Rene Karabash: «Ορκισμένη»

Το μυθιστόρημα Ορκισμένη της Ρενέ Καραμπάς έρχεται να ρίξει φως σε μια σκοτεινή, συχνά αποσιωπημένη πτυχή της βαλκανικής ιστορίας: τις λεγόμενες «ορκισμένες παρθένες», γυναίκες που αρνήθηκαν τη θηλυκή τους ταυτότητα για να επιβιώσουν σε ένα σύστημα θεμελιωδώς άδικο. Η συγγραφέας, μέσα από μια πολύ συγκινητική, πειραματική και βαθιά πολιτική αφήγηση, ξεδιπλώνει μια ιστορία εσωτερικής δύναμης, καταπιεσμένης ταυτότητας και μιας αγάπης που γεννιέται στο πιο ασφυκτικό πλαίσιο.

Η ηρωίδα της, που επιλέγει να γίνει

«ορκισμένη» για να αναλάβει τον ρόλο του προστάτη της οικογένειάς της, εισέρχεται σε ένα τραγικά παράδοξο καθεστώς: αποχαιρετά τη γυναικεία της φύση, αποποιείται τη σεξουαλική της ελευθερία και ακολουθεί τους κανόνες ενός άγραφου αλλά πανίσχυρου νόμου, του Κανούν. Δεν πρόκειται όμως για μια απλή μεταμφίεση ή έναν κοινωνικό συμβιβασμό, αλλά για μια υπαρξιακή μεταμόρφωση που θέτει σε κίνδυνο την ίδια της την ψυχή.

Η Καραμπάς γράφει με τόλμη και λυρικότητα. Δεν χαρίζεται στην ωραιοποίηση, ούτε πέφτει στην παγίδα της καταγγελτικής αφήγησης. Επιλέγει μια αφήγηση που πλέκεται σχεδόν σαν ύμνος, σκληρός, συγκρατημένος, γεμάτος σιωπές, για την αγάπη, τη μοναξιά και τον εγκλωβισμό. Χρησιμοποιώντας σπαράγματα εσωτερικού μονολόγου, ποιητικά τοπία και έναν ρυθμό που θυμίζει προφορική παράδοση, χτίζει έναν κόσμο τόσο κοντινό, μα συνάμα τόσο ξεχασμένο από τη σύγχρονη συλλογική μας συνείδηση.

{jb_quote}Ακόμα και στις πιο συντηρητικές γωνιές του κόσμου, η ανθρώπινη ανάγκη για αγάπη και ελευθερία δεν σιωπά. Μπορεί να ορκίζεται σιωπή, αλλά πάντα κάποια στιγμή βρίσκει τον τρόπο να ακουστεί.{/jb_quote}

Η θεματολογία της είναι απολύτως επίκαιρη. Σε μια εποχή που τα δικαιώματα φύλου και σεξουαλικής ταυτότητας βρίσκονται στο προσκήνιο, η Ορκισμένη υπενθυμίζει πως η μάχη αυτή δεν είναι προνόμιο της Δύσης, ούτε υπόθεση των τελευταίων δεκαετιών. Είναι βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη ανάγκη για επιβίωση, αναγνώριση και ελευθερία. Η ηρωίδα της δεν διεκδικεί μόνο μια θέση στον κόσμο, διεκδικεί την ίδια την ύπαρξή της.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η αντίστιξη ανάμεσα στον άτεγκτο, σχεδόν αρχαιοπρεπή χαρακτήρα του Κανούν και την εσωτερική ρευστότητα της ταυτότητας της πρωταγωνίστριας. Το γεγονός ότι η κοινωνία αποδέχεται, υπό όρους, αυτή τη «μετάβαση» φύλου, αρκεί να τη συνοδεύει ο όρκος της παρθενίας, απογυμνώνει το φύλο από κάθε έννοια αυθεντικότητας και το μετατρέπει σε μια συμβατική μάσκα κοινωνικής επιβίωσης.

Η Καραμπάς, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο φύλο και την ταυτότητα. Στον καμβά της ιστορίας της συνυφαίνονται ζητήματα οικογενειακού καθήκοντος, προσωπικής θυσίας, ερωτικής επιθυμίας και φυλετικής τιμής. Η γλώσσα της είναι εξαιρετικά προσεγμένη, με εικονοποιία υψηλής αισθητικής και συναισθηματικό βάθος. Ο λόγος της δεν είναι ρητορικός ούτε διανοουμενίστικος· είναι ειλικρινής, συχνά ψιθυριστός, γεμάτος μελαγχολία αλλά και αγωνία.

Η Ορκισμένη είναι ένα μυθιστόρημα που ακουμπά τον αναγνώστη βαθιά, όχι μόνο γιατί μιλά για μια πραγματικότητα φρικτά οικεία σε πολλές γυναίκες, αλλά γιατί μιλά για την πάλη κάθε ανθρώπου να αγαπήσει και να αγαπηθεί, ενάντια σε κάθε μορφή καταστολής. Είναι επίσης ένα έργο που τιμά τη λογοτεχνική παράδοση των Βαλκανίων, αλλά ταυτόχρονα τολμά να συνομιλήσει με τη σύγχρονη κουίρ σκέψη και τη φεμινιστική θεωρία χωρίς διδακτισμούς.

Η ιστορία της «ορκισμένης» δεν είναι ένας εξωτισμός από τα ορεινά χωριά της Αλβανίας. Είναι μια ανθρώπινη τραγωδία που μετατρέπεται, μέσα από τη λογοτεχνία, σε ένα βαθύτατα πολιτικό και υπαρξιακό ερώτημα. Ποιο τίμημα είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε για να γίνουμε αποδεκτοί; Και μέχρι πότε θα απαιτείται από τις γυναίκες να αποποιούνται τον εαυτό τους, για να αποκτήσουν φωνή;

Το μυθιστόρημα της Ρενέ Καραμπάς είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα αναγνώσματα της χρονιάς, ένα έργο που αξίζει να διαβαστεί, να συζητηθεί και να μείνει. Γιατί ακόμα και στις πιο συντηρητικές γωνιές του κόσμου, η ανθρώπινη ανάγκη για αγάπη και ελευθερία δεν σιωπά. Μπορεί να ορκίζεται σιωπή, αλλά πάντα κάποια στιγμή βρίσκει τον τρόπο να ακουστεί.

Σημειωτέον ότι η συγγραφέας θα βρίσκεται στην Αθήνα για την παρουσίαση του βιβλίου της την Πέμπτη 23 Οκτωβρίου 2025, στις 19:00, στον Πολυχώρο Μεταίχμιο (Ιπποκράτους 118, Αθήνα). Στην εκδήλωση, η Ρενέ Καραμπάς θα συνομιλήσει με τη συγγραφέα Ρένα Λούνα, ενώ αποσπάσματα θα διαβάσει η ηθοποιός Γωγώ Μπρέμπου.

Ορκισμένη
Rene Karabash
μετάφραση: Σπύρος Ν. Παππάς
Μεταίχμιο
184 σελ.
ISBN 978-618-03-4314-4
Τιμή €13,30