Δικαιοσύνη και κοινή γνώμη

Το άρθρο 332 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (Νόμος 4620/2019) – Συμπεριφορά των δικαστικών λειτουργών αναφέρει τα εξής: «Αν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στο ακροατήριο οι δικαστικοί λειτουργοί δεν μεταχειρίζονται τα πρόσωπα που συμμετέχουν στη δίκη κατά τρόπο αμερόληπτο, ευπρεπή, απαθή και ψύχραιμο, διαπράττουν βαρύ πειθαρχικό παράπτωμα».

Η απονομή της Δικαιοσύνης διέπεται από κανόνες. Οι απλοί πολίτες και οι μη συλλειτουργοί της Θέμιδας είναι ανθρώπινο και κατανοητό να αντιμετωπίζουν συναισθηματικά μία δίκη ενός ειδεχθούς εγκλήματος. Όχι οι δικαστές, όχι

Οι δικαστικές αίθουσες δεν είναι παρέες, κοινωνικά δίκτυα, δεν είναι όχλος. Πράξεις οικειότητας με εκδηλώσεις αβροφροσύνης και αποδοχής τους είναι ανεπίτρεπτες. Η δε αυστηρότητα, όπου απαιτείται, επιβάλλεται με την απόφαση και όχι με συναισθηματικές, μη νομικές συμπεριφορές.

Υπάρχουν κανόνες, τους οποίους ορίζει ο Νόμος, εν προκειμένω το άρθρο 332 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Ο κανόνας δικαίου ισχύει πάντα, είτε οι κατηγορούμενοι είναι αντιπαθείς είτε συμπαθείς στην κοινή γνώμη.

Δικαστές, εισαγγελείς, δικηγόροι πρέπει να είναι παγερά αδιάφοροι στην κοινή γνώμη, η οποία συχνά άγεται και φέρεται, ιδίως από τα σημερινά ΜΜΕ. Το λεγόμενο κοινό περί δικαίου αίσθημα δεν έχει σχέση με αρένα. Ο λόγος δε που ο Νόμος επιβάλλει αυτήν την ουδέτερη και όσο το δυνατόν πιο απαθή συμπεριφορά είναι πάρα πολύ σοβαρός και φυσικά δεν έχει σχέση με κάποιου είδους σαβουάρ βιβρ για δικαστικές αίθουσες που έγραψε ο φίλτατος Χρήστος Ζαμπούνης.

Συμπεριφορά αντίθετη στην παραπάνω διάταξη μπορεί να δώσει επιχειρήματα στον κατηγορούμενο για να επικαλεστεί πως δεν έτυχε δίκαιης δίκης, που σημαίνει παραβίαση του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, να αμφισβητήσει το κύρος όλης της διαδικασίας και την καταδικαστική απόφαση, και να μπορεί να αποτελέσει βάση για άσκηση αναίρεσης και εν συνεχεία και προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Τυχόν δε ευδοκίμηση της αναίρεσης σημαίνει πως ο κατηγορούμενος αφήνεται ελεύθερος, μέχρι να γίνει η νέα δίκη. Τι θα πει τότε το φιλοθεάμον κοινό που χειροκροτεί εκστασιασμένο, διότι ικανοποιήθηκε το θυμικό του; Υποθέτω θα εξοργιστεί διπλά.

Να λοιπόν ο λόγος, ο άμεσος και ουσιαστικός, που η διαδικασία και ο λόγος, τα επιχειρήματα, τα πάντα στη διαδικασία απονομής της Δικαιοσύνης πρέπει να διακρίνονται από νηφαλιότητα, ευπρέπεια, απάθεια και αμεροληψία. Διότι το αντίθετο θα γίνει όπλο στα χέρια και του πιο στυγνού εγκληματία και οι συναισθηματισμοί και οι κορόνες θα υπονομεύσουν αυτό που θέλανε με ειλικρίνεια να υπηρετήσουν: την αυστηρή τιμωρία ενός ειδεχθούς εγκλήματος, ενός αμετανόητου κακοποιού.

Οι δε γενικεύσεις των σχολίων και αντιδράσεων είναι πάντα από φαιδρές ως επικίνδυνες, προσβλητικές για τη συντριπτική πλειονότητα των συλλειτουργών της Δικαιοσύνης, οι οποίοι δεν ξυπνούν το πρωί για να πάνε στο Δικαστήριο σκεπτόμενοι «α, ποιον να αδικήσω σήμερα»; Δικαστές, εισαγγελείς, δικηγόροι, πλην ελαχίστων, όπως κάθε φυσιολογικός άνθρωπος, θέλουν να κοιμούνται καλά το βράδυ. Ανήκω στους λίγους που πιστεύουν πως ο μέσος άνθρωπος είναι καλός, όχι άρπαγας και επίορκος ψεύτης.

