Rebecca Gugger – Simon Rothlisberger: «Το σεντούκι με τις λέξεις»

«Μόλις οι λέξεις βγουν απ’ το στόμα σου, αποκτούν μια μαγική δύναμη. Να τις χρησιμοποιείς με σύνεση. Με τη βοήθειά τους, κάνε τον κόσμο να ανθίσει». Ένα βιβλίο για τη δύναμη της γλώσσας και την ανεξάντλητη δυνατότητα της λεξιπλασίας είναι το βιβλίο των Ρεμπέκα Γκούγκερ και Σίμον Ρετλισμπέργκερ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση της Μαρίας Μαντή. Αν θυμηθούμε

Απλότητα και χιούμορ είναι τα μέσα που αξιοποιούνται για να ανακαλύψουν τα παιδιά τον κόσμο της γλώσσας: «Ένα γλυκό φθινοπωρινό πρωινό, ο Όσκαρ έσκαβε τρύπες, όπως κάθε μέρα. Τότε ανακάλυψε ένα περίτεχνο ξύλινο σεντούκι». Τι να κρύβει, άραγε; Η φαντασία του εξάπτεται. Όταν όμως το ανοίγει, απογοητεύεται… μέσα δεν έχει τίποτε άλλο παρά μόνο κάτι παλιές, βαρετές λέξεις! Λέξεις μπλεγμένες σαν κουβάρι. Πιάνει τη λέξη «κατακίτρινος», την πετά στους θάμνους και… μέσα από το φύλλωμα ξεπετάγεται ένας κατακίτρινος σκαντζόχοιρος! Θα πιάσει κι άλλη… κι άλλη… και τότε αρχίζει να συνειδητοποιεί τι κάνουν οι λέξεις (είναι η σχέση που ο Σοσίρ περιέγραψε ως σημαίνον και σημαινόμενο). Ο Όσκαρ αρχίζει να πειραματίζεται και να τις σκορπά απερίσκεπτα. Γιατί είναι ένα καινούργιο γι’ αυτόν παιχνίδι. Και ναι, η συγκρότηση του λόγου είναι μια ικανότητα που θα πρέπει να κατακτιέται μέσα από παιγνιώδεις διαδικασίες. Και αυτό συμβαίνει στον Όσκαρ. Οι λέξεις αποτελούν έναν κρυμμένο θησαυρό, που δεν του χαρίστηκε ούτε τον διδάχτηκε μέσα σε συγκεκριμένο πλαίσιο, όπως π.χ. το σχολείο. Τον ανακάλυψε μόνος του.

Κάποια στιγμή, όμως, το σεντούκι αδειάζει και ο Όσκαρ μένει χωρίς λέξεις. Μένει σιωπηλός, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ζητά βοήθεια. Ο κύριος Σμιτ δεν έχει χρόνο, η γειτόνισσα θεωρεί πως υπάρχουν πιο σημαντικά πράγματα να κάνεις από το να μαζεύεις λέξεις… Όχι τυχαία, η απαξιωτική στάση (οι λέξεις είναι χαμένος κόπος, θα του πει κάποιος) προέρχεται από ενήλικες. Αλλά πώς να πείσεις ένα παιδί για την αξία του οτιδήποτε, αν εσύ πρώτος δεν το εκτιμάς; Σύμμαχος στην προσπάθειά του θα σταθεί η κυρία Λουίζε. Αυτή θα του δείξει πώς να φτιάχνει μόνος του νέες, ποιητικές λέξεις και του εξηγεί πως πρέπει να είναι προσεκτικός στη χρήση τους. Χάρη στην κυρία Λουίζε, οι συγγραφείς θα δώσουν ένα εξαιρετικό «μάθημα» γλωσσολογίας στα παιδιά. Με τρόπο παιγνιώδη θα εξηγήσουν ότι η λεξιπλασία είναι μια διαδικασία που αφορά τον καθένα. Ότι οι λέξεις βρίσκονται γύρω μας και μέσα μας. Ότι στην αναζήτησή τους συμμετέχουν και αξιοποιούνται όλες οι αισθήσεις. Θα μιλήσουν για την εικονοπλαστική δύναμη των λέξεων. Κυρίως, όμως, θα μιλήσουν για τη μαγική τους δύναμη. Γιατί αυτές μετατρέπουν τον κόσμο σε «πολύχρωμο, ολάνθιστο λιβάδι». Αλλά θα τονίσουν πως, ακριβώς λόγω αυτής της δύναμης που έχει η γλώσσα, θα πρέπει να χρησιμοποιείται με σύνεση. Εξάλλου, το λέει και η παροιμία πως «η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει».

