Σποράδες, το γοητευτικό αρχιπέλαγος της Θεσσαλίας

Απέναντι από το Πήλιο και τις ακτές της Εύβοιας εκτείνεται ένα μικρό αρχιπέλαγος. Κατά τον Παπαδιαμάντη, αυτό είναι ό,τι απέμεινε από την εποχή κατά την οποία οι μυθικοί γίγαντες Ώτος και Εφιάλτης πετροβολούσαν το Αιγαίο από τις πηλιορείτικες πλαγιές. Το θαλάσσιο αυτό σύμπλεγμα, διαμέσου των αιώνων, γέννησε ομορφιά και πολιτισμό· και από τη «σπορά» εκείνων των γιγάντων προήλθε το όνομά του: Σποράδες.

Σπαρμένα επί των σημαντικότερων θαλασσίων οδών της ανατολικής Μεσογείου, τα νησιά αυτά φέρουν πάνω τους

σημάδια από κάθε φάση της ελληνικής ιστορίας: από τον Μινωίτη πρίγκιπα Στάφυλο, που αποίκισε τη νήσο Πεπάρηθο — προτού αυτή μετονομαστεί Σκόπελος — έως την αρχαία Ίκο της Αλοννήσου με τους αμφορείς καταγεγραμμένους να ταξιδεύουν με κρασί και λάδι προς τα λιμάνια της θάλασσας.

Από τον Άγιο Ρηγίνο, επίσκοπο των Σποράδων στα πρωτοχριστιανικά χρόνια, έως το κάστρο των Γκίζι στο Μπούρτζι της Σκιάθου και έως τις τρεις Ενετοκρατίες που διαδέχθηκαν η μία την άλλη στα νησιά. Από τις επιδρομές και λεηλασίες του Μπαρμπαρόσα έως τα πολυάριθμα μοναστήρια της Σκοπέλου, τα μεταβυζαντινά ξωκκλήσια της Σκιάθου και τα Αγιορείτικα ασκηταριά στην Σκαντζούρα και στην Κυρά-Παναγιά· και ακόμη από τον επαναστατημένο ναυτικό στόλο του Νικοτσάρα και τους διαβόητους πειρατές των «Δαιμονονήσων» μέχρι την Ένωση των νησιών με την ελεύθερη Ελλάδα.

Η πλώρη ενός πλεούμενου που ταξιδεύει εδώ ξεδιπλώνει στον επιβάτη τη γοητεία της ανακάλυψης· βλέπει ένα νησί, αμέσως μετά άλλο, κι έπειτα ακόμη τρία και δύο βραχονησίδες, και αναρωτιέται: τι ιστορίες κρύβουν στην επιφάνειά τους; Η θέα στεριάς και θάλασσας κυριεύει τον ταξιδιώτη, δεν χορταίνει, κι η επιθυμία να μάθει, να δει, να προχωρήσει μεγαλώνει. Οι Σποράδες είναι τόπος όπου ο απλός ταξιδιώτης μεταμορφώνεται σε εξερευνητή· το ταξίδι ανακτά ένα πολύ παλιό, σχεδόν μυθικό, νόημα.

Ωστόσο, αυτή η μετάβαση δεν εκτυλίσσεται βιαστικά· προηγείται η σταδιακή απορρόφηση του μυστηρίου.

Σκιάθος, η κοσμοπολίτικη

Το ταξίδι αρχίζει από τη Σκιάθο. Το πρώτο και διεθνώς πιο κοσμοπολίτικο νησί του συμπλέγματος, από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα του τουρισμού. Είναι γεμάτο από πολυτελή ξενοδοχεία και γιοτ, υπόσχεται αξέχαστες διακοπές με έναν αργό, απολαυστικό ρυθμό.

Με πάνω από εξήντα όμορφες αμμουδιές, τριγυρισμένες από πευκοδάση γεμάτα άρωμα, η Σκιάθος αναδεικνύεται ως η Μέκκα του τουρισμού στις Σποράδες (και μοναδικό νησί με αεροδρόμιο). Είναι ένα διακριτικό καταφύγιο για εύπορους και επώνυμους επισκέπτες, που επιζητούν ήπιο κοσμοπολιτισμό.

