Η ψυχική φροντίδα δεν είναι πολυτέλεια

Σχεδόν καθημερινά, όταν κάποιος μαθαίνει ότι είμαι ψυχολόγος, ακούω πάνω κάτω την ίδια αντίδραση:

«Πω πω… τι σημαντικό επάγγελμα.»
«Οι άνθρωποι σας έχουμε ανάγκη.»
«Σήμερα όλοι χρειαζόμαστε έναν ψυχολόγο.»

Και τις περισσότερες φορές νιώθω ότι δεν το λένε μόνο από ευγένεια. Το εννοούν πραγματικά. Γιατί οι άνθρωποι κουβαλούν πολλά. Άγχος, πίεση, μοναξιά, δυσκολίες στις σχέσεις, εσωτερική κόπωση… και βαθιά μέσα τους ξέρουν ότι η ψυχή χρειάζεται φροντίδα όπως ακριβώς και το σώμα.

Κι όμως, αμέσως

μετά έρχεται μια δεύτερη σκέψη. Πόσοι από αυτούς που αναγνωρίζουν τόσο έντονα τη σημασία της ψυχικής φροντίδας θα απευθυνθούν τελικά ποτέ σε έναν ψυχολόγο όταν πραγματικά το χρειάζονται; Και ακόμα περισσότερο: πόσοι θα το κάνουν όχι επειδή «δεν αντέχουν άλλο», αλλά επειδή θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και να ζήσουν πιο ουσιαστικά;

Για πολλά χρόνια η ψυχοθεραπεία συνδέθηκε σχεδόν αποκλειστικά με τη σοβαρή δυσκολία, σαν να είναι ένας χώρος όπου πηγαίνει κανείς μόνο όταν καταρρεύσει, όταν η κατάσταση γίνει αφόρητη, όταν «υπάρχει πρόβλημα».

Και βέβαια, η ψυχοθεραπεία είναι πολύτιμη μέσα στον πόνο.
Αλλά δεν αφορά μόνο τον πόνο. Αφορά και τη ζωή.

Αφορά την ανάγκη να καταλάβεις γιατί επαναλαμβάνεις τα ίδια μοτίβα στις σχέσεις σου. Γιατί κουράζεσαι τόσο εύκολα, γιατί θυμώνεις, γιατί δυσκολεύεσαι να πεις «όχι», γιατί φοβάσαι την απόρριψη ή γιατί, ενώ εξωτερικά όλα φαίνονται καλά, μέσα σου κάτι δεν ησυχάζει. Αφορά την επιθυμία να έρθεις πιο κοντά στον εαυτό σου. Και αυτό δεν είναι αδυναμία, είναι φροντίδα.

Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι άνθρωποι φροντίζουν πολύ πιο εύκολα το σώμα τους παρά την ψυχή τους. Θα κάνουν εξετάσεις, θα πάνε σε γιατρό, θα ψάξουν τρόπους να βελτιώσουν τη φυσική τους κατάσταση. Και σωστά θα το κάνουν. Όταν όμως πρόκειται για την ψυχική τους κατάσταση, συχνά περιμένουν μέχρι να εξαντληθούν – σαν να χρειάζεται πρώτα να φτάσει κανείς στα όριά του για να δικαιούται βοήθεια.

Κι όμως, η ψυχική φροντίδα δεν χρειάζεται πάντα να ξεκινά από την κρίση. Μπορεί να ξεκινά από μια απλή εσωτερική ανάγκη:

«Θέλω να με καταλάβω καλύτερα.»
«Θέλω να ζήσω με περισσότερη ηρεμία.»
«Θέλω να βελτιώσω τις σχέσεις μου.»
«Θέλω να σταματήσω να λειτουργώ μόνο μηχανικά.»

Αυτές οι ανάγκες είναι βαθιά ανθρώπινες. Και ίσως τελικά αυτό να είναι κάτι που η εποχή μας το χρειάζεται περισσότερο από ποτέ. Γιατί ζούμε γρήγορα, πιεσμένα, αποσπασμένα. Οι άνθρωποι λειτουργούν συχνά σαν να πρέπει απλώς να ανταπεξέλθουν. Να βγάλουν τη μέρα, τη δουλειά, τις υποχρεώσεις.

Αλλά η ψυχή δεν λειτουργεί μόνο με επιβίωση. Χρειάζεται χώρο, κατανόηση, επεξεργασία και πάνω από όλα σύνδεση.

Η ψυχοθεραπεία δεν δίνει μαγικές λύσεις. Δεν εξαφανίζει τον πόνο ούτε κάνει τη ζωή τέλεια. Μπορεί όμως να γίνει ένας χώρος όπου ο άνθρωπος σταματά για λίγο να τρέχει και αρχίζει να ακούει ουσιαστικά τον εαυτό του, και πολλές φορές, μόνο αυτό αρκεί για να αλλάξουν σημαντικά πράγματα.

Υπάρχει επίσης κάτι ακόμα πολύ ουσιαστικό. Η ψυχική φροντίδα δεν αφορά μόνο εμάς, αφορά και τους ανθρώπους που αγαπάμε. Γιατί όσο περισσότερο κατανοούμε τον εαυτό μας, τόσο διαφορετικά σχετιζόμαστε: πιο συνειδητά, πιο ήρεμα, πιο αληθινά. Ένας άνθρωπος που φροντίζει την ψυχή του συχνά γίνεται πιο διαθέσιμος και για τους άλλους.

Ίσως λοιπόν το ερώτημα να μην είναι μόνο αν «χρειαζόμαστε» ψυχολόγους. Ίσως το πραγματικό ερώτημα να είναι αν μπορούμε να δώσουμε στον εαυτό μας την άδεια να φροντιστεί ψυχικά πριν εξαντληθεί. Όχι επειδή είμαστε αδύναμοι, αλλά επειδή είμαστε άνθρωποι.

Και οι άνθρωποι δεν χρειάζονται φροντίδα μόνο όταν σπάνε. Τη χρειάζονται και για να ανθίσουν.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας