Stefano Massini: «Ladies Football Club»

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και ανατρεπτικά της πάγιας ιστορικής γνώσης αλλά και των στερεοτύπων για τα δύο φύλα βιβλία που κυκλοφόρησαν το τελευταίο διάστημα είναι αυτό του Ιταλού συγγραφέα Stefano Massini, Ladies football club, που μεταπλάθει λογοτεχνικά μια υποφωτισμένη ή, καλύτερα, άγνωστη πλευρά του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, του πρώτου πολέμου που σφράγισε κατά τρόπο ανεξίτηλα τραγικό την ιστορία της ανθρωπότητας. Το βιβλίο, που είναι βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα, συγκροτείται από δώδεκα κεφάλαια μέσα στα οποία

εκτυλίσσονται οι ιστορίες έντεκα γυναικών που ανακαλύπτουν το κοινό τους ενδιαφέρον για το ποδόσφαιρο και εναποθέτουν εκεί τον πυρήνα της ζωής τους. Πρόκειται για εργάτριες σε ένα εργοστάσιο που κατασκευάζει βόμβες και που απασχολεί γυναικείο εργατικό δυναμικό, ακριβώς επειδή οι άντρες βρίσκονται στα μέτωπα του πολέμου. Η ιστορία είναι τοποθετημένη στη βιομηχανική Αγγλία των αρχών του 20ού αιώνα, τη χώρα που ενεπλάκη ενεργά στην παγκόσμια σύρραξη με τις ανάλογες και γι’ αυτή συνέπειες και η οποία υπήρξε η μήτρα του γυναικείου ποδοσφαίρου όπως αυτό ξεκίνησε, τυχαία, ευκαιριακά, από τις γυναίκες αυτές που δημιούργησαν την εν λόγω ερασιτεχνική ομάδα.

Το βιβλίο παρουσιάζει ενδιαφέρον για πολλούς λόγους, κυρίως όμως για την προέλευσή του από το έδαφος της αλήθειας, από την πραγματική ζωή και τους ανθρώπους της, παρόλο που μοιάζει προϊόν μυθοπλασίας. Γιατί εύκολα και εύλογα θα μπορούσε να θεωρήσει κάποιος ότι η ιδέα της γυναικείας ομάδας ποδοσφαίρου, και μάλιστα εν μέσω πολέμου, συνελήφθη και έγινε αντικείμενο λογοτεχνικής επεξεργασίας πάνω στη βάση της βούλησης του συγγραφέα να μιλήσει καταδικαστικά για τον πόλεμο, να αναδείξει τις χαρές της ειρήνης και να καταφέρει ένα γερό πλήγμα σε όσους την υπονομεύουν και την καταργούν. Ωστόσο, όπως συχνά συμβαίνει, υπάρχουν στιγμές που η ζωή λειτουργεί σαν την τέχνη, που γεννά και ανατρέφει τις πιο ωραίες ιδέες, τις πιο εμπνευσμένες πράξεις. Μια τέτοια πράξη διασώζεται εδώ, μια κατάφαση στην ειρήνη και μια άρνηση στον πόλεμο και, μάλιστα, μέσα από έναν δρόμο που συνδυάζει και τις δύο αυτές εκδηλώσεις της ανθρώπινης φύσης σε ένα ενιαίο, αξεχώριστο σύνολο. Γιατί το ποδόσφαιρο, ως άθλημα, έχει την ιδιότητα να απορροφά και να μετουσιώνει την επιθετική διάθεση του ανθρώπου, την ορμή και το ένστικτο εκείνο που τον οδηγεί σε εχθρικές κινήσεις και συμπεριφορές, σε κάτι το οποίο χωρίς να έχει απολέσει την αγωνιστική του διάσταση είναι προϊόν και έκφανση της ειρηνικής συμβίωσης μεταξύ των ανθρώπων. Από αυτή την άποψη, το βιβλίο έρχεται για να εξισορροπήσει τη σκληρή εντύπωση που θέλει τον άνθρωπο εφευρετικό, δυναμικό, ενεργητικό μόνο προς την κατεύθυνση του κακού. Η ιστορία αυτή των γυναικών αποδεικνύει ότι η ανθρώπινη φύση διαθέτει ένα είδος μηχανισμού, ο οποίος λειτουργεί αφυπνιστικά και διεγερτικά όταν η συνθήκη της ζωής γίνεται απειλητική για την ίδια την ύπαρξη.

