Annet Schaap: «Η Λαμπίτσα»

Γεννημένη το 1965 στο Όχτεν της Ολλανδίας, η Ανέτ Σχάαπ ήταν ήδη μια εξαιρετικά επιτυχημένη εικονογράφος όταν έκανε το συγγραφικό της ντεμπούτο το 2017 με τη Λαμπίτσα (Lampje στα ολλανδικά). Διαβάζοντας αυτό το πρώτο της μυθιστόρημα, διαπιστώνει κανείς πως ακόμη και μια φαινομενικά απλή εικόνα μπορεί να γεννήσει έναν ολόκληρο λογοτεχνικό κόσμο. Η ίδια η Σχάαπ έχει περιγράψει πως η έμπνευσή της γεννήθηκε όταν αντίκρισε έναν μοναχικό φάρο μέσα σ’ ένα υδάτινο τοπίο. Ήταν σαν κάτι να της ψιθύρισε ότι εκεί κρυβόταν ήδη μια ιστορία που περίμενε να ειπωθεί. Και πράγματι, λίγο αργότερα, η κεντρική

Η αφήγηση ξεκινά με ένα αρχετυπικό σκηνικό: έναν φάρο στην άκρη μιας χερσονήσου και δίπλα του το φτωχικό σπίτι του φαροφύλακα. Στη μέση του κόλπου μιας μικρής λιμανίσιας πόλης υψώνεται ένας απόκρημνος βράχος. Δουλειά του φαροφύλακα είναι να ανάβει κάθε βράδυ τον φάρο και το πρωί να τον σβήνει. Εκείνος όμως, αλκοολικός, ανάπηρος και βυθισμένος στη μελαγχολία μετά τον θάνατο της γυναίκας του, αδυνατεί να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του. Επιβάλλει λοιπόν στην ανήλικη κόρη του να αναλάβει αυτή την ευθύνη.

Μια νύχτα με καταιγίδα, το κορίτσι –που το όνομά της είναι Αιμιλία αλλά όλοι την αποκαλούν Λαμπίτσα– ξεχνά να αγοράσει σπίρτα, με αποτέλεσμα ο φάρος να σβήσει και ένα καράβι να τσακιστεί πάνω στον βράχο. Ως τιμωρία για το ατύχημα, η Λαμπίτσα απομακρύνεται από τον πατέρα της και αναγκάζεται να εργαστεί στο «Μαύρο Σπίτι», ένα σκοτεινό αρχοντικό όπου οι φήμες λένε ότι ζει ένα φοβερό «τέρας». Όμως, όπως τόσο διακριτικά μας οδηγεί να ανακαλύψουμε η συγγραφέας, το τέρας αυτό δεν είναι παρά μια παρεξηγημένη ύπαρξη, ένα πλάσμα που κουβαλά τη δική του μοναξιά και την ανάγκη για αποδοχή.

Και εδώ βρίσκεται, ίσως, η πιο συγκινητική πτυχή του βιβλίου: η στιγμή όπου ο φόβος μετατρέπεται σε συναισθηματική κατανόηση. Η Λαμπίτσα δεν στέκεται απέναντι στο «τέρας». Αντίθετα, το πλησιάζει. Η στάση της, μια στάση προσέγγισης και όχι σύγκρουσης, λειτουργεί καθοριστικά. Μέσα από αυτή τη στάση αποκαλύπτεται μια βαθύτερη αλήθεια: ότι πολλές φορές αυτό που ονομάζουμε «τέρας» δεν είναι παρά κάποιος που δεν τον συναισθάνθηκε ποτέ κανείς. Από εκεί και πέρα η ιστορία απομακρύνεται από τη συμβατική περιπέτεια και αποκτά μεγαλύτερο βάθος. Η Λαμπίτσα συγκροτείται ως ηρωίδα μέσα από επίμονες πράξεις θάρρους, ενσυναίσθησης, προσωπικής ευθύνης και εσωτερικής ωρίμανσης.

