωχο άτι
το βλέμμα
σπαθίζει τον άνεμο.
Θέλω να μάθω
πού ανθίζουν
οι στεναγμοί.

Γλυκόπικρη η συλλογή της Ανδρονίκης Δημητριάδου. Αντιπαραβάλλει στον πόνο, στο άχθος, στον θάνατο, την αγάπη για ζωή, την αγάπη για τη φύση, κραδαίνοντας αρχαία σύμβολα, θεότητες και μύθους (Πούλια, Αυγερινό, Σελήνη, Ήλιο, Ήρα και Άρη σε αντίθεση), κουβαλά πάνω της τη μητέρα-φύση. Κι όσο κι αν οι πόρτες του Άδη χάσκουν μισάνοιχτες, όσο κι αν οι οιωνοί είναι κακοί πως θα ’ρθουν χειμώνες αγέραστοι, όσο κι αν ο χρόνος στάθηκε αμείλικτος κι ο Χάρος ήρθε απρόσκλητος, αγέλαστος, με φιλί προδοτικό, το μήνυμα είναι σαφές: η ποιήτρια δεν παραιτείται. Βαδίζει, αγέρωχο άτι, πάνω στα κύματα. Λατρεύει τη φύση, το σύμπαν, μελετά τις εποχές, τις καλεί σύμμαχο στον αγώνα της. Και διαμηνύει σε ώτα ευήκοα:

Δεν θα σιωπήσω.
Δεν γεννήθηκε ακόμα
η θάλασσα που θα με ταξιδέψει

Ας της ευχηθούμε να μη σιωπήσει ποτέ και να μας χαρίσει με την πένα της πολλά ακόμη έργα, στο ύφος και στο ύψος της ποιητικής συλλογής Δ-ούριος άνεμος. Γιατί η τέχνη της ποίησης πρέπει να θεραπεύεται από άξιους θιασώτες, όπως η Ανδρονίκη Δημητριάδου.

[Η Χριστίνα Γεωργιάδου είναι ποιήτρια.]

Δ-ούριος άνεμος
του ουρανού και της θάλασσας
Ανδρονίκη Δημητριάδου
Εκδόσεις Βακχικόν
38 σελ.
ISBN 978-618-231-197-4
Τιμή 10,60€