Julia Malye: συνέντευξη στον Χρήστο Ιωάννου

Η Γαλλίδα συγγραφέας και μεταφράστρια Ζουλιά Μαλίε (γενν. 1994) εξέδωσε το πρώτο της μυθιστόρημα, La fiancée de Tocqueville, σε ηλικία δεκαέξι ετών. Το 2010 κέρδισε το Prix des Lycéens του Salon du Livre du Touquet. Ακολούθησαν δύο βιβλία, το Themoé (Balland, 2013), υποψήφιο για το Prix du Jury του Salon du Livre du Touquet, και το Les fantômes de Christopher D. (Fayard, 2016). Αφού σπούδασε κοινωνικές επιστήμες και σύγχρονη λογοτεχνία (Sciences Po Paris και Sorbonne) άρχισε να γράφει στα αγγλικά (Claremont Colleges και Oregon State

University, όπου έκανε το MFA της). Ζει στο Παρίσι και διδάσκει δημιουργική γραφή, ενώ μεταφράζει για τον εκδοτικό οίκο Les Belles Lettres. Η πρόσφατη επίσκεψή της στην Αθήνα, με αφορμή την κυκλοφορία του μυθιστορήματός της Τα κορίτσια του Λα Μπαλέν από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Μαρίας Μαντή, μας έδωσε την αφορμή για μια συνέντευξη εκ του σύνεγγυς μαζί της.

Τι σας τράβηξε αρχικά στην ιστορία των κοριτσιών του πλοίου Λα Μπαλέν; Υπήρξε κάποιο συγκεκριμένο γεγονός ή ιδέα που πυροδότησε την ανάγκη να τη γράψετε;

Ζούσα στις ΗΠΑ για τρία χρόνια, σπούδαζα λογοτεχνία και δημιουργική γραφή, και πλησιάζοντας προς το τέλος των σπουδών μου, σκέφτηκα ότι μιας και βρισκόμουν εκεί θα έπρεπε να επισκεφτώ τη Λουιζιάνα ως Γαλλίδα, δεδομένου του γαλλικού παρελθόντος της πόλης. Έτσι, έμαθα για τον τόπο και έψαχνα ενδιαφέρουσες γυναικείες προσωπικότητες της εποχής, που με οδηγήσαν στα κορίτσια του βιβλίου. Αυτό που με προσείλκυσε περισσότερο ήταν το ότι αυτές οι γυναίκες ήταν άγνωστες και δεν υπήρχε καμία ιστορία γι’ αυτές. Ξεκίνησα την έρευνα για δύο λόγους κυρίως: Πρώτον, διότι, σε αντίθεση με τις αντρικές φιγούρες που βρίσκονται παντού, είτε σε αγάλματα, είτε σε μνημεία, είτε στα ιστορικά βιβλία, αυτές ήταν κρυμμένες μέχρι σήμερα και, δεύτερον, επειδή υπήρχε μια υποτροφία που θα ενίσχυε μια έρευνα σαν τη δική μου, οπότε είχα και τα μέσα να την πραγματοποιήσω. Mόλις ανακάλυψα την ιστορία αυτών των γυναικών, σκέφτηκα ότι εκεί υπάρχει ήδη ένα μυθιστόρημα που πρέπει να διαβαστεί από τον κόσμο.

Και γιατί σε αυτόν τον συγκεκριμένο χρόνο και τόπο;

Επικοινώνησα με έναν από τους απογόνους τους, ο οποίος με βοήθησε πάρα πολύ. Μου πρότεινε βιβλία, μάλιστα μου έστειλε ο ίδιος ένα μικρό βιβλίο, το οποίο συγκέντρωνε όλες τις πληροφορίες που μπορούσε να βρει κανείς σχετικά με αυτές τις γυναίκες. Επέλεξα τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο (18ος αι.) γιατί είναι πολύ δύσκολο να γράψεις γι’ αυτήν, σε σύγκριση με τους επόμενους αιώνες για τους οποίους έχουν γραφτεί τόσο πολλά. Επιπλέον, οι γυναίκες τότε γεννιόνταν, παντρεύονταν, γεννούσαν παιδιά και μετά απλώς πέθαιναν – το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτές είναι να φέρουμε στο φως τις ιστορίες τους.

