Colm Tóibín: «Λονγκ Άιλαντ»

Το μυθιστόρημα Λονγκ Άιλαντ του Κολμ Τομπίν, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος σε μετάφραση της Μυρτώς Καλοφωλιά, είναι η συνέχεια του Μπρούκλιν, που είχε εκδοθεί στα ελληνικά το 2016 επίσης από τις Εκδόσεις Ίκαρος, σε μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου.

Η ιστορία του Μπρούκλιν αρχίζει τη δεκαετία του ’50 στη μικρή ιρλανδική πόλη Ενισκόρθι. Η κεντρική ηρωίδα, Έιλις Λέισι, ζει με τη μητέρα της και

την αδελφή της κι εργάζεται σε ένα μπακάλικο με μια καταπιεστική εργοδότρια. Η Έιλις αποφασίζει να αφήσει τη μητέρα και την αδελφή της και να μεταναστεύσει στη Νέα Υόρκη. Με τη βοήθεια ενός Ιρλανδού ιερέα εγκαθίσταται στο Μπρούκλιν και αρχίζει να εργάζεται σε ένα κατάστημα ρούχων, ενώ παράλληλα παρακολουθεί μαθήματα λογιστικής. Μετά τον πρώτο πολύ δύσκολο καιρό, η Έιλις προσαρμόζεται στη νέα της ζωή και επιπλέον σχετίζεται ερωτικά με τον ιταλικής καταγωγής Τόνι Φιορέλο, που εργάζεται ως υδραυλικός. Όταν η αδελφή της πεθαίνει, η Έιλις επιστρέφει στην Ιρλανδία για να συμπαρασταθεί στη μητέρα της. Εκεί ξανασυναντά τον ανεκπλήρωτο εφηβικό της έρωτα, Τζιμ Φάρελ. Τότε βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο δίλημμα, αφού ο Τόνι τής στέλνει φλογερά γράμματα, περιμένοντας ανυπόμονα την επιστροφή της στο Μπρούκλιν.

{jb_quote}Έχει μια ζηλευτή ικανότητα να πλάθει ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ήρωες με διακριτές ιδιότητες, που έχουν κίνητρα και ελαφρυντικά ακόμα και για τις πλέον αξιόμεμπτες πράξεις τους.{/jb_quote}

Στο Λονγκ Άιλαντ o Τομπίν ξαναβρίσκει την Έιλις είκοσι χρόνια αργότερα. Είναι πια παντρεμένη με τον Τόνι Φιορέλο και έχουν δύο παιδιά εφηβικής ηλικίας, τη Ροζέλα και τον Λάρι. Η οικογένεια κατοικεί σε άμεση γειτονία με τους γονείς του Τόνι και με τις οικογένειες των δύο αδελφών του. Η ιστορία ξεκινάει με την εμφάνιση ενός άγνωστου άντρα στο κατώφλι του σπιτιού της Έιλις, ο οποίος την πληροφορεί ότι η σύζυγός του κυοφορεί το παιδί του Τόνι. Ο άντρας την προειδοποιεί ότι μόλις γεννηθεί το μωρό θα τους το φέρει, καθότι ο ίδιος δεν σκοπεύει να αναθρέψει το παιδί ενός άλλου. Η πληροφορία για την επικείμενη γέννηση φτάνει στη μητέρα του Τόνι, που εκδηλώνει προθυμία να αναλάβει εκείνη το μεγάλωμα του μωρού. Η τακτοποιημένη και περιχαρακωμένη ζωή της Έιλις καταρρέει και η ίδια ψάχνει να πιαστεί από κάπου. Δεν μπορεί να διανοηθεί ότι θα έχει στο άμεσο περιβάλλον της το νόθο παιδί του άντρα της. Αποφασίζει να φύγει για λίγο καιρό από τη Νέα Υόρκη και να επιστρέψει στην Ιρλανδία, με την ευκαιρία των ογδοηκοστών γενεθλίων της μητέρας της. Στην πατρίδα της, η Έιλις ξαναβρίσκει τον Τζιμ Φάρελ που, όπως φαίνεται, ήταν η μεγάλη της αγάπη, και την παλιά της φίλη Νάνσι Σέρινταν, που βρίσκεται στην αρχή μιας σχέσης με τον Τζιμ. Η συνάντηση της Έιλις με τον Τζιμ αποδεικνύει ότι ποτέ δεν ξεπέρασαν ο ένας τον άλλο, μεταξύ τους υπάρχει μια αυξανόμενη ερωτική ένταση, το παλιό πάθος είναι έτοιμο να εκραγεί.