Σιγά σιγά, ο μικρός Όσκαρ θα αρχίσει να βρίσκει τις δικές του λέξεις. Να γεμίζει το σεντούκι με τα δικά του γλωσσικά λάφυρα. Και θα μάθει να χρησιμοποιεί τις λέξεις, δηλαδή τον λόγο, για να φέρνει χαρά. Αποφεύγοντας κάθε μορφή διδακτισμού, οι συγγραφείς μιλάνε για τη δύναμη των λέξεων. Αξιοπρόσεκτο είναι πως σε αυτήν τη διαδικασία αφήνουν απ’ έξω γονείς και εκπαιδευτικούς (η κυρία Λουίζε είναι εκεί απλώς για να του δείξει τον τρόπο). Προφανώς όχι για να τους ακυρώσουν, αλλά για να τονίσουν ότι η γλωσσική καλλιέργεια είναι ένα άλλο «παιχνίδι», που κάθε παιδί καλείται να απολαύσει πέρα και έξω από εκπαιδευτικές διαδικασίες.

{jb_quote}Πώς να πείσεις ένα παιδί για την αξία του οτιδήποτε, αν εσύ πρώτος δεν το εκτιμάς;{/jb_quote}

Με έμμεσο τρόπο, δεδομένου ότι το βιβλίο απευθύνεται στα σημερινά παιδιά που είναι εκτεθειμένα στις οθόνες, με τους μακροπρόθεσμους κινδύνους που αυτό εγκυμονεί, δίνεται η ευκαιρία να συζητηθεί το δεδομένο ότι η γλώσσα δίνει σάρκα και οστά σε ό,τι υπάρχει μέσα μας και γύρω μας. Ότι οι λέξεις αντιπροσωπεύουν τις εμπειρίες μας.

Στο βιβλίο, που εικονογραφείται από τους ίδιους τους συγγραφείς, τα κυρίαρχα χρώματα προέρχονται από την παλέτα των γήινων αποχρώσεων και τα διάφορα αντικείμενα αποτυπώνονται ασύμμετρα, άλλοτε ογκώδη και άλλοτε μικρά. Στην εικονογράφηση συμπεριλαμβάνεται και μια πλειάδα λέξεων, που συνυφαίνονται προσδιοριστικά με τα αντικείμενα. Λέξεις και φράσεις καθημερινές: γενναία, χαριτωμένο, σα ζεστή αγκαλιά. Λέξεις και φράσεις λιγότερο συνηθισμένες ή γνωστές: νωθρός, ευφάνταστος, πομπώδης, εκκωφαντικός. Ακόμα και ηχοποιημένες: ντριν, χοπ, τιπ/ταπ.

Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να γίνει στο δύσκολο έργο που, με επιτυχία, διεκπεραίωσε η Μαρία Μαντή. Η μετάφραση δε συνιστά απλώς τη μεταφορά λέξεων από τη μια γλώσσα στην άλλη. Καλείται να μεταφέρει τον ρυθμό, το νόημα, το συναίσθημα που εγκιβωτίζεται στον λόγο. Να αποτυπώσει το ύφος και τη μαγεία. Να συνταιριαστούν οι διαφορετικές γλωσσικές δομές. Και ειδικά σε ένα βιβλίο που αφορά τη γλώσσα η δυσκολία διπλασιάζεται, καθώς πρέπει να αποδοθεί η αρχική δύναμη των λέξεων.

Το βιβλίο, ακόμα και στον συμβολισμό που εμπεριέχει ο τίτλος του (το σεντούκι ως αντικείμενο όπου φυλάσσονται/διασώζονται τα πολύτιμα του καθενός), αναδεικνύει την αξία και τη σημασία της γλώσσας. Ένα βιβλίο που προσφέρεται για μεγαλόφωνες αναγνώσεις και ατελείωτες ώρες δημιουργικού παιχνιδιού στο σπίτι ή στην τάξη.

Το σεντούκι με τις λέξεις
Rebecca Gugger – Simon Rothlisberger
εικονογράφηση: Rebecca Gugger – Simon Rothlisberger
μετάφραση: Μαρία Μαντή
Μεταίχμιο
48 σελ.
ISBN 978-618-03-4091-4
Τιμή €14,40