Eustace Palmer: «Αφρική»

«Ίσως στο μέλλον να υπάρξει κάποια αφρικανική ιστορία για να τη διδάσκουμε. Όμως, προς το παρόν δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο η ιστορία των Ευρωπαίων στην Αφρική»: με αυτή τη φράση περιέγραψε την αντίληψη του δυτικού κόσμου για την Αφρική ο Χιου Τρέβορ Ρόουπερ, ιστορικός του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, το 1963.

Ωστόσο, το παρελθόν τούτης της εκπληκτικής ηπείρου έχει να παρουσιάσει επιτεύγματα όπως οι πυραμίδες, που αποτελούν θαύματα μηχανικής, στην Αφρική ομιλούνται περισσότερες από χίλιες διαφορετικές γλώσσες κι εκεί αναπτύχθηκαν αυτοκρατορίες όπως

αυτή της Γκάνας, που έφτασε στο απόγειό της κατά τα μέσα του 11ου αιώνα βασισμένη στο εμπόριο του άφθονου χρυσού. Στη θρυλική πόλη του Τιμπουκτού, που συνάρπαζε τη φαντασία των Ευρωπαίων, υπήρχε ένα περίφημο πανεπιστήμιο όπου συνέρρεαν σπουδαστές για να μελετήσουν μαθηματικά, αστρονομία, λογιστική, ιατρική και φιλοσοφία, κι όταν ο βασιλιάς του Μάλι μάνσα Μουσά έκανε ένα προσκύνημα στη Μέκκα, το 1324-1325, μοίρασε τόσο πολύ χρυσό στους Αιγύπτιους, ώστε η αξία του υποτιμήθηκε για τα επόμενα δώδεκα χρόνια!

{jb_quote}Ο αυθαίρετος καθορισμός των συνόρων από ανθρώπους που δεν είχαν πατήσει ποτέ το πόδι τους στην Αφρική ήταν μοιραίος για τη μετέπειτα πορεία των λαών της.{/jb_quote}

Ο Γιούστας Πάλμερ, ομότιμος καθηγητής Αγγλικών Σπουδών και πρώην συντονιστής Αφρικανικών Σπουδών στο Georgia College & State University (Τζόρτζια, ΗΠΑ), αφιέρωσε χρόνια στη μελέτη των πηγών από πολλά επιστημονικά πεδία, για να συντάξει αυτό το εγχειρίδιο για την ιστορία της Αφρικής. Το κίνητρο της δουλειάς του ήταν η διαφώτιση του κοινού στον δυτικό κόσμο για την ιστορία αυτής της υπέροχης ηπείρου καθώς, όπως επισημαίνει, τα δυτικά μέσα ενημέρωσης εστιάζουν κατά κανόνα στις αρνητικές ειδήσεις που προέρχονται από την Αφρική και αφορούν ξηρασίες, πείνα, πραξικοπήματα, εκλογική νοθεία ή θανάσιμες ασθένειες, ποτέ όμως δεν μιλούν για χώρες που βρίσκονται στον κατάλογο των ταχύτερα αναπτυσσόμενων οικονομιών, όπως η Αιθιοπία ή η Ρουάντα, ούτε για χώρες όπως η Γκάνα, η Τανζανία ή η Σενεγάλη, που «δεν έχουν γνωρίσει ποτέ εμφύλιο πόλεμο και αποτελούν φωτεινά παραδείγματα επιτυχημένων δημοκρατικών πειραμάτων». Έχοντας εκδώσει όχι μόνο ιστορικά αλλά και λογοτεχνικά βιβλία, ο Πάλμερ μάς εισάγει και στην πολιτιστική παραγωγή των Αφρικανών, που περιλαμβάνει την ιδιότυπη και γοητευτική προφορική τους ποίηση, την αξιοσημείωτη αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη μουσική, που εξακολουθεί να παράγει κομμάτια υψηλής ποιότητας.

Οι κεφαλαιούχοι και οι τυχοδιώκτες της Ευρώπης θέλγονταν ακόρεστα από τον πλούτο της Αφρικής και προκάλεσαν τη Συνδιάσκεψη του Βερολίνου το 1884-1885, που οργάνωσε ο Ότο φον Μπίσμαρκ, ο αποκαλούμενος «σιδηρούς καγκελάριος», η οποία καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της Αφρικής. Σύμφωνα με τον Γιούστας Πάλμερ, «η Συνδιάσκεψη του Βερολίνου υπήρξε ένα από τα πιο βαρυσήμαντα γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας και έμελλε να επηρεάσει καταλυτικά τη μετέπειτα πορεία της αφρικανικής ηπείρου». Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, δείχνοντας απίστευτη αλαζονεία, όρισαν εντελώς αυθαίρετα τα σύνορα των κρατών χωρίς να καλέσουν ούτε έναν Αφρικανό εκπρόσωπο· οι κάτοικοι αυτής της ηπείρου δεν υπολογίζονταν ως ανθρώπινα όντα και τους μεταχειρίζονταν σαν σκουπίδια. Ο αυθαίρετος καθορισμός των συνόρων από ανθρώπους που δεν είχαν πατήσει ποτέ το πόδι τους στην Αφρική ήταν μοιραίος για τη μετέπειτα πορεία των λαών της. Η Συνδιάσκεψη του Βερολίνου οδήγησε στην έξαρση των ιμπεριαλιστικών πρακτικών, αποκορύφωμα των οποίων ήταν οι μέθοδοι του βάρβαρου βασιλιά του Βελγίου Λεοπόλδου Β’, ο οποίος έμεινε στην ιστορία ως στυγνός δολοφόνος εκατομμυρίων ανθρώπων στο Κονγκό.

Μόνο μετά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο κατάφεραν οι Αφρικανοί να αντιμετωπίσουν τις δόλιες μεθόδους, τη στυγνή βαναυσότητα και την τεχνολογική υπεροχή των Ευρωπαίων, οι οποίοι δεν δίστασαν να προκαλέσουν τους πιο αιματηρούς εμφυλίους προκειμένου να εκδικηθούν τους λαούς που τους στέρησαν τα προνόμια της εκμετάλλευσης χωρίς όρια. Η περιγραφή των τακτικών του ιμπεριαλισμού, καθώς και η αφήγηση των αγώνων για την ανεξαρτησία των λαών της Αφρικής, συνθέτουν τα πιο συγκλονιστικά κεφάλαια του βιβλίου.

Αφρική
Μια εισαγωγή
Eustace Palmer
μετάφραση: Νεκτάριος Καλαϊτζής
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
656 σελ.
ISBN 978-618-230-128-9
Τιμή €22,00