Ωστόσο, πίσω από τη λαμπερή, καλοκαιρινή βιτρίνα κρύβεται ένας πιο αφανής κόσμος: ο κόσμος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, με τα ξωκλήσια που φυλάσσουν κρυφές αγρυπνίες, με τα ασκηταριά των αγιορειτών· πέρα από τις διάσημες Κουκουναριές βρίσκεται ο Μικρός Ασέληνος και το «κρυφό» Μανδράκι — δροσερές κοιλάδες, ευλογημένες απόκρημνες ακτές, σιωπηλά λείψανα της μεσαιωνικής Σκιάθου· τα βυζαντινά εκκλησάκια του Κάστρου, τα πολυάριθμα ξωκκλήσια και μοναστήρια στα βουνά, σε κατάφυτες κοιλάδες και σε ρεματιές.

Η Μονή Ευαγγελιστρίας είναι η μεγαλύτερη· έχει ανακαινισθεί με σεβασμό και φιλοξενεί ένα μοναδικό μουσείο μουσικών οργάνων. Αυτό το «άγνωστο νησί εντός του νησιού» δεν καταγράφεται στους συνήθεις ταξιδιωτικούς οδηγούς· απαιτεί άλλες αναγνώσεις για να αποκαλυφθεί.

Σκόπελος, η καταπράσινη

Έπειτα κατευθύνεστε προς τη Σκόπελο. Ο κοσμοπολιτισμός του γειτονικού νησιού εδώ υποχωρεί· τοπία λιγότερο αναπτυγμένα, πιο γαλήνια. Ένα απέραντο πευκοδάσος σας υποδέχεται, γαλαζοπράσινα νερά στολίζουν τις ακτές, πολύχρωμα καπετανόσπιτα αντανακλούν τον ήλιο.

Ως νησί του γιου του θεού Διονύσου, το φημισμένο πράσινο της ιστορίας του ήταν παλιά αυτό των αμπελιών και όχι των πεύκων. Ένας εκ των ομορφότερων οικισμών του Αιγαίου υψώνεται πάνω από το λιμάνι, στολισμένος με το κάστρο των Γκίζι και πλαισιωμένος από κοιλάδες γεμάτες ελιές και δαμασκηνιές.

Η Χώρα της Σκοπέλου χαρακτηρίζεται από λαϊκά σπίτια, σκεπασμένα από μπουκαμβίλιες ροζ και μοβ, με παράθυρα γαλανά, μάντρες ασβεστωμένες· ενώ δεκάδες εκκλησίες και τρίπατα αρχοντόσπιτα, με νεοκλασικά στοιχεία, χαρίζουν στον οικισμό ευγενική χάρη και αστική κομψότητα.

Θαυμάσιες δασικές διαδρομές στα βόρεια αποκαλύπτουν ακτές εξαιρετικής ομορφιάς και μερικές ερημικές παραλίες, ενώ η δυτική ακτή με τις διάσημες παραλίες (λόγω της προβολής από την ταινία Mama Mia…) και τις κατάφυτες βραχονησίδες αποτελεί παράδεισο για θαλάσσια αναψυχή. Το απόγευμα καταλήγετε στη Γλώσσα, για να θαυμάσετε το ωραιότερο ηλιοβασίλεμα των Σποράδων.

Αλόννησος, η ήσυχη

Η Αλόννησος σας υποδέχεται, αφού έχετε ήδη αφήσει πίσω τη βουή και τον αρκετό κόσμο των προηγούμενων νησιών. Μαζί με τα γύρω Ερημόνησα, υπήρξε κάποτε το διασημότερο καταφύγιο πειρατών του βόρειου Αιγαίου.

Ακόμη και μετά το 1821, η περιοχή φέρει την ονομασία «Κλεπτοφωλιές» ή «Δαιμονονήσοι». Πλέον, μόνο το μουσείο πειρατείας στο Πατητήρι θυμίζει την εποχή εκείνη. Το Πατητήρι, σήμερα, διατηρεί μόνον το όνομα από τα παλαιότερα κρασιά και αμπέλια που υπήρχαν ως το 1956.