{jb_quote}Συνομιλεί δημιουργικά με την παράδοση του παραμυθιού, ανανεώνοντάς τη μέσα από μια σύγχρονη ματιά απέναντι στην απώλεια, τη μοναξιά, την ενσυναίσθηση, την ανάγκη για αποδοχή και τη συγχώρεση.{/jb_quote}

Η αφήγηση διατηρεί σε όλη της τη διάρκεια μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο σκοτάδι και το φως. Καθώς η ιστορία εξελίσσεται, η Λαμπίτσα ενσαρκώνει την ενσυναίσθηση και την ανιδιοτελή προσφορά ως στάση ζωής. Σε έναν κόσμο σκοτεινό και άδικο, εκείνη παραμένει μια πηγή καλοσύνης, φωτίζοντας τις ζωές των άλλων χαρακτήρων. Επιλέγοντας ως τίτλο του βιβλίου της όχι το πραγματικό όνομα αλλά το υποκοριστικό της ηρωίδας της, η Σχάαπ μοιάζει να υπαινίσσεται ότι μια μικρή λαμπίτσα μπορεί να φωτίζει πιο δυνατά από έναν φάρο. Κι αυτό γιατί το φως της πηγάζει από μέσα της και δεν χρειάζεται κανέναν για να το ανάψει.

Σε όλη την έκταση του μυθιστορήματος, η γλώσσα της συγγραφέως παραμένει απλή αλλά γεμάτη εικόνες –σχεδόν σαν να ζωγραφίζει–, κάτι καθόλου τυχαίο αφού η ίδια θεωρείται σπουδαία εικονογράφος. Οι περιγραφές της έχουν μια κινηματογραφική καθαρότητα, ενώ σε καθένα από τα εξήντα δύο κεφάλαια τα συναισθήματα αναδύονται ήρεμα, χωρίς υπερβολές. Ίσως γι’ αυτό, παρότι η ιστορία ξεκινά με μια θλίψη που θα μπορούσε να απομακρύνει τον αναγνώστη, τελικά τον κρατά κοντά της με έναν τρόπο σχεδόν τρυφερό. Δεν σου ζητά να τη θαυμάσεις. Σου ζητά να την αισθανθείς.

Η Λαμπίτσα απευθύνεται σε παιδιά και εφήβους, όμως η πολυεπίπεδη δομή και η συναισθηματική της διαύγεια την καθιστούν ενδιαφέρουσα και για τους ενήλικους αναγνώστες. Πρόκειται για ένα έργο που συνομιλεί δημιουργικά με την παράδοση του παραμυθιού, ανανεώνοντάς τη μέσα από μια σύγχρονη ματιά απέναντι στην απώλεια, τη μοναξιά, την ενσυναίσθηση, την ανάγκη για αποδοχή και τη συγχώρεση.

Σημαντική για την ελληνική έκδοση είναι η συμβολή της μετάφρασης. Η Μαργαρίτα Μπονάτσου διατηρεί με φυσικότητα την ισορροπία ανάμεσα στο παραμυθικό ύφος και τη συναισθηματική αμεσότητα της αφήγησης. Χάρη σε αυτή τη μεταφραστική ευαισθησία, η ιστορία της Λαμπίτσας φτάνει και στον Έλληνα αναγνώστη με όλη τη ζεστασιά και τη διακριτική της δύναμη, σαν ένα μικρό φως που συνεχίζει να λάμπει μετά την τελευταία σελίδα.

Το βιβλίο έλαβε το Βραβείο μεταφρασμένου βιβλίου για νέους (2026) του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ.

Η Λαμπίτσα
Ανέτ Σχάαπ
μετάφραση: Μαργαρίτα Μπονάτσου
Εκδόσεις Καστανιώτη
320 σελ.
ISBN 978-960-03-7378-3
Τιμή €18,00