{jb_quote}Αυτό αγαπώ περισσότερο όταν γράφω: το ότι προσπαθώ να καταλάβω γιατί οι άνθρωποι κάνουν ό,τι κάνουν.{/jb_quote}

Τι αντιπροσωπεύει για εσάς το Λα Μπαλέν, ιστορικά και συμβολικά;

Το Λα Μπαλέν ήταν ένα από τα πλοία που μετέφεραν τις γυναίκες στη Λουιζιάνα, ήταν κομμάτι αυτής της απέλασης από τον τόπο τους – έφευγαν παρά τη θέλησή τους και ταξίδευαν για μήνες, βλέποντας μόνο τον απέραντο ωκεανό στον ορίζοντα. Όλες προέρχονταν από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα της Γαλλίας και όταν έφταναν στην Αμερική άλλαζαν κοινωνικό στάτους, ανάλογα με τον άντρα με τον οποίο τις πάντρευαν, όμως μέσα στο Λα Μπαλέν ήταν όλες ίσες, αντιμέτωπες με την ίδια μοίρα.

Τα κορίτσια στο μυθιστόρημα είναι ολοζώντανα και με ολότελα ξεχωριστό χαρακτήρα. Είναι εμπνευσμένα από πραγματικούς ανθρώπους ή ιστορίες; Ή γεννήματα της φαντασίας σας;

Και τα δύο. Οι πληροφορίες που κατάφερα να συγκεντρώσω ήταν ελάχιστες, ακόμη και τα ονοματεπώνυμά τους ήταν δύσκολο να βρεθούν, οπότε έπρεπε να φανταστώ πώς ήταν και να συνδυάσω διαφορετικές πηγές για να διαμορφώσω τον κάθε χαρακτήρα, το παρελθόν του, τη διαφορετικότητα, ώστε να καταλήξω σε αυτές τις τρεις πρωταγωνίστριες. Κάποιες ήταν πιο εύκολο να γραφτούν ενώ άλλες, όπως η Σαρλότ, ήταν μεγάλη πρόκληση, διότι εξελίσσονται πολύ. Όλες, όμως, έχουν ένα κομμάτι του εαυτού μου.

Κάνατε διεξοδική έρευνα πριν γράψετε το εν λόγω μυθιστόρημα. Υπήρξε κάτι που ανακαλύψατε, το οποίο σας εξέπληξε ή σας συγκίνησε;

Υπήρχαν πάρα πολλά πράγματα, επειδή έκανα έρευνα στη Γαλλία και μετά στις ΗΠΑ επί οκτώ ολόκληρα χρόνια. Μου πήρε, λοιπόν, πολύ χρόνο για να συγκεντρώσω όλο το υλικό που χρειαζόμουν. Ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον να βλέπω ότι, τις περισσότερες φορές που έψαχνα σε αρχεία, ή απευθυνόμουν σε κάποιον με μια πολύ συγκεκριμένη ερώτηση στο μυαλό μου, μετά ανακάλυπτα ότι δεν έβρισκα την απάντηση σε αυτήν την ερώτηση, αλλά έβρισκα δέκα άλλα πράγματα που νόμιζα ότι θα ήταν ενδιαφέροντα για το βιβλίο και που δεν είχα προβλέψει. Μου άρεσαν, λοιπόν, αυτού του είδους οι εκπλήξεις.

Το να γράφεις για οδυνηρές αλήθειες μπορεί να φέρει ένα αίσθημα ευθύνης. Το νιώσατε αυτό, ενώ γράφατε το μυθιστόρημα;

Η ιστορία μου αφορά μια ομάδα γυναικών. Αν κάποιος άλλος ή κάποια άλλη συγγραφέας γράψει ένα βιβλίο για το θέμα αυτό, θα έχει μια διαφορετική οπτική. Εγώ ήθελα πραγματικά να προσπαθήσω ν’ αμφισβητήσω την ιδέα ότι αυτές οι γυναίκες ήταν περιθωριακές, επειδή κάτι τέτοιο βοηθούσε τους ανθρώπους τότε να τις απελάσουν, να τις στείλουν στη Λουιζιάνα και ούτω καθεξής. Ήθελα ν’ αμφισβητήσουμε αυτήν την ιδέα και να προσπαθήσουμε να σκεφτούμε ποιες ήταν, να καταλάβουμε τι ήταν, το εσωτερικό τους ταξίδι, και να αγκαλιάσουμε αυτήν την πολυπλοκότητά τους αντί να πούμε ότι στάλθηκαν εκεί και να τις σκεφτόμαστε απλώς ως νύφες. Ήταν κάτι πολύ περισσότερο από αυτό. Και προσπάθησα να φανταστώ το ψυχολογικό δράμα τους· νομίζω ότι αυτό αγαπώ περισσότερο όταν γράφω: το ότι προσπαθώ να καταλάβω γιατί οι άνθρωποι κάνουν ό,τι κάνουν.