{jb_quote}Δίδαγμα και πρότυπο για όσους αναζητούν τον τρόπο για την ανθρωπότητα να υπάρξει διαφορετικά, χωρίς πόλεμο, χωρίς διχασμό, χωρίς σφαίρες που σκοτώνουν αλλά που γίνονται, ως μπάλες πια, μέσο και εργαλείο αποφόρτισης, διασκέδασης και, το κυριότερο, αρμονικής συνύπαρξης.{/jb_quote}

Με κέντρο τις γυναίκες αυτές, λοιπόν, και τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασαν αυθόρμητα και παρορμητικά απέναντι στην καθημερινότητά τους, που τις ήθελε καταδικασμένες να τροφοδοτούν και να συντηρούν τον πόλεμο, μπορεί κάποιος να αποτολμήσει μια μακρινή σύνδεση με ένα από τα πιο ωραία και ευφάνταστα έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, το πιο αντιπολεμικό ίσως δημιούργημα που γέννησε ο Πελοποννησιακός πόλεμος (431 π. Χ. – 404 π. Χ.), η ένοπλη διαμάχη ανάμεσα σε Αθηναίους και Σπαρτιάτες: Πρόκειται για τη σπαρταριστή και ευθύβολη κωμωδία του Αριστοφάνη Λυσιστράτη, που έχει θέμα της την ανάληψη πρωτοβουλίας από τις γυναίκες προκειμένου να σταματήσει ο πόλεμος. Οι Αθηναίες, συγκεκριμένα, αποφασίζουν ερωτική αποχή μέχρι να αναγκαστούν οι άντρες να σταματήσουν τις εχθροπραξίες και με τον τρόπο αυτό παίρνουν και οι ίδιες θέση απέναντι στην ιστορική στιγμή και συγκυρία με έναν τρόπο ιδιαίτερα πρωτότυπο και συγκινητικό. Στο ίδιο κλίμα και η ιστορία που μεταπλάθει λογοτεχνικά ο Massini αναδεικνύει τη δύναμη και την εφευρετικότητα των γυναικών να προσφέρουν εναλλακτικές και να ανοίγουν νέους δρόμους εκεί που οι παλιοί και δοκιμασμένοι οδηγούν σε αδιέξοδο.

Πέρα όμως από το θέμα που είναι από μόνο του ιδιαίτερα ελκυστικό, είναι και η μορφή που δίνει ο συγγραφέας σε καθεμιά από τις εξιστορήσεις του που παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς τις κάνει να ακροβατούν ανάμεσα στο ποίημα και το πεζό. Για την ακρίβεια, η αίσθηση που αποκομίζει κάποιος είναι ότι βρίσκεται μέσα σε περιβάλλον πεζογραφίας, μέσα σε μια αφήγηση που, όμως, προσφέρεται σε στίχους. Οι λόγοι της επιλογής αυτής μπορεί να είναι πολλοί, ο βασικότερος όμως ίσως έχει να κάνει με τη βούληση του συγγραφέα να απομακρύνει το έργο του από την πραγματικότητα και την αλήθεια, από τη δέσμευσή του στην ιστορική συγκυρία και στιγμή, έτσι ώστε αυτό να μπορέσει να αποκτήσει αντιπροσωπευτικότητα και να λειτουργήσει όπως μόνο η τέχνη μπορεί να λειτουργεί, δηλαδή ενδεικτικά, καθολικά, παραδειγματικά. Ο στίχος βοηθάει σημαντικά προς αυτή την κατεύθυνση, γιατί προικίζει το κείμενο με αυτή την αφαιρετικότητα που απαιτείται προκειμένου ο αναγνώστης να αναχθεί στο γενικό και να αντιληφθεί την ισχύ και την εφαρμογή όσων εκτυλίσσονται μέσα στο βιβλίο σε κάθε συγκυρία και κάθε στιγμή. Έτσι και το παράδειγμα αυτό των γυναικών γίνεται δίδαγμα και πρότυπο για όσους αναζητούν τον τρόπο για την ανθρωπότητα να υπάρξει διαφορετικά, χωρίς πόλεμο, χωρίς διχασμό, χωρίς σφαίρες που σκοτώνουν αλλά που γίνονται, ως μπάλες πια, μέσο και εργαλείο αποφόρτισης, διασκέδασης και, το κυριότερο, αρμονικής συνύπαρξης.

Ladies Football Club
11 γυναίκες γράφουν ιστορία
Stefano Massini
μετάφραση: Νίκος Γ. Λεμονής
Δίαυλος
162 σελ.
ISBN 978-960-531-490-3
Τιμή €10,00