Ο Τομπίν έχει μια ζηλευτή ικανότητα να πλάθει ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ήρωες με διακριτές ιδιότητες, που έχουν κίνητρα και ελαφρυντικά ακόμα και για τις πλέον αξιόμεμπτες πράξεις τους. Ο αναγνώστης τούς κατανοεί και τους δικαιολογεί, χωρίς να μπορεί να τους ταξινομήσει σε αγαθούς ή δόλιους με αυστηρά κριτήρια ηθικής. Τα λόγια και οι συμπεριφορές τους προκύπτουν με τρόπο φυσικό και συνεπή. Στο σύμπαν του Τομπίν, το καλό και το κακό είναι οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος, οι αντεγκλήσεις μεταξύ των κεντρικών ηρώων έχουν τη βάση τους σε πρωταρχικές έννοιες, όπως ο αληθινός, αιώνιος έρωτας, η μητρότητα, η ευθύνη μέσα στο οικογενειακό πλαίσιο, η αποδοχή από τον κοινωνικό περίγυρο. Η αφήγηση παρακολουθεί τους ήρωες από πολύ κοντά, εστιάζοντας στις αντιδράσεις και τις εκφράσεις του προσώπου τους, αφήνοντας να μιλήσουν τα γεγονότα, χωρίς υποβολιμαίες αναφορές από τον συγγραφέα. Πρόκειται για ένα λιτό, απόλυτα λειτουργικό κείμενο που εξυπηρετεί με στιβαρό τρόπο την ιστορία, χωρίς να χρωματίζει, αφήνοντας στον αναγνώστη τον ρόλο της ψυχολογικής ανάλυσης των ηρώων. Η ιστορία προχωράει με σταθερό ρυθμό και ένταση και μόνο στο τέλος, στις περίπου πενήντα τελευταίες σελίδες, έχουμε την αίσθηση επιτάχυνσης προς μια κορύφωση που περιμένουμε ότι θα οδηγήσει στη λύση του δράματος της Έιλις.

Φαίνεται, και από τα προηγούμενα βιβλία του, ότι οι γυναίκες ως μυθιστορηματικοί χαρακτήρες ενδιαφέρουν περισσότερο τον Τομπίν από τους άντρες. Έτσι, και στο Λονγκ Άιλαντ, η Έιλις, η Νάνσι, αλλά και η μητέρα και η πεθερά της Έιλις σκιαγραφούνται ξεκάθαρα από την αφήγηση, ενώ αντίθετα, εκτός από τον Τζιμ Φάρελ, οι άντρες του μυθιστορήματος καταλαμβάνουν την απολύτως απαραίτητη έκταση για την υποστήριξη της πλοκής.

Το μυθιστόρημα διαβάζεται και ανεξάρτητα από το Μπρούκλιν, αφού οι απαραίτητες πληροφορίες από τα γεγονότα του παρελθόντος παρατίθενται στη ροή της αφήγησης. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει η μεταφράστρια Μυρτώ Καλοφωλιά, η οποία μας έχει δώσει ένα έξοχο κείμενο που διαβάζεται απνευστί.

Η ιστορία της Έιλις Λέισι είναι αντιπροσωπευτική της εποχής όπου το Αμερικανικό Όνειρο ήταν μια παγκόσμιας εμβέλειας πίστη, που τροφοδοτούσε με ελπίδα τους οικονομικά αδύναμους της Ευρώπης και τους οδηγούσε να μεταναστεύουν μαζικά στην Αμερική. Ο Τομπίν περιγράφει πολύ γλαφυρά τον μικρόκοσμο των μεταναστών, με τις κοινότητες των ομοεθνών, τις δυσκολίες της μετεγκατάστασης και τη σταδιακή προσαρμογή, την αθεράπευτη νοσταλγία για την πατρίδα και τα πρόσωπα που έμειναν πίσω.

Ο Τομπίν εισάγει τον αναγνώστη σε έναν κόσμο ζωντανό και γοητευτικό. Οι ήρωες παρελαύνουν μπροστά του με όλες τους τις διαστάσεις, οι πράξεις και οι σκέψεις τους έχουν συνέπεια και αλληλουχία. Τελειώνοντας το Λονγκ Άιλαντ, δεν κατάφερα να νικήσω τον πειρασμό και ξαναδιάβασα το Μπρούκλιν νοσταλγώντας την αναγνωστική απόλαυση του πρώτου μέρους της ιστορίας. Μετά, έχοντας φρεσκάρει τα γεγονότα, διάβασα απανωτά για δεύτερη φορά το Λονγκ Άιλαντ. Η Έιλις είναι μια ηρωίδα που κρατάει δέσμιο τον αναγνώστη, σαν ζωντανό, οικείο πρόσωπο, που δεν θέλεις να αποχωριστείς. Ας ελπίσουμε ότι ο Τομπίν θα μας χαρίσει προσεχώς τη συνέχεια της ιστορίας.

Λονγκ Άιλαντ
Colm Tóibín
μετάφραση: Μυρτώ Καλοφωλιά
Ίκαρος
384 σελ.
ISBN 978-960-572-785-7
Τιμή €17,70