Η φιλοτιμία είναι ακόμη συστατικό του Ελληνα. Κάθε επάγγελμα και λειτούργημα έχει ένα μικρό ποσοστό εγκληματικότητας, από παπάδες, δικηγόρους και δικαστές, μέχρι αγρότες και εκδοροσφαγείς. Αυτό όμως το ποσοστό δεν μπορεί να γενικεύεται στο σύνολο. Είναι βαρύτατα προσβλητικό για τον δικαστικό λειτουργό που προσπαθεί να αποδώσει δίκαιο, τον μέσο μάχιμο δικηγόρο που υπερασπίζεται τους πολίτες και τα δικαιώματά τους, διότι αυτή είναι η δουλειά μας και όχι η παραπλάνηση.

Για κάθε διάδικο που κέρδισε μια δίκη, υπάρχει τουλάχιστον ένας που την έχασε. Ο αντίδικός του. Κανείς από αυτούς δεν θα σου πει «έχασα γιατί είχα άδικο», δεν θα ομολογήσει πως όντως έκρυβε εισοδήματα από τη γυναίκα του και την έδερνε, πως όντως εξαπάτησε τον αντισυμβαλλόμενό του, πως φταίει αποκλειστικά, πολύ ή έστω λίγο. Κάποιοι, όταν χάνουν, πιστεύουν πως ήταν «πιασμένο» το δικαστήριο, πως τους πούλησε ο δικηγόρος τους κ.λπ., ακόμη και σε υποθέσεις με αντικείμενα που δεν είναι και η υπόθεση Ντρέιφους.

Συχνά έρχονται στο γραφείο μου καχύποπτοι για χειρισμούς προηγούμενων συναδέλφων με μια θεωρία συνωμοσίας στην τσέπη, ενώ το πάλεψαν αλλά έχασαν, διότι η θέση τους απλά ήταν πιο αδύναμη. Η ήττα πάντα είναι ορφανή. Ασπρίσανε τα γένια μου και ακόμη δεν συνάντησα τον αντίδικο που θα τολμούσε να μου ζητήσει να προσυνεννοηθούμε για απιστία ή έστω κατενάτσιο, πλην ενός δυστυχούς επιχειρηματία στο ξεκίνημά μου, ο οποίος υπαινίχθη δέλεαρ, μιλώντας απαξιωτικά για τις περίπου εξήντα γαζώτριες πελάτισσές μου. Ατυχώς γι’ αυτόν γαζώτρια ήταν η μάνα μου και ο καψοκαλύβης εργοδότης θα θυμάται μέχρι θανάτου την απάντησή μου.

Θα σας πω μερικά μυστικά. Όχι, οι δικαστές και οι εισαγγελείς, όπως και οι δικηγόροι, δεν είναι κομμένοι από κάποιο σπάνιο μέταλλο. Στους 11 μήνες στη Σχολή Δικαστών δεν τους σφυρηλατεί κάποιος Ηφαιστος, αναμειγνύοντας την κοινή ανθρώπινη σάρκα τους με ανοξείδωτο ατσάλι ευθυκρισίας, κοινωνικής πείρας και αμεροληψίας. Οι περισσότεροι τα έχουν από μόνοι τους, από την παιδεία, την οικογένεια, τις αρχές τους. Και δεν είναι τίμιοι γιατί παίρνουν κανά δυο χιλιάρικα παραπάνω. Δεν αγοράζεται η εντιμότητα.

Όσα και να έπαιρναν η συντριπτική πλειονότητα θα παραπονείτο, αλλά πάλι δεν θα σήκωνε μύγα στο σπαθί της, διότι ως φυσιολογικοί άνθρωποι θεωρούν καλύτερο μαξιλάρι μια καθαρή συνείδηση κι έχουν κι αυτοί μάτια αγαπημένων προσώπων, που θέλουν να τα αντικρίζουν με καθαρό βλέμμα. Το ίδιο ισχύει για τους συνηγόρους κι ας τους κακολογούν όσοι έχασαν υπόθεση. Εγκληματικά ή μικρότερα λάθη ή επίορκες συμπεριφορές σε κάποιες υποθέσεις υψηλού ή μη προφίλ κάποιων ελαχίστων δεν μπορούν να λερώνουν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους.

Θέματα για άμεση δράση, ο ευτελισμός των ποινών, που κατήντησαν πλέον ονομαστικές σε πολλές περιπτώσεις, σε λίγο το έγκλημα θα… συμφέρει, η εξοργιστική καθυστέρηση στην απονομή της Δικαιοσύνης και μια γραφειοκρατία που δεν νικήσαμε ακόμη. Κατά τα λοιπά, η νηφαλιότητα και η μετριοπάθεια μόνο κύρος και αποτελεσματική καταστολή φέρνουν. Και αλίμονο στη Δικαιοσύνη που λειτουργεί με κριτήρια δημοφιλίας οποιουδήποτε. Τότε να προβλεφθεί δικονομικώς και μπιζάρισμα. Όποιος χειροκροτηθεί πιο πολύ στη σκηνή να κερδίζει.