Τα βαθύτερα αποτυπώματα του παρελθόντος βρίσκονται στο Παλαιό Χωριό· ο σεισμός του 1965 το ερήμωσε από τους κατοίκους, αλλά η τύχη έφερε Ευρωπαίους ταξιδιώτες που αγόρασαν και αναστήλωσαν με ιδιαίτερη ευαισθησία τα παλιά σπίτια· διασώζοντας έτσι ένα μικρό διαμάντι της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του Αιγαίου.

Τα σπασμένα κεραμίδια στα Τσικαλαριά διατηρούν τη μνήμη της Αρχαίας Ίκου, η Στενή Βάλα με τη συγκινητική της γραφικότητα θυμίζει τα παλιά πειρατικά καταφύγια, και η λευκή αιχμή της παραλίας του Αγίου Δημητρίου καλεί σε νοσταλγικές θαλάσσιες αναμνήσεις, υπόσχεται όμως και χιλιάδες άλλες.

Τα Ερημόνησα των πειρατών

Η Αλόννησος είναι το τέρμα ενός ταξιδιού στις Σποράδες, αλλά ταυτοχρόνως και η αφετηρία. Διότι εδώ βρίσκεται η πύλη προς τα Ερημόνησα — αυτό το απέραντο, γοητευτικό νησιωτικό σύμπαν των Σποράδων και της σιωπής, όπου δεν φτάνει το πλοίο της γραμμής, ούτε κατοικούνται· σχεδόν όλα υπήρξαν κάποτε καταφύγια αναχωρητών από τα βυζαντινά χρόνια, εστίες ορθόδοξου μοναχισμού στενά συνδεδεμένες με το Άγιον Όρος, αμυδρές φλόγες πίστης μέσα στη θάλασσα.

Σήμερα τις θυμίζουν πέτρινοι τρούλοι, άδεια, μαυρισμένα κελιά, χορταριασμένες αυλές, αλώνια και λιοτρίβια, και το επιμελημένο μοναστήρι της Κυράς Παναγιάς, πάνω σε τόπο εξαιρετικής ομορφιάς, τον οποίο οι Βυζαντινοί ονόμαζαν Πελαγονήσι.

Στους υποθαλάσσιους βυθούς των νησιών, αγκαλιασμένα από φύκια και υποθαλάσσια ζωή, αναπαύονται εντυπωσιακά ναυάγια αρχαίων, μεσαιωνικών και σύγχρονων εποχών· το πλέον διάσημο εξ αυτών, το ναυάγιο της Περιστέρας, που ανήκε σε πλοίο της κλασικής εποχής γεμάτο κρασιά· οι χιλιάδες αμφορείς απλωμένοι στον αμμώδη βυθό συνθέτουν μερικές από τις πιο συγκλονιστικές υποβρύχιες εικόνες των Σποράδων.

Πέραν της ιδιότητός τους ως φωλιά πειρατών ή ως μοναστικό σκευοφυλάκιο της πίστης, τα Ερημόνησα αποτελούν κιβωτό μιας εντυπωσιακής φύσης· και για την προστασία της ιδρύθηκε το 1992 το Θαλάσσιο Πάρκο Βορείων Σποράδων, που εκτείνεται από το απροσπέλαστο Πιπέρι ως τα Γιούρα, τον Παππού, τα Σκαντζούρα, τα Δυο Αδέλφια, την Ψαθούρα, την Κυρά-Παναγιά, το Πράσο, τη Φαγγρού και όλες τις βραχονησίδες, τους υφάλους, τους σκοπέλους και τις ξέρες γύρω από την Αλόννησο.

Αγριοκάτσικα, φώκιες, θαλάσσιες χελώνες, μεγάλα κοπάδια δελφινιών και τόνων, πλήθη αποδημητικών πουλιών, ενδημικά φυτά και ερπετά, καθώς και ένα φανταστικό σύνολο πολύχρωμων ψαριών, ανθόζωων και οστρακόδερμων ζουν στα Ερημόνησα· και χρειάζονται μόνο τον σεβασμό και την προστασία μας.

The post Σποράδες, το γοητευτικό αρχιπέλαγος της Θεσσαλίας appeared first on iEidiseis.