Πώς βρήκατε την ισορροπία μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας;

Πολύ δύσκολα. Ήθελα να διεξαγάγω όσο το δυνατόν πιο σχολαστική έρευνα, πριν ξεκινήσω να γράφω. Έτσι, έσκυψα σε κάθε ιστορικό γεγονός και σε οτιδήποτε άλλο μπορούσα να βρω. Προσπάθησα να μείνω όσο πιο κοντά μπορούσα στις πληροφορίες που έβρισκα και μετά, ως συγγραφέας μυθοπλασίας, να φανταστώ την εσωτερική ζωή αυτών των χαρακτήρων, προσπαθώντας έτσι να καταλάβω τι φοβόνταν, τι ήθελαν, για τι ντρέπονταν και ούτω καθεξής, και να προσθέσω τις κατάλληλες λέξεις.

Διδάσκετε δημιουργική γραφή. Τι είναι πιο απαιτητικό για εσάς, η συγγραφή ή η διδασκαλία;

Καθεμία έχει και τις δικές της προκλήσεις, αλλά είναι πολύ διαφορετικές οι απαιτήσεις τους. Λατρεύω τη διδασκαλία. Μου αρέσει να έρχομαι σε επαφή με τους μαθητές και τις μαθήτριές μου. Μου αρέσει να μιλάω μαζί τους για τη συγγραφή. Έμαθα πολλά από αυτούς. Είναι μια υπενθύμιση ότι η γραφή είναι σαν μια συλλογική δραστηριότητα, σε αντίθεση με αυτό το πολύ μοναχικό πράγμα που κάνεις στο γραφείο σου. Ωστόσο, αγαπώ πολύ και το γράψιμο. Όταν ήμουν παιδί, φοβόμουν πολύ να μην ξεχάσω, κι έτσι έγραφα τα πάντα σε ένα τετράδιο. Αργότερα, συνειδητοποίησα ότι αυτό δεν ήταν αλήθεια, γιατί κάποτε άρχισα να διαβάζω κάτι που είχα γράψει παλιότερα και δεν μπορούσα να αναγνωρίσω τίποτα, δεν μου ερχόταν καμία ανάμνηση. Κι έτσι σκέφτηκα, λοιπόν, ότι θα ήταν καλύτερα να ασχοληθώ με τη μυθοπλασία. Νομίζω ότι η συγγραφή σού επιτρέπει να σταματήσεις τον χρόνο με έναν τρόπο που είναι πολύ ικανοποιητικός, λόγου χάρη ένα λεπτό μπορεί να γίνει δέκα σελίδες. Και υπάρχει κάτι πολύ όμορφο σε αυτό.

Πριν κλείσουμε, μπορώ να σας ρωτήσω αν δουλεύετε πάνω σε κάτι καινούργιο αυτήν τη στιγμή;

Ναι, υπάρχει κάτι καινούριο. Αυτήν τη φορά θέλω να γράψω για τη μνήμη και για τη γλώσσα. Και θα ήθελα πολύ να γράψω από την οπτική γωνία ενός χαρακτήρα που θα είναι μισός Γάλλος και μισός Έλληνας. Οπότε θέλω να μάθω ελληνικά και αυτός είναι ο λόγος που ήρθα εδώ, επειδή θα ήθελα αυτός ο χαρακτήρας να έχει μεγαλώσει σε ένα ελληνικό νησί. Είμαι επίσης εδώ για να συλλέξω πληροφορίες, να πάρω συνεντεύξεις από ανθρώπους και να αντιληφθώ καλύτερα τη νοοτροπία τους. Ήρθα για μια εβδομάδα μόνο, αλλά σίγουρα θα επιστρέψω για μεγαλύτερο διάστημα του χρόνου.

Ποιο είναι το μήνυμά σας προς το ελληνικό αναγνωστικό κοινό;

Λοιπόν, δεν ξέρω αν το μήνυμά μου προς το ελληνικό αναγνωστικό κοινό θα ήταν διαφορετικό από το μήνυμά μου προς το γαλλικό, το αμερικανικό ή το ισπανικό αναγνωστικό κοινό, θα έλεγα όμως να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε για τα δικαιώματα και την κοινωνική θέση των γυναικών. Θεωρώ ότι είναι ένα παγκόσμιο μήνυμα και είναι εξαιρετικά σημαντικό να ακουστεί.

Τα κορίτσια του Λα Μπαλέν
Julia Malye
μετάφραση: Μαρία Μαντή
Μεταίχμιο
648 σελ.
ISBN 978-618-03-4140-9
Τιμή €19,90